Byrek me Lakër të Bardhë

Hyrje

Byreku me lakër të bardhë është ndër byrekët më të thjeshtë të shtëpisë, por edhe ndër më të shijshmit kur bëhet me durim. Lakra e prerë hollë dhe qepët kaurdisen ngadalë derisa të nxjerrin ëmbëlsinë e tyre natyrale, ndërsa pak paprikë e ëmbël i jep mbushjes ngjyrë të ngrohtë. Mes petëve të lyera me vaj ulliri dhe gjalpë, gjithçka piqet në një byrek me sipërfaqe të artë, fund krokant dhe shije të butë, pak të ëmbël, që i përshtatet tryezës së vjeshtës dhe të dimrit.

Sekreti i kësaj recete është kontrolli i ujit. Lakra mban shumë lëng, ndaj fillimisht kriposet lehtë dhe shtrydhet, pastaj gatuhet me qepët derisa ena të mbetet pa lëng. Mbushja duhet të ftohet plotësisht para montimit, sepse avulli i saj i zbut petët nga poshtë. Gjysma e petëve shtrohet në fund, secila e lyer hollë me vaj e gjalpë, mbushja shpërndahet njëtrajtshëm dhe sipër vendosen petët e tjera. Receta është e nivelit mesatar: nuk kërkon hapje petësh me okllai, por kërkon kujdes me lagështinë dhe me kohën.

Ky byrek përshtatet për një drekë ose darkë familjare, për një mëngjes të vonë me një gotë kos, ose si pjatë kryesore e lehtë kur doni një gatim pa mish. Lakra e bardhë gjendet gjithë vitin dhe kushton pak, por më e ëmbla del zakonisht në vjeshtë e dimër. Tetë porcionet mjaftojnë për një familje të madhe, dhe pjesët e mbetura ringrohen mirë në furrë, ku petët rifitojnë kërcitjen. Shërbejeni të ngrohtë, pas 15 minutash pushimi, kur prerja del e pastër dhe mbushja nuk rrjedh.

Përbërësit

Për 8 persona

Udhëzimet

1. Kriposni lakrën: Përzieni lakrën me 1 lugë çaji kripë, lëreni 10 minuta dhe shtrydheni lehtë me duar që të largohet uji i tepërt.
2. Gatuani mbushjen: Në një tigan të gjerë, kaurdisni qepët me 3 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr mesatar për 6 minuta, derisa të zbuten. Shtoni lakrën dhe gatuajeni 12-15 minuta, duke e trazuar, derisa ena të mbetet pa lëng.
3. Ftoheni: Hiqeni nga zjarri, shtoni paprikën e piperin dhe provoni kripën. Shtrijeni mbushjen në një enë të gjerë dhe lëreni të ftohet plotësisht, rreth 20 minuta, para montimit.
4. Shtroni petët: Nxehni furrën në 190°C. Përzieni vajin e mbetur me gjalpin e shkrirë. Lyeni një tavë rreth 30x35 cm dhe vendosni gjysmën e petëve, duke lyer secilën hollë me vaj e gjalpë.
5. Mbushni byrekun: Shpërndani lakrën në shtresë të barabartë dhe mbulojeni me petët e mbetura, duke lyer edhe secilën prej tyre. Palosni anët nga brenda.
6. Piqeni: Lyejeni sipër me vajin e gjalpin e mbetur, priteni lehtë në porcione dhe piqeni 40-45 minuta në 190°C, derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë dhe fundi, kur ngrini një cep me shpatull, të jetë i skuqur.
7. Lëreni të pushojë: Lëreni 15 minuta jashtë furrës që avulli të dalë dhe fundi të mbetet krokant.

Këshilla nga Kuzhina

• Mbushja duhet të jetë e ftohtë dhe pa ujë para se të prekë petët.
• Kriposeni me kujdes sepse lakra humbet vëllim gjatë gatimit.
• Piqeni në raftin e poshtëm për fund më krokant.

Si të Servirni

Lëreni byrekun të pushojë 15 minuta pas furrës, pastaj priteni përgjatë vijave që shënuat para pjekjes. Shërbejeni të ngrohtë, jo të nxehtë, që mbushja të mbahet bashkë dhe prerja të dalë e pastër. Shoqëruesi më i natyrshëm është një gotë kos ose dhallë e ftohtë, që e balancon ëmbëlsinë e lakrës së kaurdisur. Turshitë e specave ose të kastravecave, si edhe disa ullinj, sjellin thartirën që i shkon mirë kësaj mbushjeje të butë.

Për një drekë më të plotë, shtoni një sallatë me domate, kastravec dhe qepë, ose një supë të lehtë perimesh. Byreku është i mirë edhe në temperaturën e dhomës, në tryezën e mëngjesit ose për ta marrë me vete. Mbetjet ftohini, mbulojini dhe futini në frigorifer brenda dy orësh pas pjekjes; ruajini deri në 2 ditë. Ringrohini në furrë rreth 180°C për 10-12 minuta, jo në mikrovalë, që petët të rikthejnë kërcitjen.

Variacione Rajonale

• Shtoni presh bashkë me qepën.
• Përdorni pak spec djegës për shije më të fortë.
• Bëjeni me petë shtëpie duke ruajtur të njëjtën mbushje.

Çfarë është Byrek me Lakër të Bardhë?

Byreku me lakër të bardhë është një byrek i kripur me petë të holla, i mbushur me lakër koke të prerë hollë dhe të kaurdisur me qepë, vaj ulliri dhe paprikë të ëmbël. Në mbushje nuk ka vezë, djathë apo gjizë, ndaj shija varet tërësisht nga lakra dhe qepa. Kur gatuhen mirë, ato marrin një ëmbëlsi të butë dhe një aromë të lehtë kaurdisjeje, ndërsa gjalpi i shkrirë, i përzier me vaj, u jep petëve ngjyrën e artë.

Në shqip, emri “byrek me lakra” nuk do të thotë gjithmonë lakër koke. Në shumë zona fjala lakra përdoret edhe për zarzavatet e njoma, si spinaqi, lëpjeta, hithrat ose preshi, dhe byreku me lakra mund të jetë një pjatë krejt tjetër. Kjo recetë përdor lakër të bardhë koke, që e mban më mirë formën pas pjekjes dhe i jep mbushjes fije të buta, por të qëndrueshme, me shije më të ëmbël.

Ky byrek dallon edhe nga lakrori i Korçës, që piqet tradicionalisht nën saç me mbushje të ndryshme, dhe nga byrekët me lakër turshi, që kanë shije të thartë. Këtu përdoren petë byreku të gatshme dhe byreku piqet në furrë shtëpie në 190°C. Rezultati është një byrek vegjetarian, me një shtresë mbushjeje të barabartë mes petëve dhe me sipërfaqe që kërcet kur pritet.

Historia e Pjatës

Lakra është ndër perimet më të vjetra të kultivuara në Evropë. Grekët dhe romakët e lashtë e kultivonin tashmë në forma të hershme, me gjethe të lirshme, ndërsa lakra me kokë të ngjeshur, si ajo e kësaj recete, u përhap gjerësisht më vonë në gjithë kontinentin. Ajo rritet mirë në klimë të freskët, korret në vjeshtë dhe ruhet për javë të tëra në bodrum ose si turshi, prandaj për shekuj me radhë ka qenë perime e sigurt për muajt e dimrit.

Fjala byrek vjen nga turqishtja börek dhe në shqip përdoret për një familje të gjerë pitesh me petë të holla, të mbushura me djathë, mish, zarzavate, kungull ose lakër. Pitet me shtresa petësh njiheshin në kuzhinat e Perandorisë Osmane dhe të Ballkanit, por ku dhe si lindën saktësisht nuk është e dokumentuar qartë. Në Shqipëri, si edhe në vendet fqinje, çdo zonë ka format dhe mbushjet e veta, dhe emrat ndryshojnë nga byrek në pite ose lakror.

Mbushjet me lakër përdoren në byrekë e pite në shumë zona të Ballkanit, veçanërisht në vjeshtë e dimër, kur lakra është e bollshme dhe zarzavatet e njoma janë të pakta. Në disa shtëpi lakra futet e freskët, në të tjera e thartuar si turshi, dhe përbërësit shtesë ndryshojnë nga familja në familje. Kjo recetë nuk lidhet me një qytet ose krahinë të caktuar; është një version i zakonshëm shtëpie, me lakër të freskët, paprikë të ëmbël dhe petë të gatshme, për furrën e sotme.