Boza Shtëpie me Miell Misri dhe Gruri

Hyrje

Boza është një pije e trashë, e ëmbël dhe lehtësisht e thartë, që në shumë qytete shqiptare shitet ende në ëmbëltore dhe në dyqane të vogla. Në Shqipëri dhe në Kosovë përgatitet kryesisht me miell misri, prandaj ka ngjyrë të verdhë të zbehtë dhe shije të butë drithi. Ky version shtëpie shton pak miell gruri për teksturë më të lëmuar, sheqer për ëmbëlsinë dhe një sasi të vogël boze aktive që nis fermentimin. E ftohur mirë, pihet ngadalë, me gllënjka të vogla, dhe ngop më shumë se ç'duket.

Suksesi varet nga tre momente të thjeshta. Së pari, miellrat treten në ujë të ftohtë që të mos bëjnë kokrriza, pastaj gatuhen ngadalë në zjarr të ulët 30-35 minuta, derisa të zhduket shija e miellit të papjekur. Së dyti, starteri shtohet vetëm kur baza është ftohur nën 30°C, sepse nxehtësia i dobëson majat dhe bakteret që e fermentojnë. Së treti, fermentimi ndalet sipas shijes, jo sipas orës: sapo boza merr thartirë të butë dhe flluska të imëta, kalon menjëherë në frigorifer, ku ruhet deri në 3 ditë.

Boza shërbehet shumë e ftohtë dhe e trazuar mirë, në gota qelqi, me pak kanellë të spërkatur sipër. Është pije freskuese për pasditet e nxehta dhe mund të zërë vendin e një ëmbëlsire pas drekës ose gjatë një vizite të shkurtër. Meqë është e dendur dhe e ëmbël, një gotë zakonisht mjafton për një person. Përgatitet një ditë përpara, ndaj është zgjidhje e mirë kur prisni mysafirë dhe doni diçka të bërë në shtëpi, pa punë në minutën e fundit.

Përbërësit

Për 8 persona

Udhëzimet

1. Përzieni miellrat: Tretni miellin e misrit dhe të grurit në 500 ml ujë të ftohtë, derisa të mos mbeten kokrriza.
2. Gatuani bazën: Shtoni 1.5 l ujë dhe gatuajeni në zjarr të ulët 30-35 minuta, duke përzier shpesh derisa masa të trashet dhe mielli të jetë gatuar.
3. Shtoni sheqerin: Hiqeni nga zjarri, shtoni sheqerin dhe përziejeni derisa të tretet. Hollojeni me pak ujë vetëm nëse masa është tepër e dendur.
4. Ftoheni plotësisht: Kalojeni në enë shumë të pastër dhe lëreni të ftohet nën 30°C para se të shtoni starterin.
5. Nisni fermentimin: Përzieni bozën aktive, mbulojeni lirshëm dhe lëreni 8-12 orë në temperaturë të freskët dhome, duke e trazuar dy herë.
6. Kontrolloni shijen: Kur shija të jetë lehtësisht e thartë dhe të shfaqen flluska të imëta, përziejeni dhe kalojeni menjëherë në frigorifer.
7. Shërbejeni ftohtë: Ftoheni të paktën 4 orë. Tundeni ose përziejeni mirë para servirjes dhe hidhni kanellë sipas dëshirës.

Këshilla nga Kuzhina

• Enët dhe lugët duhet të jenë shumë të pastra.
• Mos shtoni starter kur baza është e nxehtë; temperatura mbi 30°C mund ta dobësojë.
• Nëse shfaqet myk ose erë e pakëndshme, hidheni të gjithë masën.
• Gatuajeni bazën në tenxhere me fund të trashë dhe trazojeni me lugë druri, duke kruar fundin dhe cepat, ku mielli i misrit ngjitet më shpejt.
• Ruani rreth 120 ml nga boza e gatshme në një kavanoz të pastër në frigorifer dhe përdoreni brenda 2-3 ditëve si starter për bozën e radhës.

Si të Servirni

Boza është më e shijshme kur është ftohur të paktën 4 orë dhe pihet brenda dy ditëve të para, kur ëmbëlsia dhe thartira janë në ekuilibër. Para se ta derdhni, tundeni shishen ose trazojeni enën, sepse pjesa e dendur ulet në fund. Shërbejeni në gota qelqi, rreth 250 ml për person, dhe spërkatni pak kanellë të bluar sipër vetëm në momentin e servirjes.

Si shoqërim zgjidhni diçka të thatë dhe jo shumë të ëmbël: biskota gjalpi ose një copë kulaç të thjeshtë. Mund të hidhni sipër edhe pak qiqra të pjekura, siç bëhet në Turqi. Shmangni ëmbëlsirat me shërbet, sepse bashkë me bozën dalin tepër të rënda. Nëse boza ju duket shumë e dendur, hollojeni në gotë me një lugë ujë të zier e të ftohur dhe trazojeni para se ta pini.

Variacione Rajonale

• Më shumë misër: Përdorni më shumë miell misri për shije më të theksuar.
• Më pak e ëmbël: Ulni sheqerin pas provës së parë, jo gjatë fermentimit.
• Me qiqra të pjekura: Shërbejeni me kanellë dhe qiqra të pjekura sipas stilit turk.

Çfarë është Boza Shtëpie me Miell Misri dhe Gruri?

Boza është pije e fermentuar nga drithëra të gatuara. Mielli zihet me ujë derisa niseshteja të fryhet dhe masa të trashet si një qull i hollë; pastaj ëmbëlsohet dhe lihet të fermentojë me pak bozë të mëparshme. Gjatë fermentimit, majat dhe bakteret e acidit laktik ushqehen me sheqerin dhe prodhojnë acid të butë, pak gaz dhe një sasi shumë të vogël alkooli.

Në këtë recetë, mielli i misrit jep ngjyrën, aromën dhe pjesën më të madhe të trupit, ndërsa mielli i grurit e bën teksturën më të lëmuar dhe më të njëtrajtshme. Sheqeri ka dy role: e ëmbëlson pijen dhe ushqen fermentimin. Boza aktive që shtohet në fund vepron si starter, njëlloj si lugët e kosit të vjetër që përdoren për të zënë kos të ri.

Boza e mirë është e trashë, por rrjedh ngadalë nga luga; në gotë duket më shumë si krem i lëngshëm sesa si lëng. Ka ëmbëlsi në fillim dhe thartirë të lehtë në fund. Nuk duhet të ketë shije mielli të papjekur, as erë të fortë uthulle apo alkooli. Ajo vazhdon të thartohet ngadalë edhe në frigorifer, prandaj boza e ditës së parë është më e ëmbël se ajo e ditës së tretë.

Historia e Pjatës

Pijet e trasha nga drithëra të fermentuara janë shumë të vjetra dhe njihen në një zonë të gjerë, nga Azia Qendrore deri në Ballkan. Origjina e saktë e bozës nuk dihet me siguri. Emri i saj zakonisht lidhet me një fjalë persiane për melin, drithin me të cilin bëhej shpesh në Lindje, por as ky shpjegim nuk është plotësisht i sigurt.

Përhapja e bozës në Ballkan lidhet zakonisht me periudhën osmane, kur në qytete përgatitej dhe shitej nga bozaxhinjtë, mjeshtër që e kishin zanat bërjen e bozës. Vetë fjala bozaxhi, si shumë emra zanatesh në shqip, ka ardhur nga turqishtja. Me kohë, çdo vend e përshtati me drithin që kishte më pranë. Në Turqi u bë kryesisht pije dimri, që shërbehet me kanellë dhe qiqra të pjekura, ndërsa në vende të tjera të Ballkanit bëhet me grurë, mel ose përzierje drithërash.

Në Shqipëri dhe në Kosovë, boza përgatitet kryesisht me miell misri dhe pihet e ftohtë, edhe në muajt e nxehtë, ndryshe nga zakoni turk. Në qytete e gjeni shpesh në ëmbëltore, krahas akullores dhe ëmbëlsirave. Receta ndryshon nga një mjeshtër te tjetri: disa shtojnë pak miell gruri, të tjerë përdorin vetëm misër ose e nisin fermentimin me maja buke. Ajo që mbetet e njëjtë është rendi i punës: gatim i plotë, ftohje, fermentim i shkurtër dhe ruajtje në të ftohtë.