Byrek me Spinaq

Hyrje

Byreku me spinaq është një nga pjatat më të dashura të kuzhinës tradicionale shqiptare. Ky byrek i famshëm kombinon spinaqin e freskët me djathë të bardhë dhe vezë, të mbështjellë në shtresa petësh të holla e të krokanta. I përhapur në të gjithë Shqipërinë, byreku me spinaq përfaqëson artin e gatimit tradicional që ka kaluar brez pas brezi.

Përbërësit

Për 8 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e spinaqit: Lani spinaqin shumë mirë në disa ujëra. Kullojeni dhe priteni në copa të vogla. Vendoseni në një tas të madh, spërkateni me 1/2 lugë çaji kripë dhe lëreni 10 minuta që të lëshojë lëngun. Pastaj shtrydheni fort me duar, grusht pas grushti, për të nxjerrë ujin e tepërt.

   💡 Këshillë: Spinaqi duhet të jetë sa më i thatë që të mundni për të shmangur byrekun e lagësht.

2. Përgatitja e mbushjes: Në një tigan të madh, ngrohni 3 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr mesatar dhe kaurdisni qepët për 6-8 minuta, derisa të zbuten e të bëhen të tejdukshme. Shtoni spinaqin e shtrydhur dhe gatuajeni për 5-7 minuta duke e përzier, derisa të avullojë lëngu. Largojeni nga zjarri, kalojeni në një tas dhe lëreni të ftohet plotësisht.

   💡 Këshillë: Mos e gatuani spinaqin tepër - duhet të mbajë pak teksturë.

3. Bashkimi i përbërësve: Në tasin me spinaq të ftohur, shtoni djathin e thërrmuar, vezët e rrahura, piperin dhe majdanozin. Përzieni mirë derisa të gjithë përbërësit të bashkohen në mënyrë të njëtrajtshme.
4. Montimi i byrekut: Ndizni furrën në 180°C. Përzieni gjalpin e shkrirë me vajin e mbetur dhe lyeni me të një tavë të madhe, rreth 30 x 40 cm. Shtroni 3-4 peta, duke e lyer secilën me këtë përzierje. Shpërndani gjysmën e mbushjes. Shtoni edhe 2-3 peta të lyera dhe mbushjen e mbetur. Mbulojeni me 4-5 peta të tjera, duke i lyer edhe ato.

   💡 Këshillë: Mos u shqetësoni nëse petat thyhen - kjo i jep byrekut teksturë më të mirë.

5. Pjekja: Priteni byrekun në katrorë ose rombe para pjekjes, deri në fund të tavës. Spërkateni sipër me 2 lugë gjelle ujë, që petat e sipërme të mos ngrihen e të mos digjen në skaje. Piqeni në furrë të parangrohur në 180°C për 40-45 minuta, derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë dhe mbushja në mes të jetë e fortë kur e shtypni lehtë.

   💡 Këshillë: Lëreni të pushojë 10 minuta pas pjekjes para se ta servini.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni spinaq të freskët për shije më të mirë - spinaqi i ngrirë mund të përdoret por kullojeni shumë mirë.
• Mund të shtoni dhe pak djathë feta për shije më intensive.
• Byreku ruhet mirë në frigorifer për 3-4 ditë dhe mund të ringrohet në furrë.
• Për një version pa gjalpë, lyejini petat vetëm me vaj ulliri; kaloritë mbeten pothuajse të njëjta, por shija del më e lehtë.
• Servireni të ngrohtë ose në temperaturë dhome, me kos ose me sallatë.

Si të Servirni

Lëreni byrekun të pushojë rreth 10 minuta pasi e nxirrni nga furra, që mbushja të zërë vend dhe copat të dalin të pastra. Ndajeni sipas prerjeve që keni bërë para pjekjes dhe servireni të ngrohtë ose në temperaturë dhome. Shoqërues i zakonshëm në tryezën shqiptare është kosi ose dhalla e ftohtë, që e zbut kripën e djathit dhe yndyrën e petave.

Si pjatë kryesore, një tavë mjafton për tetë veta, me një sallatë me domate e kastravec ose një sallatë jeshile me limon e vaj ulliri në krah. Për meze, bëni prerje më të vogla para pjekjes dhe servireni pranë ullinjve dhe turshive. Shkon edhe për mëngjes ose për piknik, sepse mbetet i shijshëm edhe i ftohtë. Mbetjet ruajini në frigorifer brenda dy orësh pas pjekjes dhe ringrohini në furrë në 180°C për 10-15 minuta, derisa të nxehen mirë dhe petat të bëhen sërish krokante.

Variacione Rajonale

• Me kungull të njomë: Zëvendësoni rreth 300 g spinaq me kungull të njomë të grirë; kriposeni, shtrydheni mirë dhe kaurdiseni bashkë me spinaqin.
• Pa qepë, me më shumë djathë: Hiqni qepët dhe rriteni djathin e bardhë në 500 g. Mbushja del më e dendur dhe më e kripur, prandaj mos shtoni kripë tjetër përveç asaj për spinaqin.
• Me domate: Shtoni në mbushje 2 domate të grira, pa fara dhe të kulluara mirë nga lëngu, për një shije pak më të thartë.
• Me oriz: Përzieni në mbushje rreth 100 g oriz të zier, që thith lëngun e tepërt të spinaqit dhe e bën mbushjen më të butë.

Çfarë është Byrek me Spinaq?

Byreku me spinaq është një byrek me shtresa petash të holla dhe mbushje me spinaq, djathë të bardhë, vezë dhe qepë. Petat lyhen një nga një me gjalpë dhe vaj ulliri, mbushja ndahet në dy shtresa dhe byreku piqet në furrë derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë. Del me kore krokante sipër dhe brendësi të butë: spinaqi jep freskinë dhe ngjyrën e gjelbër, ndërsa djathi i bardhë sjell kripën dhe pak thartirë.

Çelësi i kësaj recete është kontrolli i lagështisë. Një kilogram spinaq i freskët mban shumë ujë, ndaj fillimisht kriposet e shtrydhet me duar, pastaj kaurdiset me qepën derisa të avullojë lëngu i mbetur. Mbushja lihet të ftohet para se të shtohen vezët, që nxehtësia të mos i pjekë para kohe. Vezët e lidhin spinaqin me djathin, prandaj copat e mbajnë formën kur ndahen. Prerja bëhet para pjekjes, sepse petat e pjekura thërrmohen nën thikë.

Mund ta bëni me peta të hapura në shtëpi ose me peta byreku të gatshme; me të dytat puna shkon më shpejt. Në kuzhinën shqiptare ka shumë byrekë të tjerë, me gjizë, me qumësht e vezë ose me presh. Ky dallohet nga sasia e madhe e spinaqit dhe nga djathi i bardhë i thërrmuar: mbushja nuk ka qumësht si byreku me qumësht, as gjizë si byreku me gjizë, prandaj shija e spinaqit mbetet në plan të parë.

Historia e Pjatës

Fjala «byrek» vjen nga turqishtja «börek», emër që përdoret për brumëra me peta në një zonë të gjerë nga Anadolli deri në Ballkan. Byrekët me shtresa petash të holla u përhapën gjerësisht gjatë periudhës osmane, por ku dhe kur lindi kjo teknikë nuk dihet me siguri, dhe historianët e ushqimit kanë mendime të ndryshme. Ajo që dihet është se shumë popuj të rajonit kanë sot versionin e tyre me spinaq: grekët e quajnë spanakopita, në Bosnjë quhet zeljanica.

Spinaqi besohet se e ka origjinën nga Persia dhe arriti në Mesdhe e në Evropë gjatë Mesjetës, nëpërmjet arabëve. Në Shqipëri, byrekët me zarzavate nuk kufizohen te spinaqi: në shumë shtëpi mbushja bëhet edhe me lakra të tjera, si hithra, lëpjeta, presh ose qepujkë, sipas stinës dhe asaj që rritet në kopsht ose në fushë. Spinaqi është ndër zarzavatet më të përdorura, sepse gjendet lehtë në treg për pjesën më të madhe të vitit dhe shkon mirë me djathin e bardhë.

Tradicionalisht petat hapeshin me okllai mbi sofër dhe byreku piqej në tepsi të rrumbullakët, nën saç ose në furrë me dru. Sot shumë familje përdorin peta të gatshme dhe furrë elektrike, por rendi i punës ka mbetur i njëjtë: peta të lyera me yndyrë, mbushje e kulluar mirë dhe pjekje derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë. Nuk ka një version të vetëm të saktë; çdo shtëpi i ndryshon pak raportet e spinaqit, djathit, vezëve dhe qepës.