Salep Shtëpie – Pije Dimri
Salep shtëpie, pija e ngrohtë e dimrit: qumësht i plotë i trashur me salep të pastër, i ëmbëlsuar me sheqer dhe me kanellë sipër, gati për rreth 25 minuta.
Hyrje
| Koha totale | 25 minuta |
|---|---|
| Përgatitja | 5 minuta |
| Gatimi | 20 minuta |
| Porcione | 4 persona |
| Niveli | e lehtë |
Salepi është një pije e ngrohtë që pihet edhe në Shqipëri e në Kosovë, sidomos në muajt e ftohtë: qumësht i trashë e i ëmbël, me aromë të butë dhe me kanellë të spërkatur sipër. Bëhet me salep, një pluhur i imët ngjyrë krem që merret nga zhardhokët e tharë të disa orkideve të egra. Sasia është shumë e vogël, rreth 7 gramë për një litër qumësht, por mjafton që pija të marrë një teksturë të lëmuar, pak elastike, që nuk i ngjan asnjë pije tjetër të ngrohtë me qumësht.
E gjithë puna qëndron te dy gjëra: salepi nuk duhet të bëjë gunga dhe qumështi nuk duhet të ngjitet në fund. Prandaj salepi përzihet fillimisht me sheqerin, që kokrrizat e sheqerit ta ndajnë pluhurin, dhe hidhet në qumësht të ftohtë, ndërsa qumështi rrihet me rrahëse dore. Pastaj tenxherja vihet në zjarr mesatar dhe pija trazohet pa pushim derisa të vlojë, e më pas zihet lehtë edhe 10 minuta. Vetëm atëherë salepi lidhet plotësisht dhe pija merr trashësinë e duhur. Nuk kërkon mjeshtëri, vetëm vëmendje dhe durim.
Salepi pihet i nxehtë, sapo hiqet nga zjarri, me kanellë sipër dhe, kush e do, me pak arra të grira. Është pije për mbrëmjet e dimrit, për pasditet me shi ose për mysafirët që vijnë të ngrirë nga të ftohtit, dhe shkon mirë me biskota të thata ose kurabie. Nga kjo sasi dalin rreth katër filxhanë çaji. Meqë është qumësht i plotë me sheqer, salepi është më shumë një ëmbëlsirë e vogël sesa një pije e zakonshme, ndaj pihet ngadalë.
Pyetje të shpejta
- Çfarë është salepi dhe nga bëhet?
- Salepi është një pluhur që bëhet nga zhardhokët e tharë dhe të bluar të disa orkideve të egra. Me të njëjtin emër quhet edhe pija e nxehtë me qumësht, sheqer dhe kanellë që përgatitet me këtë pluhur. Zhardhokët përmbajnë glukomanan, një fibër e tretshme që e trash qumështin dhe i jep pijes teksturën e lëmuar e pak elastike.
- Si ta dalloj salepin e pastër nga përzierjet e gatshme?
- Lexoni listën e përbërësve në paketë. Salepi i pastër ka vetëm një përbërës, shitet në sasi të vogla dhe është dukshëm më i shtrenjtë. Nëse në etiketë shihni sheqer, qumësht pluhur, niseshte ose aromatizues, kemi të bëjmë me përzierje të gatshme. Ajo përgatitet sipas udhëzimeve në paketë dhe zakonisht nuk ka nevojë për sheqer shtesë.
Përbërësit
Për 4 persona
Prekni përbërësit që keni gati.
0 nga 7 përbërës gati.
Udhëzimet
- Salepi me sheqerin: Matni 7 g salep të pastër, rreth një lugë gjelle të rrafshët, dhe hidheni në një tas të thatë bashkë me 60 g sheqer. Përzieni mirë me një lugë të thatë për rreth një minutë, derisa salepi të shpërndahet njëtrajtësisht mes kokrrizave të sheqerit. Ky është hapi më i rëndësishëm: sheqeri e ndan pluhurin dhe e pengon të bëjë gunga sapo prek qumështin.
- Qumështi i ftohtë: Hidhni 1 litër qumësht të ftohtë në një tenxhere me fund të trashë dhe me vëllim të paktën 2 litra, sepse qumështi fryhet kur vlon. Shtoni shkopin e kanellës. Hidhni përzierjen e salepit me sheqer pak nga pak, si shi, ndërsa e rrihni qumështin pa pushim me rrahëse dore. Vazhdoni të rrahni edhe një minutë, derisa të mos shihet asnjë gungë.
- Ngrohja deri në valë: Vëreni tenxheren në zjarr mesatar dhe trazoni vazhdimisht derisa të marrë valë, duke kruar fundin dhe anët me rrahësen ose me një lugë druri, që qumështi të mos ngjitet. Pas rreth 8-10 minutash do të shihni avull dhe flluska të vogla në anë. Sapo sipërfaqja fillon të ngrihet, ulni menjëherë zjarrin, sepse qumështi me salep derdhet shpejt jashtë tenxheres.
- Zierja e ngadaltë: Në zjarr të ulët, lëreni pijen të ziejë lehtë edhe 10 minuta, duke e trazuar pa pushim. Gradualisht do të ndjeni që luga ecën më rëndë nëpër tenxhere dhe pija bëhet e lëmuar, me shkëlqim. Është gati kur mbulon pjesën e pasme të lugës me një shtresë të hollë që nuk rrjedh menjëherë. Mbani parasysh që salepi trashet edhe më shumë ndërsa ftohet.
- Shija dhe trashësia: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe nxirrni shkopin e kanellës. Provoni salepin me kujdes, sepse është shumë i nxehtë, dhe shtoni pak sheqer nëse e doni më të ëmbël. Nëse ka dalë më i trashë se ç'duhet, ngrohni pak nga qumështi shtesë, hidheni në tenxhere dhe rrihni. Nëse kanë mbetur gunga të vogla, kullojeni pijen me një sitë të imët në një tenxhere tjetër të pastër.
- Servirja: Ngrohni katër filxhanë me ujë të nxehtë dhe zbrazini. Ndajeni salepin në filxhanë, rreth 230 ml secili, spërkatni sipër kanellë pluhur dhe, nëse doni, pak arra të grira imët. Shërbejeni menjëherë, sa është i nxehtë dhe ende i rrjedhshëm. Nëse duhet të prisni, mbajeni tenxheren në zjarrin më të ulët dhe trazojeni herë pas here, që të mos zërë cipë.
- Ruajtja dhe ringrohja: Salepin që tepron mos e lini në temperaturë dhome më shumë se 2 orë: lëreni të ftohet pak, mbylleni në enë me kapak dhe futeni në frigorifer, ku ruhet deri në 2 ditë. Në të ftohtë bëhet si pelte, dhe kjo është normale. Ringroheni në zjarr të ulët me pak nga qumështi shtesë, duke e rrahur, derisa të nxehet mirë e të nxjerrë avull.
Çfarë të gatuani më pas
Këshilla nga Kuzhina
- Ruajeni salepin e pastër në kavanoz qelqi me kapak që mbyllet mirë, në vend të thatë dhe të errët. Lagështia e bën pluhurin të mblidhet në kokrriza dhe ia dobëson fuqinë trashëse.
- Përdorni qumësht të plotë, me 3,5% yndyrë. Me qumësht të skremuar pija del më e varfër në shije dhe më pak e butë në gojë.
- Hiqeni salepin nga zjarri pak më të hollë se ç'e doni në filxhan, sepse brenda 3-4 minutash trashet dukshëm.
- Fuqia e salepit të pastër ndryshon nga një paketë në tjetrën. Herën e parë shënoni sa gramë përdorët dhe si doli pija, që herën tjetër ta rregulloni sasinë me siguri.
- Në fillim përdorni rrahësen e dorës, që shpërndan më mirë pluhurin; kur pija fillon të trashet, kalojeni në lugë druri, që e kruan më mirë fundin e tenxheres.
Si të Servirni
Salepi shërbehet menjëherë, sa është i nxehtë, në filxhanë porcelani ose në gota qelqi me dorezë, të ngrohura më parë me ujë të nxehtë. Spërkatni sipër kanellë pluhur dhe, për ata që i duan, pak arra të grira imët. Nëse nuk e shërbeni gjithë salepin njëherësh, mbajeni tenxheren në zjarrin më të ulët, sepse salepi trashet shpejt kur ftohet.
Shkon mirë me ëmbëlsira të thata e të lehta, pa shurup e pa krem: biskota shtëpie, kurabie, një fetë pandispanjë ose disa fiq të thatë. Meqë është pije e ëmbël që të ngop shpejt, pihet më mirë pasdite ose pas darke, jo bashkë me vaktin. Në një mbrëmje dimri me mysafirë, një filxhan salep i nxehtë mund ta zërë fare mirë vendin e ëmbëlsirës, sidomos kur shoqërohet me një gotë ujë të freskët.
Variacione Rajonale
- Me Niseshte Misri: Kur nuk gjeni salep të pastër, tretni 25 g niseshte misri, rreth 3 lugë gjelle, në 100 ml nga qumështi i ftohtë dhe hidheni në pjesën tjetër bashkë me sheqerin. Ziejeni 2-3 minuta pas vlimit, duke e trazuar. Pija del e ngjashme në pamje, por më e rëndë dhe pa teksturën elastike të salepit.
- Me Ujë Trëndafili dhe Fëstëkë: Në Lindjen e Mesme salepi shpesh aromatizohet me ujë trëndafili ose me ujë lulesh portokalli. Shtoni 1 lugë çaji ujë trëndafili pasi ta keni hequr tenxheren nga zjarri dhe spërkatni sipër fëstëkë të grirë në vend të arrave.
- Me Xhenxhefil: Spërkatni sipër, bashkë me kanellën, një majë xhenxhefil pluhur. Djegësira e lehtë e xhenxhefilit e zbut ëmbëlsinë e pijes dhe i shkon mirë një pije dimri.
- Me Qumësht Bajamesh: Për një version pa qumësht lope, përdorni qumësht bajamesh pa sheqer. Pija del më e hollë dhe me shije bajamesh, ndaj herën tjetër mund t'ju duhen 1-2 g salep më shumë.
Çfarë është Salep Shtëpie – Pije Dimri?
Salepi, si pije, është qumësht i ëmbëlsuar dhe i trashur me salep, që shërbehet i nxehtë me kanellë. Vetë salepi është një pluhur që bëhet nga zhardhokët nëntokësorë të disa llojeve të orkideve të egra, kryesisht nga gjinia Orchis dhe gjini të afërta me të. Zhardhokët nxirren, lahen, zihen shkurt, thahen dhe pastaj bluhen imët. Në shqip, ashtu si në turqisht dhe në disa gjuhë të Ballkanit, i njëjti emër përdoret si për pluhurin, ashtu edhe për pijen që bëhet me të.
Ajo që e bën salepin të veçantë është glukomanani, një fibër e tretshme që gjendet në zhardhokë. Kur ngrohet në qumësht, ai thith lëngun dhe e trash pijen shumë më fort se niseshteja, ndaj mjafton rreth një lugë gjelle e rrafshët për një litër. Salepi i vërtetë jep një teksturë të lëmuar dhe pak elastike, që zgjatet lehtë kur ngrini lugën, ndërsa pija me niseshte del më e rëndë, më afër një kremi të lëngshëm.
Në treg, me emrin salep shiten dy gjëra të ndryshme. Salepi i pastër është i shtrenjtë, shitet në sasi të vogla dhe ka një erë të lehtë, karakteristike. Përzierjet e gatshme në qese zakonisht përmbajnë sheqer, qumësht pluhur, niseshte dhe aromatizues, me pak ose aspak salep të vërtetë. Kjo recetë është shkruar për salepin e pastër; përzierjet e gatshme përgatiten sipas udhëzimeve në paketë dhe zakonisht nuk kanë nevojë për sheqer shtesë.
Historia e Pjatës
Emri salep vjen nga arabishtja sahlab, një shkurtim i një shprehjeje që do të thotë “herdhet e dhelprës”, për shkak të formës së zhardhokëve të dyfishtë të orkidesë. E njëjta figurë gjendet edhe te fjala orkide, që vjen nga greqishtja orkhis, “herdhe”. Zhardhokët e bluar janë përdorur prej kohësh në Lindjen e Mesme dhe në Anadoll, si ushqim dhe në mjekësinë popullore, por nuk dihet saktë kur filloi të përgatitej pija me qumësht.
Pija u bë shumë e njohur në Perandorinë Osmane, ku shitësit ambulantë e shisnin të nxehtë në rrugë gjatë dimrit, nga enë të mëdha metalike. U përhap në shumë treva të perandorisë dhe ende sot pihet në Turqi, në Greqi, në vende të ndryshme të Ballkanit dhe në Lindjen e Mesme. Në shekullin XVIII, një pije e ngjashme pihej edhe në Angli, ku njihej me emrin saloop.
Në trojet shqiptare salepi ka ardhur me shumë gjasë gjatë periudhës osmane, si shumë pije dhe ëmbëlsira të tjera të asaj kohe, por nuk ka të dhëna të sakta për kohën dhe rrugën e ardhjes. Sot gjendet ende në disa kafene dhe përgatitet në shtëpi, sidomos në dimër. Për shkak të mbledhjes së tepërt, orkidet e egra janë pakësuar në shumë vende. Turqia e ka ndaluar eksportin e salepit, dhe shumë nga paketat që shiten sot si salep janë përzierje me niseshte.
Gabimet e Zakonshme që Duhet të Shmangni
Për të arritur Salep Shtëpie – Pije Dimri të përsosur, shmangni këto gabime të zakonshme:
Salepi hidhet direkt në qumësht të nxehtë.
Zgjidhja: Pluhuri thith lëngun menjëherë dhe bën gunga që nuk treten më. Përzieni salepin me sheqerin, hidheni në qumësht të ftohtë duke e rrahur dhe vetëm pastaj vëreni tenxheren në zjarr. Nëse gungat janë bërë, kullojeni pijen me sitë të imët.
Tenxherja lihet pa u trazuar në zjarr të fortë.
Zgjidhja: Qumështi ngjitet në fund, digjet dhe e gjithë pija merr erë të djegur që nuk hiqet më. Mbajeni zjarrin mesatar deri në valë e pastaj të ulët, dhe trazoni pa pushim, duke kruar fundin.
Hidhet shumë salep që pija të dalë më e trashë.
Zgjidhja: Salepi i pastër trash shumë fort: me dyfishin e sasisë pija del aq e dendur sa i afrohet më shumë një kremi sesa një pijeje. Filloni me 7 g për litër dhe, nëse e doni më të trashë, shtoni vetëm 1-2 g herën tjetër.
Pija hiqet nga zjarri sapo vlon.
Zgjidhja: Salepi ka nevojë për rreth 10 minuta zierje të lehtë që të lidhet plotësisht; pa to, pija mbetet e hollë dhe e ujshme. Mos e rrisni sasinë e salepit, por jepini kohë në zjarr të ulët.
Përzierja e gatshme përdoret si salep i pastër.
Zgjidhja: Me 7 g përzierje pija mbetet qumësht i hollë, sepse përzierjet kanë pak salep dhe shumë sheqer. Ndiqni udhëzimet në paketë dhe shtoni sheqer vetëm pasi ta keni provuar.
Pyetje të Shpeshta
Vlerat Ushqyese (për porcion)
Vlera të përafërta për një porcion, të llogaritura nga përbërësit me të dhënat e USDA FoodData Central.
Rreth Autorit

Drita Hoxha
Eksperte me mbi 30 vjet përvojë në kuzhinën tradicionale shqiptare. Drita Hoxha sjell traditat kulinare të jugut direkt nga Korça, me receta të shkruara për kuzhinën e shtëpisë.





