Pure me Patate Kremoze

Hyrje

Një pure me patate e bërë mirë duket gjë e thjeshtë, por e tregon menjëherë kujdesin e kuzhinierit. Kur del siç duhet, është e lëmuar, e butë dhe ka shije të qartë patateje e gjalpi. Kur bëhet me nxitim, del me kokrriza, e ujshme ose ngjitëse si brumë. Kjo recetë përdor vetëm patate me niseshte, gjalpë, qumësht të plotë dhe pak erëza, dhe e çon purenë deri te ajo teksturë kremoze që mban formë të butë në lugë, pa lëshuar ujë anash. Mjafton një shtypëse patatesh.

Rezultati varet nga disa hapa të vegjël, të bërë me radhë. Patatet me shumë niseshte shkërmoqen lehtë pas zierjes dhe përthithin mirë yndyrën. Ato vihen të ziejnë në ujë të ftohtë e të kripur, që të zihen njëtrajtësisht deri në mes, dhe pas kullimit thahen një-dy minuta në tenxheren e ngrohtë. Shtypen me dorë sa janë të nxehta, sepse blenderi çliron shumë niseshte. Gjalpi shtohet para qumështit të ngrohtë, i cili hidhet pak nga pak. Me këto hapa, receta mbetet e lehtë edhe për ata që gatuajnë rrallë.

Shërbejeni menjëherë pranë mishit të pjekur, qofteve, peshkut ose perimeve të pjekura. Pureja shkon mirë edhe me gjellët me salcë, sepse e thith lëngun pa u shpërbërë. Është garniturë e përshtatshme si për drekën e përditshme, ashtu edhe për një tryezë me mysafirë. Me një kilogram patate dalin katër porcione të bollshme si garniturë, dhe për më shumë njerëz sasitë dyfishohen pa problem. Mbetjet ruhen deri në dy ditë në frigorifer dhe ringrohen ngadalë me pak qumësht, duke i përzier derisa të nxehen mirë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Prisni patatet: Qëroni patatet dhe pritini në copa të barabarta rreth 4 cm, që të gjitha të zihen njëkohësisht. Copat shumë të vogla thithin ujë, ndërsa ato të mëdha mbeten të forta në mes. Shpëlajini një herë me ujë të ftohtë për të hequr niseshtenë e sipërfaqes dhe kullojini. Nëse nuk i zieni menjëherë, mbajini të zhytura në ujë të ftohtë, që të mos nxihen.
2. Ziejini: Vendosini patatet në një tenxhere prej 4-5 litrash, mbulojini me ujë të ftohtë 2-3 cm mbi to dhe shtoni lugën e gjellës me kripë. Sillini në valë pa kapak, në zjarr të fortë, pastaj ulni zjarrin që uji të ziejë butë, me flluska të vogla. Ziejini 18-22 minuta, derisa thika të hyjë deri në mes pa rezistencë dhe copa të çahet lehtë, pa u shpërbërë.
3. Ngrohni qumështin: Ndërsa patatet ziejnë, ngrohni qumështin në një tenxhere të vogël, në zjarr të ulët, derisa të nxjerrë avull dhe të shfaqen flluska të vogla anash, pa e lënë të vlojë. Mbajeni të ngrohtë pranë zjarrit. Prisni gjalpin në kubikë dhe lëreni në temperaturë dhome. Qumështi i ftohtë e ftoh purenë, përthithet më keq dhe ju detyron ta përzieni më gjatë.
4. Thajini: Kullojini patatet në kullesë dhe kthejini menjëherë në tenxheren e ngrohtë. Mbajini 1-2 minuta në zjarr të ulët, duke e tundur tenxheren lehtë, që të avullojë lagështia. Ato janë gati kur avulli pakësohet dhe sipërfaqja e copave duket e thatë dhe pak e ashpër. Uji që mbetet në patate e bën purenë të ujshme dhe ia zë vendin gjalpit e qumështit.
5. Shtypini: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe shtypini patatet me shtypëse patatesh sa janë ende të nxehta, duke shtypur drejt poshtë, derisa të mos mbetet asnjë copë. Patatet e ftohura shtypen më me vështirësi dhe lënë kokrriza. Mos përdorni blender ose mikser elektrik: ata i çajnë qelizat e patates, çlirojnë niseshtenë dhe pureja bëhet ngjitëse si brumë.
6. Shtoni gjalpin: Shtoni gjysmën e gjalpit dhe përzieni me lugë druri derisa të shkrihet dhe të mbështjellë patatet, pastaj shtoni pjesën tjetër. Gjalpi i shtuar para qumështit i mbulon kokrrizat e niseshtesë me yndyrë, ndaj pureja del më e butë dhe më pak ngjitëse. Përzieni vetëm aq sa duhet që gjalpi të bashkohet, pa e rrahur masën.
7. Rregulloni trashësinë: Hidhni qumështin e ngrohtë në tri-katër herë, duke përzier lehtë pas çdo shtimi, derisa pureja të bëhet kremoze. Ajo është gati kur mban formë të butë në lugë dhe nuk lëshon lëng anash. Patatet ndryshojnë në sasinë e lëngut që thithin, ndaj mund të mos ju duhet i gjithë qumështi; nëse pureja është ende e trashë, shtoni edhe 1-2 lugë gjelle qumësht të ngrohtë.
8. Shërbejeni: Provoni purenë dhe shtoni kripën pak nga pak, deri në një lugë çaji, sipas shijes. Shtoni piper të zi dhe, nëse e përdorni, një majë arrëmyshk, pastaj përzieni edhe një herë. Shërbejeni menjëherë, sa është e ngrohtë. Mbetjet ftohini dhe futini në frigorifer brenda dy orësh, të mbuluara, dhe konsumojini brenda dy ditësh, të ringrohura derisa të nxehen mirë.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni patate me përmbajtje të lartë niseshteje.
• Ngroheni qumështin para se ta shtoni.
• Mos e punoni masën gjatë, sepse niseshtja e bën ngjitëse.
• Pritini patatet në copa të barabarta, që të zihen njëkohësisht dhe pureja të mos ketë kokrriza.
• Mbajeni gjalpin në temperaturë dhome, që të shkrihet shpejt dhe pureja të mos përzihet më gjatë se duhet.
• Mund ta mbani purenë të ngrohtë deri në 30 minuta, të mbuluar, mbi një tenxhere me ujë që zien lehtë.

Si të Servirni

Pureja është më e mirë sapo përgatitet, kur është ende e nxehtë dhe e butë. Shërbejeni në një tas ose pjatë të ngrohtë, me një gropëz të vogël sipër dhe pak gjalpë që shkrihet në të, ose me pak majdanoz të grirë. Për një pamje më të kujdesshme, shtrijeni me lugë në pjatë dhe vijëzojeni lehtë me pirun.

Shkon shumë mirë me qofte, pulë të pjekur, bërxolla, fileto peshku në tigan dhe gjellët me salcë domate, që e njomin purenë me lëngun e tyre. Si kontrast i freskët, shtoni një sallatë jeshile me limon, sallatë lakre ose pak turshi. Nëse pjata kryesore vonohet, mbulojeni tenxheren dhe mbajeni purenë mbi një tenxhere me ujë që zien lehtë, deri në 30 minuta. Mbetjet ftohini dhe futini në frigorifer brenda dy orësh. Ringrohini me pak qumësht, duke i përzier.

Variacione Rajonale

• Me panë: Zëvendësoni rreth 60 ml nga qumështi me panë të lëngshme, për një pure më të pasur dhe më të butë; ngroheni bashkë me qumështin.
• Me hudhër të pjekur: Mbështillni një kokë hudhër në letër alumini dhe piqeni në 200°C për rreth 40 minuta. Shtrydhni thelpinjtë e butë dhe shtypini bashkë me patatet.
• Me majdanoz: Përzieni 2 lugë gjelle majdanoz të freskët të grirë imët në fund, pak para shërbimit, që të mbajë ngjyrën dhe aromën.
• Me djathë: Përzieni 50-60 g kaçkavall të grirë bashkë me gjalpin, derisa të shkrihet. Ulni pak kripën, sepse djathi është i kripur.

Çfarë është Pure me Patate Kremoze?

Pureja me patate është një garniturë me patate të ziera e të shtypura, të lidhura me gjalpë dhe qumësht deri në një masë të butë e homogjene. Fjala "pure" vjen nga frëngjishtja purée dhe në kuzhinë tregon çdo perime ose frut të shtypur deri në masë të lëmuar. Ndryshe nga patatet e shtypura në mënyrë fshatare, ku mbeten copa e ndonjëherë edhe lëkura, këtu patatet qërohen dhe shtypen plotësisht, pa asnjë kokrrizë.

Lloji i patates ka rëndësi të madhe. Te patatet me shumë niseshte, qelizat ndahen lehtë nga njëra-tjetra pas zierjes, ndaj tuli shkërmoqet dhe përthith yndyrën. Patatet me tul të fortë e të lagësht mbajnë formën, prandaj janë më të mira për sallatë. Kur shtypen apo përzihen gjatë, ato bëhen ngjitëse. Edhe patatet me niseshte bëhen ngjitëse nëse punohen me blender: qelizat çahen, niseshtja del jashtë dhe masa merr një elasticitet të pakëndshëm.

Secili përbërës ka rolin e vet. Gjalpi jep shijen dhe e bën purenë të butë, qumështi e lehtëson dhe përcakton trashësinë, ndërsa kripa në ujin e zierjes u jep patateve shije deri në mes. Arrëmyshku, që përdoret shpesh në gatimet me qumësht, si salca beshamel, është opsional. Pureja e gatshme duhet të jetë e ngrohtë, e lëmuar dhe të mbajë formë të butë në lugë, pa lëshuar ujë.

Historia e Pjatës

Patatja u kultivua për herë të parë në Andet e Amerikës së Jugut, në zonën e Perusë dhe Bolivisë së sotme, mijëra vjet para se të njihej në Evropë. Atje rriten ende shumë varietete vendase. Spanjollët e sollën në Evropë në gjysmën e dytë të shekullit XVI. Në shumë vende ajo u prit fillimisht me dyshim dhe për një kohë u mbajt më shumë si kuriozitet botanik ose si ushqim për kafshët.

Gjatë shekujve XVIII dhe XIX patatja u bë ushqim bazë në pjesën më të madhe të Evropës, sepse rritet lehtë, jep shumë prodhim dhe ruhet gjatë dimrit. Në Francë, në fund të shekullit XVIII, farmacisti dhe agronomi Antoine-Augustin Parmentier u bë një nga përkrahësit më të njohur të saj si ushqim për popullsinë. Patatet e ziera e të shtypura me gjalpë ose qumësht u bënë garniturë e zakonshme në shumë kuzhina evropiane. Në Angli, receta të tilla gjenden që në librat e gatimit të shekullit XVIII.

Në Shqipëri patatja sot kultivohet gjerësisht dhe është ndër perimet më të përdorura në kuzhinën e shtëpisë, nga tavat e furrës te gjellët me mish. Nuk ka të dhëna të sakta se kur hyri pureja në tryezën shqiptare. Emri i huazuar dhe mënyra e shërbimit si garniturë sugjerojnë ndikimin e kuzhinave evropiane. Ky version ndjek teknikën klasike, me patate, gjalpë dhe qumësht, pa ndonjë shtesë krahinore.