Antipasta me Fiq dhe Proshutë – Me Djathë Dhie dhe Mjaltë

Hyrje

Antipasta me fiq dhe proshutë është nga ato pjata të vogla që ia hapin rrugën një darke të mirë pa shumë mundim. Në furrë fiku zbutet dhe merr ëmbëlsi reçeli, djathi i dhisë shkrihet lehtë në qendër, ndërsa proshuta e tharë bëhet krokante në skaje dhe sjell kripën që i jep ekuilibër gjithë kafshatës. Në fund të verës dhe në fillim të vjeshtës, kur fiqtë janë të shumtë në tregje dhe në oborret e shtëpive, kjo antipastë merr shijen e saj më të plotë.

Sekreti qëndron te zgjedhja e fiqve dhe te nxehtësia e fortë, por e shkurtër. Fiqtë duhet të jenë të arrirë, të butë në prekje, por ende të plotë, që të mbajnë formën në furrë. Pritini në formë kryqi, mbushini me djathë, mbështillini me një rrip proshute dhe piqini në 200°C për 10–12 minuta. Kaq mjafton që proshuta të bëhet krokante dhe fiku të ngrohet deri në mes pa u shpërbërë. Mjalti, arrat e thekura dhe pak uthull balsamike e reduktuar e mbyllin pjatën me ëmbëlsi dhe një thartirë të lehtë.

Kjo antipastë shërbehet më mirë e ngrohtë, pak minuta pasi del nga furra, si hyrje para një pjate me mish ose peshk të pjekur në skarë, ose si pjesë e një tryeze të gjerë me meze. Përshtatet bukur për darka me mysafirë, sepse fiqtë përgatiten para kohe dhe futen në furrë rreth 20 minuta para se të shtrohet tryeza. Me pak përbërës dhe pa asnjë teknikë të vështirë, është ndër recetat më të përshtatshme për ata që sapo kanë filluar të presin miq në shtëpi.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Furra dhe arrat: Ngrohni furrën në 200°C, ose në 180°C nëse ka ventilator, dhe shtroni një tepsi me letër furre. Ndërkohë thekni arrat në një tigan të thatë në zjarr mesatar për 4–5 minuta, duke i trazuar shpesh, derisa të marrin ngjyrë të artë dhe të lëshojnë aromë. Kalojini në një pjatë që të mos digjen nga nxehtësia e tiganit dhe, kur të ftohen, grijini trashë me thikë.
2. Reduktimi i balsamikut: Hidhni uthullën balsamike në një tenxhere të vogël dhe ziejeni në zjarr të ulët-mesatar për 3–4 minuta, derisa të pakësohet përgjysmë dhe të mbulojë lugën si shurup i hollë. Hiqeni nga zjarri sapo të trashet pak, sepse kur ftohet trashet edhe më shumë. Mos u largoni nga soba: në minutat e fundit balsamiku digjet shumë shpejt dhe merr shije të hidhur.
3. Prerja e fiqve: Lani fiqtë lehtë dhe thajini me letër kuzhine. Prisni majën e fortë të bishtit të secilit fik, pastaj bëni dy prerje në formë kryqi nga maja deri në dy të tretat e lartësisë, pa e ndarë fikun deri në bazë. Shtypini lehtë nga poshtë me gishta që katër pjesët të hapen si lule.
4. Mbushja dhe mbështjellja: Përzieni djathin e dhisë me gjysmën e gjetheve të trumzës dhe me piperin e zi derisa të bëhet si krem. Me një lugë çaji, futni rreth 10 g djathë në qendër të çdo fiku. Mbështillni secilin fik me një rrip proshute rreth mesit, duke e lënë mbushjen të dukshme sipër. Proshuta ngjitet vetë; nëse hapet, mbërthejeni me një kruese dhëmbësh. Vendosini fiqtë në tepsi me hapësirë mes tyre.
5. Pjekja: Futni tepsinë në raftin e mesëm të furrës dhe piqini fiqtë për 10–12 minuta. Janë gati kur proshuta është tharë dhe ka marrë skaje krokante, djathi është ngrohur e zbutur në qendër dhe fiqtë kanë lëshuar pak lëng, por ende mbajnë formën. Mos i lini më gjatë, sepse fiqtë e butë shemben shpejt.
6. Pushimi dhe rukola: Lërini fiqtë të pushojnë 5 minuta jashtë furrës. Ndërkohë hidhni rukolën në një tas, spërkateni me vajin e ullirit dhe përzieni lehtë me duar; shtrojeni në një pjatë të gjerë servirjeje. Pushimi është i nevojshëm: sapo fiqtë dalin nga furra, djathi brenda tyre është shumë i nxehtë dhe pas pak minutash forcohet aq sa të mos rrjedhë kur i ngrini.
7. Servirja: Me një shpatull ose lugë, vendosini fiqtë mbi rukolë; nëse keni përdorur kruese dhëmbësh, hiqini tani. Hidhni mjaltin me lugë në fije të holla mbi secilin fik, pastaj pak nga balsamiku i reduktuar. Shpërndani sipër arrat e grira dhe gjethet e mbetura të trumzës. Shërbejini menjëherë, kur proshuta është ende krokante dhe djathi i ngrohtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni fiq të arrirë, që lëshojnë pak kur i shtypni lehtë me gisht, por pa njolla të lagështa e pa erë fermentimi; fiqtë tepër të butë shemben në furrë.
• Mos shtoni kripë: proshuta dhe djathi i dhisë janë mjaft të kripur. Piperi i zi dhe trumza e plotësojnë shijen.
• Nëse fiqtë janë të vegjël, rreth 30 g secili, futni vetëm 6–7 g djathë në secilin dhe kontrollojini pas 8 minutash, sepse ngrohen më shpejt.
• Përdorni feta proshute të prera shumë hollë; fetat e trasha nuk bëhen krokante brenda 12 minutave dhe mbeten të forta në kafshatë.
• Nëse mjalti është kristalizuar, vendoseni kavanozin në ujë të vakët për disa minuta që të rrjedhë lehtë në fije të holla.

Si të Servirni

Shërbejini fiqtë të ngrohtë, 5 deri në 10 minuta pasi dalin nga furra, kur djathi është ende i butë, por nuk rrjedh më. Shtroni rukolën në një pjatë të gjerë, spërkateni lehtë me vaj ulliri dhe vendosni sipër fiqtë, dy për person. Hidhni mjaltin dhe balsamikun vetëm në çastin e servirjes, që proshuta të mbetet krokante.

Si hyrje, kjo antipastë i hap rrugën mirë peshkut të pjekur, qengjit në skarë ose një rizotoje të lehtë. Në një tryezë me meze, vendoseni pranë djathit të bardhë, ullinjve dhe bukës së thekur. Për një tryezë me tri antipasta me fiq, shtoni edhe fiqtë e freskët me proshutë dhe krostinët me fiq nga variantet. Për pije, një verë e bardhë e freskët ose një verë rozë e thatë i rri shumë mirë; për ata që nuk pinë alkool, ujë i gazuar me feta limoni.

Mbetjet ruhen në frigorifer dhe hahen brenda një dite; ringrohini shkurt në furrë, jo në mikrovalë, që proshuta të mos zbutet.

Variacione Rajonale

• Fiq me proshutë pa furrë: Në ditët e nxehta, pritini fiqtë katërsh dhe shërbejini të freskët me feta proshute, një fije vaj ulliri dhe piper të zi. Është antipasta klasike italiane dhe bëhet gati në pesë minuta.
• Me gjizë në vend të djathit të dhisë: Përdorni gjizë të kulluar mirë, të përzier me pak lëkurë limoni të grirë, për një mbushje më të butë dhe më pak të thartë.
• Me bresaola ose proshutë gjeldeti: Për ata që nuk hanë mish derri, përdorni bresaola (mish lope i tharë) ose proshutë gjeldeti. Bresaola nuk bëhet aq krokante, ndaj mjaftojnë 8–10 minuta në furrë.
• Krostini me fiq: Lyeni feta të holla buke të thekur me djathë dhie, vendosni sipër feta fiku të freskët dhe një copë proshutë, pastaj mbarojini me mjaltë dhe arra. Hahen me dorë dhe përshtaten për tryeza me shumë njerëz, por me bukën receta nuk është më pa gluten.

Çfarë është Antipasta me Fiq dhe Proshutë – Me Djathë Dhie dhe Mjaltë?

Antipasta, nga italishtja antipasto (fjalë për fjalë: para vaktit), është pjata e vogël që hap drekën ose darkën, para gjellës kryesore. Në kuzhinën shqiptare i përngjan mezes: disa kafshata me shije të fortë që hapin oreksin dhe shoqërojnë bisedën. Antipasta me fiq dhe proshutë mbështetet te një nga kombinimet klasike mesdhetare, ku fruti i ëmbël takohet me mishin e tharë e të kripur, ashtu si te proshuta me pjepër. Këtu fiqtë mbushen me djathë dhie, mbështillen me proshutë dhe piqen shkurt në furrë.

Çdo përbërës ka detyrën e vet. Fiku jep ëmbëlsi, lagështi dhe atë teksturë të butë me farëza që kërcasin lehtë nën dhëmb. Djathi i dhisë sjell një thartirë të lehtë dhe butësi kremoze, ndërsa proshuta jep kripën dhe një buzë krokante. Arrat e thekura shtojnë kërcitje, trumza e freskët një aromë barishtore, kurse mjalti dhe balsamiku e mbyllin me një shtresë të ëmbël e të thartë. Rezultati është një kafshatë e ngrohtë, e ëmbël dhe e kripur njëkohësisht, që nuk ka nevojë për salcë tjetër.

Edhe pse renditet mes pjatave me mish, proshuta këtu luan rol shoqërues dhe nuk ka nevojë për gatim. Proshuta e tharë është produkt i gatshëm për t'u ngrënë; furra vetëm e ngroh dhe ia ndryshon teksturën. Kjo e bën recetën të shpejtë dhe të thjeshtë edhe për fillestarët: nuk ka nevojë të matni temperaturën e brendshme, mjafton të ndiqni ngjyrën e proshutës dhe butësinë e fikut.

Historia e Pjatës

Fiku është ndër pemët frutore më të hershme që ka kultivuar njeriu, dhe në Mesdhe e në Lindjen e Mesme kultivohet prej mijëra vitesh. Në Shqipëri fiku rritet lehtë në zonat bregdetare dhe në jug, por e gjen edhe në oborre shtëpish në shumë qytete. Tradicionalisht fiqtë hahen të freskët në fund të verës, thahen për dimër ose bëhen reçel, ndaj fiku është frut i njohur dhe i dashur në tryezën shqiptare.

Proshuta e tharë, e njohur në Itali si prosciutto crudo, është kofshë derri e kripur dhe e tharë në ajër për muaj të tërë. Llojet më të njohura, si Prosciutto di Parma dhe Prosciutto di San Daniele, kanë emërtim origjine të mbrojtur. Në kuzhinën italiane proshuta shërbehet prej kohësh me fruta të ëmbla, sidomos me pjepër dhe me fiq të freskët, si antipastë verore. Ky çift i thjeshtë, i kripur dhe i ëmbël, është baza e kësaj recete.

Origjina e saktë e versionit të pjekur, me fiq të mbushur me djathë dhie dhe me mjaltë sipër, nuk dihet. Ka gjasa të jetë zhvillim i kohëve të fundit, i përhapur përmes kuzhinës së restoranteve në shumë vende të Mesdheut e më gjerë. Në Shqipëri fjala antipastë u përhap në menutë e restoranteve nën ndikimin e kuzhinës italiane, por ideja nuk është e huaj: tryeza e mezeve, me djathë, ullinj, turshi e fruta të stinës, ka qenë prej kohësh mënyra shqiptare për të hapur një darkë.