Salcë Tartare Shtëpie

Hyrje

Salca tartare është salca e ftohtë që shoqëron më shpesh peshkun e skuqur. Në majonezën e trashë përzihen tranguj turshi, kaperi, qepë e kuqe dhe vezë e zier, të gjitha të grira imët, ndërsa majdanozi dhe kopra i japin freski. Në çdo lugë ndihen butësia e majonezës, thartësia e turshive dhe kërcitja e copave. Pranë një fileto levreku të skuqur ose një pjate me kallamar, nota e saj e thartë e freskon kafshatën. Pikërisht copat e dukshme e dallojnë nga salca e gatshme në kavanoz.

E gjithë puna bëhet me thikë, jo me blender. Trangujt grihen në kubikë të vegjël dhe shtrydhen nga lëngu, përndryshe salca hollohet brenda pak orësh, ndërsa kaperët copëtohen imët. Qepa e kuqe lihet dhjetë minuta në ujë të ftohtë, që të humbasë djegësinë e ashpër. Veza zihet derisa e verdha të mpikset plotësisht, pastaj e bardha grihet imët dhe e verdha shtypet me pirun. Pak mustardë dhe lëng limoni i japin majonezës më shumë gjallëri, ndërsa kripa provohet vetëm në fund. Salca del e dendur dhe qëndron në lugë.

Salca tartare e ka vendin pranë peshkut të skuqur, kallamarit, karkalecave dhe qofteve të peshkut, por shkon mirë edhe me patate të skuqura ose në një sanduiç me fileto peshku. Përgatitet për rreth gjysmë ore, nga e cila dhjetë minuta shkojnë për zierjen e vezës, dhe mund të bëhet disa orë para vaktit. Kjo e bën të përshtatshme për një drekë familjare me peshk, për një tryezë verore me miq ose për një darkë të shpejtë gjatë javës.

Përbërësit

Për 8 persona

Udhëzimet

1. Zieni vezën: Mbushni një tenxhere të vogël me rreth 1 l ujë dhe vëreni në zjarr derisa të vlojë. Ulni vezën ngadalë me një lugë dhe zieni 10 minuta në valë të lehtë, derisa e verdha të mpikset plotësisht; një vezë e zier mirë është e sigurt për një salcë që ruhet disa ditë. Kalojeni menjëherë në një tas me ujë shumë të ftohtë dhe lëreni 5 minuta, që të ftohet dhe të qërohet lehtë.
2. Njomni qepën: Ndërsa zihet veza, qëroni gjysmën e qepës së kuqe dhe grijeni shumë imët, në kubikë rreth 2 mm. Hidheni në një tas me ujë të ftohtë dhe lëreni 10 minuta: uji heq një pjesë të djegësisë dhe qepa mbetet e freskët e krokante, pa e mbizotëruar salcën. Kullojeni në sitë, shtypeni lehtë dhe thajeni mirë me letër kuzhine.
3. Grini turshitë dhe kaperët: Kullojini trangujt turshi, pritini në feta të holla për së gjati dhe pastaj në kubikë 2-3 mm. Vendosini në një pecetë pambuku të pastër ose në dy fletë letër kuzhine, mblidhni anët dhe shtrydhini fort mbi lavaman, derisa të mos pikojë më lëng. Kullojini kaperët; nëse janë ruajtur në kripë, shpëlajini fillimisht nën ujë të ftohtë. Grijini me thikë në copa të vogla, por pa i kthyer në pure.
4. Përgatitni barishtet: Lani majdanozin dhe koprën dhe thajini plotësisht me letër kuzhine, sepse pikat e ujit e hollojnë salcën. Hiqni kërcejtë e trashë dhe mbani vetëm gjethet. Grijini me thikë të mprehtë, me lëvizje të shpejta, që të priten pa u shtypur dhe pa nxirë. Duhet të keni rreth 2 lugë gjelle majdanoz dhe 1 lugë gjelle kopër të grirë.
5. Grini vezën: Qëroni vezën e ftohur dhe ndani të bardhën nga e verdha. Grijeni të bardhën me thikë në kubikë shumë të vegjël, afërsisht sa një kokërr orizi. Të verdhën shtypeni me pirun në një pjatë derisa të bëhet thërrime e imët. E verdha e shtypur shpërndahet në majonezë dhe e trash pak salcën, ndërsa e bardha jep copëza të buta që ndihen lehtë në lugë.
6. Përgatitni bazën: Hidhni majonezën në një tas mesatar, shtoni mustardën dhe lëngun e limonit dhe përziejini me kamxhik dore rreth 20 sekonda, derisa baza të bëhet e lëmuar dhe njëngjyrëshe, pa vija mustarde. Shtoni të verdhën e shtypur dhe përzieni sërish. Mos e holloni bazën në këtë fazë, edhe nëse duket e trashë: turshitë dhe qepa do ta zbusin pak gjatë pushimit.
7. Bashkoni përbërësit: Shtoni në tas trangujt, kaperët, qepën, të bardhën e vezës, majdanozin dhe koprën. Përziejini me shpatull, me lëvizje nga poshtë lart, vetëm sa të shpërndahen njëtrajtësisht dhe copat të mbeten të dukshme. Shtoni piperin, provojeni dhe vetëm atëherë vendosni për kripën, sepse shpesh nuk duhet fare. Nëse e doni më të thartë, shtoni disa pika limon.
8. Lëreni të pushojë dhe ruajeni: Mund ta servirni menjëherë, por shijet lidhen më mirë nëse e mbuloni dhe e lini 30 minuta në frigorifer. Ruajeni në kavanoz qelqi të mbyllur, në 4°C ose më pak, dhe përdoreni brenda 3 ditësh. Mos e mbani jashtë frigoriferit më shumë se 2 orë, ose më shumë se 1 orë kur temperatura kalon 32°C, dhe mos e ngrini.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni tranguj turshi të thartë dhe krokantë. Trangujt e ëmbëlsuar me sheqer e bëjnë salcën të ëmbël dhe e mbulojnë shijen e kaperëve.
• Mund ta bëni bazën me majonezë, turshi, kaperi dhe vezë që në mëngjes. Barishtet shtojini 1-2 orë para servirjes, që të mos humbasin ngjyrën dhe aromën.
• Nëse përdorni majonezë shtëpie, bëjeni me të verdha veze të pasterizuara dhe llogaritni afatin e ruajtjes nga dita kur keni bërë majonezën, jo salcën.
• Nxirrni në tryezë vetëm sasinë që do të përdorni dhe ktheni pjesën tjetër menjëherë në frigorifer. Mos e përzieni salcën që ka ndenjur jashtë me atë të kavanozit.
• Për dietë pa gluten, kontrolloni etiketat e mustardës dhe të turshive, sepse disa prodhime përmbajnë uthull malti ose aditivë me gluten.

Si të Servirni

Servireni salcën të ftohtë, në një tas të vogël pranë pjatës dhe jo të hedhur sipër peshkut, që e skuqura të mbetet krokante. Shkon më mirë me peshk të bardhë të skuqur, si levreku ose merluci, me barbunj të skuqur, me kallamar në rrathë, me karkaleca në brumë dhe me qofte peshku. Një fetë limoni dhe pak majdanoz i grirë sipër mjaftojnë si zbukurim.

Për një vakt të plotë, shtoni patate të skuqura ose të pjekura dhe një sallatë me lakër ose marule, të rregulluar thjesht me limon dhe vaj ulliri. Salca përdoret mirë edhe në një sanduiç me fileto peshku dhe gjethe marule, ose për të ngjyer perime të freskëta të prera në shkopinj. Në tryezë me miq, vendoseni tasin brenda një tasi më të madh me akull nëse do të qëndrojë jashtë më gjatë.

Variacione Rajonale

• Me kos të kulluar: Zëvendësoni gjysmën e majonezës me kos të kulluar me yndyrë të plotë. Salca del më e lehtë dhe më e thartë, por ruhet vetëm 2 ditë dhe duhet përzier para servirjes.
• Me estragon: Zëvendësoni koprën me 1 lugë gjelle gjethe estragoni të freskët të grira imët, barishte që përdoret shpesh në versionet franceze dhe i jep salcës një aromë të lehtë anisoni.
• Pa vezë: Hiqni vezën e zier dhe shtoni edhe 1 lugë çaji lëng limoni. Salca del më e hollë dhe më e mprehtë, më afër versioneve që shiten në kavanoz.
• Me qepë të njomë: Në vend të qepës së kuqe përdorni 2 qepë të njoma, pjesën e bardhë dhe të gjelbrën e çelët, të grira imët. Aroma është më e butë dhe qepa nuk ka nevojë të njomet në ujë.

Çfarë është Salcë Tartare Shtëpie?

Salca tartare është një salcë e ftohtë me bazë majoneze, e pasuruar me përbërës të grirë imët: tranguj turshi, kaperi, qepë dhe barishte të freskëta. Në shumë versione, si në këtë, shtohet edhe vezë e zier. Salca nuk gatuhet në zjarr; i vetmi hap me nxehtësi është zierja e vezës. Del një salcë e dendur, me copa që ndihen nën dhëmbë dhe me shije të thartë, paksa të kripur.

Çdo përbërës ka rolin e vet. Majoneza jep yndyrën dhe butësinë, trangujt sjellin thartësi dhe kërcitje, kaperët shtojnë një shije të kripur e paksa të hidhur, ndërsa qepa e kuqe jep mprehtësi. E verdha e vezës së zier e trash pak salcën, kurse e bardha jep copëza të buta. Majdanozi dhe kopra e freskojnë, mustarda e Dijonit e lidh shijen dhe limoni e mban të gjallë.

Nga majoneza e thjeshtë, salca tartare dallohet pikërisht nga këto copa, ndërsa nga salcat me kos dallohet nga baza e saj më e yndyrshme dhe më e dendur. Mund të përgatitet me majonezë të blerë, të një cilësie të mirë, ose me majonezë shtëpie të bërë me të verdha veze të pasterizuara. Në të dyja rastet trajtohet si ushqim i freskët, që ruhet gjithmonë në frigorifer dhe hahet brenda pak ditësh.

Historia e Pjatës

Salca tartare vjen nga kuzhina franceze, ku quhet sauce tartare dhe bën pjesë në familjen e salcave të ftohta që ndërtohen mbi majonezën. Emri lidhet me fjalën "tartar", me të cilën evropianët u referoheshin dikur tatarëve dhe, në përgjithësi, popujve nomadë të stepave të Euroazisë. Pse iu vu ky emër pikërisht kësaj salce nuk dihet me siguri. Shpjegimet që qarkullojnë janë kryesisht hamendje dhe asnjëra nuk është vërtetuar.

Përbërja e saj nuk ka qenë gjithmonë e njëjtë. Në disa receta të vjetra franceze, baza bëhej me të verdha vezësh të ziera, të shtypura dhe të rrahura me vaj, dhe salca aromatizohej me qepë e barishte. Me kalimin e kohës mbizotëroi versioni që njihet sot në shumicën e vendeve: majonezë me tranguj turshi të grirë, kaperi dhe barishte të freskëta, herë me vezë të zier e herë pa të.

Nga Franca salca u përhap gjerësisht dhe u bë shoqëruesja e zakonshme e peshkut dhe e frutave të detit të skuqura, për shembull pranë peshkut me patate në Britani. Në kuzhinën shqiptare nuk është salcë tradicionale dhe nuk është e dokumentuar kur hyri saktësisht në të. Sot serviret shpesh në restorantet e peshkut dhe përgatitet edhe në shtëpi, pranë peshkut dhe kallamarit të skuqur. Receta më poshtë është një version i kujdesshëm shtëpie i kësaj salce ndërkombëtare.