Supë me Selino dhe Patate

Hyrje

Kjo supë i jep rrënjës së selinos vendin kryesor. Në shumë shtëpi selinoja hyn në tenxhere vetëm si aromë, bashkë me karotën dhe qepën, për lëngje mishi dhe supa me perime. Këtu ajo peshon rreth tri herë më shumë se patatja, e cila mbetet në plan të dytë, sa për t'i dhënë trup puresë. Del një supë e lëmuar, me ngjyrë krem të çelët, me shije të butë e paksa të ëmbël dhe me aromën e freskët të selinos, që ndihet qysh në lugën e parë.

Teknika është e thjeshtë, por kërkon pak kujdes. Rrënja qërohet trashë me thikë dhe pritet në kubikë të njëtrajtshëm, që të ziejë njësoj me patatet. Qepa zbutet ngadalë në gjalpë dhe vaj ulliri pa marrë ngjyrë, që supa të mbetet e çelët. Perimet trazohen disa minuta në yndyrë, ziejnë butë në lëng perimesh dhe bluhen sa janë ende të nxehta. Qumështi, një majë arrëmyshk dhe pak lëng limoni shtohen vetëm në fund, në zjarr të ulët, që shija të mbetet e pastër.

Supa shkon mirë në vjeshtë dhe në dimër, kur rrënja e selinos është në stinën e saj dhe gjendet lehtë në treg. Shërbejeni si pjatë të parë para një gjelle me mish apo peshk, ose si darkë të lehtë me bukë të thekur. Arrat e thekura sipër i japin një kontrast krokant dhe shkojnë natyrshëm me selinon. Receta është vegjetariane dhe, me lëng perimesh pa gluten, e përshtatshme edhe për ata që e shmangin glutenin. Përgatitja zgjat rreth 70 minuta dhe nuk kërkon aftësi të veçanta.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Qërimi i selinos: Lani rrënjën e selinos nën ujë të rrjedhshëm dhe prisni nga një fetë në majë e në bazë, që të qëndrojë drejt mbi dërrasë. Qërojeni me thikë nga lart poshtë, duke hequr lëkurën e ashpër dhe gropëzat ku ka mbetur dheu rreth rrënjëzave. Priteni në kubikë rreth 2 cm dhe hidhini kubikët në një enë me ujë të ftohtë, që të mos nxihen. Nëse rrënja ka gjethe, lani disa prej tyre dhe ruajini për zbukurim.
2. Patatet, qepa dhe hudhra: Qëroni patatet, pritini po në kubikë rreth 2 cm dhe hidhini në të njëjtën enë me ujë. Qëroni qepën dhe priteni në kubikë të vegjël; qëroni hudhrat dhe pritini në feta të holla. Kubikët e njëtrajtshëm ziejnë njëkohësisht, kështu që asnjë copë nuk mbetet e fortë kur të tjerat janë zbutur dhe pureja del e lëmuar, pa kokrriza.
3. Qepa pa ngjyrë: Në një tenxhere me fund të trashë, me kapacitet rreth 3 litra, shkrini gjalpin me vajin e ullirit në zjarr mesatar të ulët. Shtoni qepën dhe një majë kripë dhe gatuajeni 6-8 minuta, duke e trazuar shpesh, derisa të zbutet e të bëhet e tejdukshme, pa marrë ngjyrë. Shtoni hudhrën dhe vazhdoni edhe 1 minutë, duke trazuar, derisa të lëshojë aromë pa u skuqur.
4. Perimet në yndyrë: Kullojini mirë kubikët e selinos dhe të patateve dhe hidhini në tenxhere. Trazojini 4-5 minuta në zjarr mesatar, derisa të mbulohen me yndyrë dhe të nxehen mirë, pa i lënë të marrin ngjyrë. Kjo kaurdisje e shkurtër e nxjerr aromën e selinos dhe i jep supës shije më të plotë sesa kur perimet hidhen drejt e në lëng.
5. Zierja e butë: Hidhni në tenxhere lëngun e nxehtë të perimeve (ose ujin) dhe 1/2 lugë çaji kripë; lëngu duhet t'i mbulojë perimet, përndryshe shtoni pak ujë të nxehtë. Kur të marrë valë, ulni zjarrin, mbulojeni tenxheren pjesërisht dhe lëreni të ziejë butë 25-30 minuta. Supa është gati për bluarje kur një kubik selinoje, i shtyrë me lugë pas murit të tenxheres, shtypet krejt lehtë, pa asnjë pjesë të fortë në mes.
6. Arrat e thekura: Ndërsa supa zien, hidhni arrat në një tigan të thatë në zjarr mesatar dhe thekini 4-5 minuta, duke e tundur tiganin shpesh, derisa të marrin ngjyrë të artë dhe të lëshojnë aromë. Kalojini menjëherë në një pjatë, sepse në tiganin e nxehtë vazhdojnë të marrin ngjyrë dhe digjen shpejt. Kur të ftohen pak, grijini trashë me thikë; grini imët edhe gjethet e selinos ose majdanozin.
7. Bluarja: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe bluajeni supën me mikser dore 2-3 minuta, derisa të bëhet krejt e lëmuar. Nëse përdorni blender tavoline, mbusheni vetëm deri në gjysmë, hiqni tapën e vogël të kapakut dhe mbulojeni hapjen me një leckë të palosur, sepse avulli i supës së nxehtë mund ta shtyjë kapakun. Bluajeni me pjesë dhe kthejeni supën në tenxhere.
8. Qumështi, limoni dhe servirja: Kthejeni tenxheren në zjarr të ulët, shtoni qumështin dhe arrëmyshkun dhe ngroheni supën 3-4 minuta, duke e trazuar, pa e lënë të marrë valë. Nëse është shumë e trashë, hollojeni me pak ujë të nxehtë. Hiqeni nga zjarri, shtoni lëngun e limonit, provojeni dhe rregulloni kripën e piperin. Servireni menjëherë në tasa të ngrohtë, me arra dhe gjethe selinoje ose majdanoz sipër.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni rrënjë selinoje të fortë, të rëndë për madhësinë e saj dhe pa pjesë të buta. Rrënjët shumë të mëdha nganjëherë janë sfungjerore në mes; atë pjesë hiqeni para gatimit.
• Qërojeni selinon me thikë, jo me qërues. Lëkura është e trashë dhe me gropëza, prandaj humbja në peshë është normale: nga 800 g mbeten rreth 600 g.
• Bluajeni supën vetëm sa të bëhet e lëmuar. Patatja e bluar gjatë, sidomos në blender tavoline me shpejtësi të lartë, lëshon niseshte dhe supa bëhet ngjitëse.
• Nëse e përgatitni për disa ditë, shtoni qumështin dhe limonin vetëm në pjesën që do të hani atë ditë. Pjesa tjetër ruhet dhe ngrihet më mirë pa to.
• Përdorni gjethet e selinos me masë, sepse kanë aromë shumë më të fortë se rrënja. Kërcejtë e tyre të hollë mund t'i ruani për një lëng perimesh.

Si të Servirni

Servireni supën të nxehtë, në tasa të ngrohur paraprakisht, me një lugë arra të thekura dhe pak gjethe selinoje ose majdanoz të grirë sipër. Një fije vaj ulliri ose pak piper i sapobluar e plotësojnë pamjen dhe shijen. Pranë saj shkojnë mirë kubikë buke të thekur në furrë me pak vaj, një fetë bukë fshati ose një kulaç i ngrohtë; nëse e shmangni glutenin, zgjidhni bukë pa gluten.

Si pjatë e parë, supa i paraprin mirë një gjelle me mish viçi, një pule të pjekur ose një peshku në furrë, sepse është e butë dhe nuk e rëndon stomakun. Për një darkë të lehtë, shoqërojeni me djathë të bardhë, ullinj dhe një sallatë me lakër të grirë ose me rukola. Në tryezat e festave, shërbejeni në tasa të vegjël si fillim, para pjatave më të rënda.

Variacione Rajonale

• Me krem gatimi: Zëvendësoni qumështin me 100 ml krem gatimi për një supë më të pasur e më të butë. Shtojeni në zjarr të ulët dhe mos e lini supën të vlojë më pas.
• Me mollë: Shtoni bashkë me selinon një mollë të thartë, të qëruar e të prerë në kubikë. Molla i jep supës një ëmbëlsi të lehtë frutore dhe shkon shumë mirë me arrat e thekura.
• Me kos: Mos shtoni qumësht; nëse supa është e trashë, hollojeni me pak lëng të nxehtë. Vendosni në çdo tas një lugë kos të trashë, për një shije më të freskët e pak më të thartë.
• Vegane: Përdorni vetëm vaj ulliri në vend të gjalpit dhe zëvendësoni qumështin me pije bajameje pa sheqer. Nëse përdorni kub perimesh, kontrolloni etiketën, sepse disa përmbajnë laktozë.

Çfarë është Supë me Selino dhe Patate?

Kjo është një supë krem: perimet zihen derisa të zbuten krejt dhe pastaj bluhen bashkë me lëngun në një pure të hollë e të lëmuar. Baza e saj është rrënja e selinos, një rrënjë e trashë dhe e rrumbullakët, me lëkurë të ashpër ngjyrë kafe dhe tul të bardhë. Aroma e saj është e njohur, si ajo e kërcejve të gjelbër të selinos, por më e butë, me një ëmbëlsi të lehtë që del sidomos kur zihet.

Patatja nuk është këtu për shije, por për strukturë. Niseshteja e saj e lidh purenë e selinos, e cila vetëm me lëng do të dilte më e hollë dhe më pak e lidhur. Qumështi e zbut shijen e rrënjës dhe e bën supën më kremoze, por sasia e tij mbahet e vogël, që të mos e mbulojë aromën kryesore. Limoni në fund e freskon shijen pa u ndier si thartirë, ndërsa arrëmyshku i shton një ngrohtësi të lehtë.

Kjo supë dallon nga supa e thjeshtë me patate, ku patatja zë pjesën më të madhe, dhe nga supa me presh dhe patate, ku shija kryesore vjen nga preshi i zbutur në gjalpë. Dallon edhe nga gjellët me selino, ku rrënja gatuhet në copa me vaj ulliri ose bashkë me mish. Këtu selinoja bluhet krejtësisht dhe e mban vetë gjithë supën: ngjyra, aroma dhe ëmbëlsia e lehtë vijnë kryesisht prej saj.

Historia e Pjatës

Selinoja, me emrin shkencor Apium graveolens, është bimë me origjinë nga pellgu i Mesdheut, ku forma e saj e egër rritet ende në toka të lagështa, pranë kënetave dhe bregdetit. Grekët dhe romakët e njihnin kryesisht si bimë aromatike e mjekësore, dhe gjethet e farat e saj përdoreshin më shumë se rrënja. Emri shqip selino lidhet me fjalën e greqishtes së lashtë sélinon, nga e cila rrjedhin edhe emrat e bimës në shumë gjuhë evropiane.

Rrënja e trashë që përdoret në këtë supë vjen nga një varietet i veçantë, Apium graveolens var. rapaceum, i përzgjedhur pikërisht për rrënjën. Ai u përhap si perime kopshti në Evropë në shekujt e fundit dhe u bë veçanërisht i zakonshëm në vendet e qendrës dhe të veriut, ku rrënja ruhet mirë gjatë dimrit. Në tregjet shqiptare gjendet sot sidomos në vjeshtë e në dimër, nganjëherë me gjethet ende në krye.

Në kuzhinën shqiptare selinoja përdoret gjerësisht për aromë në lëngje, në supa me perime dhe në gjellë me mish, si edhe në gjellë ku ajo vetë është perimja kryesore. Supat e bluara në pure njiheshin prej kohësh në kuzhinën evropiane, ku perimet kaloheshin nëpër sitë; blenderi elektrik e bëri këtë punë shumë më të lehtë. Nuk ka të dhëna të sigurta se kur nisi të gatuhej kjo supë në Shqipëri. Ajo hyn më shumë te gatimet e shtëpisë së kohëve të sotme sesa te recetat tradicionale me origjinë të njohur.