Supë me Presh dhe Patate

Hyrje

Një supë me presh dhe patate e gatuar me durim është nga gjërat më të thjeshta dhe më të ngrohta që mund të vini në tryezë në dimër. Preshi, kur zbutet ngadalë në gjalpë, e humbet mprehtësinë dhe merr një ëmbëlsi të lehtë, ndërsa patatja i jep supës trup dhe kremozitet pa pasur nevojë për miell apo pana. Supa del e lëmuar, me ngjyrë të gjelbër të zbehtë dhe aromë gjalpi, e butë edhe për ata që zakonisht nuk e duan shumë preshin.

E gjithë shija varet nga mënyra si gatuhet preshi. Ai pritet në gjysmëhëna, lahet mirë sepse mban rërë mes shtresave dhe pastaj zbutet nën kapak në zjarr të ulët për rreth dhjetë minuta, pa marrë ngjyrë. Preshi i skuqur deri në kafe e bën supën të hidhur dhe ia prish ngjyrën. Patatet ziejnë në lëng perimesh derisa të shkërmoqen nën pirun, pastaj gjithçka bluhet dhe zbutet me pak qumësht. Nuk ka karrota, erëza të forta apo barishte të shumta: preshi mbetet zëri kryesor.

Kjo supë shkon si pjatë e parë para një gjelle me mish ose peshk, por me bukë të thekur dhe pak djathë anash bëhet edhe darkë e lehtë më vete. Përgatitet me përbërës që gjenden lehtë gjatë gjithë dimrit, kur preshi është në stinën e vet dhe kushton pak. Mbahet mirë në frigorifer deri në tri ditë dhe të nesërmen shpesh ka shije edhe më të rrumbullakët. Nga një tenxhere dalin gjashtë tasa të mesme, mjaft për një familje të madhe ose për dy darka me radhë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Pastroni preshin: Prisni rrënjët dhe gjethet e gjelbra të errëta; ruajini për një lëng perimesh, nëse doni. Ndajeni kërcellin me thikë për së gjati në dy pjesë dhe priteni në gjysmëhëna rreth 1 cm. Hidhini në një tas të madh me ujë të ftohtë, përziejini me duar dhe lërini 2 minuta që rëra të bjerë në fund. Nxirrini me dorë, pa e derdhur tasin, dhe kullojini mirë.
2. Përgatitni patatet dhe lëngun: Qëroni patatet, lajini dhe pritini në kubikë rreth 2 cm, që të ziejnë njëtrajtshëm. Ngrohni lëngun e perimeve në një tenxhere tjetër derisa të nxehet mirë dhe mbajeni në zjarr të ulët derisa t’ju duhet. Lëngu i nxehtë nuk e ndalon zierjen kur hidhet mbi perimet dhe e shkurton kohën e gatimit.
3. Zbutni preshin pa i dhënë ngjyrë: Në një tenxhere të gjerë me fund të trashë shkrini gjalpin në zjarr mesatar të ulët. Shtoni preshin e kulluar dhe gjysmën e kripës, përzieni që të lyhet me gjalpë dhe vendosni kapakun. Gatuajeni 10 deri në 12 minuta, duke e trazuar herë pas here, derisa të jetë i butë, i tejdukshëm dhe të jetë ulur dukshëm në vëllim. Nëse nis të marrë ngjyrë, ulni zjarrin dhe shtoni një lugë nga lëngu i nxehtë.
4. Ziejini me patatet: Shtoni patatet dhe përzieni 1 minutë bashkë me preshin. Hidhni 1 litër nga lëngu i nxehtë dhe gjethen e dafinës; pjesën tjetër të lëngut mbajeni mënjanë. Kur supa të nisë të vlojë, ulni zjarrin që të ziejë lehtë, me kapakun pak të hapur, për rreth 20 minuta, derisa kubikët e patates të shkërmoqen menjëherë kur i shtypni me pirun pas faqes së tenxheres.
5. Bluajeni supën: Hiqni gjethen e dafinës dhe largojeni tenxheren nga zjarri. Bluajeni me blender dore derisa supa të jetë plotësisht e lëmuar, rreth 2 minuta. Nëse përdorni blender me kupë, lëreni supën 5 minuta të ftohet pak, mbusheni kupën deri në gjysmë, mbajeni kapakun me një peshqir dhe bluajeni në disa herë. Mos e bluani më gjatë se duhet, sepse patatja e bluar tepër e bën supën ngjitëse.
6. Shtoni qumështin dhe rregulloni shijen: Kthejeni supën në zjarr të ulët dhe shtoni qumështin duke e trazuar. Ngroheni derisa të nxjerrë avull, pa e lënë të vlojë fort. Nëse është shumë e trashë, hollojeni me lëngun e mbetur, pak nga pak, derisa të mbulojë pjesën e pasme të lugës dhe të rrjedhë lirshëm. Shtoni kripën e mbetur sipas shijes, piperin dhe majën e arrëmyshkut, pastaj provojeni edhe një herë.
7. Shërbejeni dhe ruajeni: Ndajeni supën në tasa të ngrohtë dhe spërkatni sipër qepën e njomë të grirë. Shërbejeni menjëherë. Supën e tepërt ftoheni brenda 2 orësh, mbylleni në enë me kapak dhe mbajeni në frigorifer deri në 3 ditë. Ringroheni në zjarr të ulët, duke e trazuar shpesh që të mos ngjitet në fund, derisa të nxehet mirë në gjithë masën dhe të nisë të vlojë lehtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni presh me kërcell të drejtë e të fortë dhe me pjesë të bardhë të gjatë. Preshi shumë i trashë, me zemër të fortë në mes, është zakonisht i vjetër dhe ka më shumë fije.
• Ruajini gjethet e gjelbra të errëta: të lara mirë, ato japin aromë të mirë në një lëng perimesh të bërë në shtëpi, bashkë me një karrotë dhe një qepë.
• Hidhini preshit pak kripë që në fillim. Kripa e ndihmon të lëshojë lagështinë dhe të zbutet në avullin e vet, pa u skuqur.
• Për një supë shumë të lëmuar, pas bluarjes kalojeni nga një sitë e imët duke e shtypur me pjesën e pasme të lugës; kështu largohen fijet e mbetura.
• Supa trashet në frigorifer, sepse niseshteja e patates vazhdon të lidhë lëngun. Kur ta ringrohni, shtoni pak qumësht ose lëng perimesh derisa të kthehet në trashësinë e duhur.
• Përdorni lëng perimesh me pak kripë ose bëjeni vetë. Lëngjet nga kubi janë shpesh shumë të kripura dhe e mbulojnë shijen e butë të preshit.

Si të Servirni

Shërbejeni supën të nxehtë, në tasa të ngrohura më parë me ujë të vluar. Sipër hidhni pak qepë të njomë të grirë imët dhe piper të sapobluar; një copë e vogël gjalpë që shkrihet në mes të tasit e bën edhe më të butë. Për kontrast krokant shkojnë shumë mirë kubikët e bukës së thekur në tigan ose në furrë, ashtu si edhe disa rrathë të hollë preshi të skuqur derisa të marrin ngjyrë të artë.

Si pjatë e parë, supa i paraprin mirë pulës së pjekur, peshkut në furrë ose një tave me mish. Kur shërbehet si darkë më vete, shoqërojeni me bukë misri ose bukë fshati, djathë të bardhë dhe një sallatë me lakër të grirë ose turshi, që aciditeti i tyre ta çelë shijen e butë të supës. Në ditët e ngrohta mund ta shërbeni edhe të ftohtë nga frigoriferi, me një lugë kos sipër.

Variacione Rajonale

• Vichyssoise e ftohtë: Zëvendësoni qumështin me 150 ml krem të lëngshëm, bluajeni supën shumë të lëmuar dhe kalojeni nga sita. Ftoheni në frigorifer të paktën 4 orë dhe shërbejeni e ftohtë, me qepë të njomë sipër.
• Me oriz në vend të patateve: Shtoni 80 g oriz të larë bashkë me lëngun dhe ziejeni rreth 18 minuta, pa e bluar. Del një supë e lëngshme me copa, afër shijes së preshit me oriz, që shkon mirë me pak lëng limoni në tas.
• Pa bulmet: Zbuteni preshin në 3 lugë gjelle vaj ulliri në vend të gjalpit dhe përdorni qumësht tërshëre pa sheqer në vend të qumështit. Shija mbetet e butë, vetëm pak më e lehtë.
• Me djathë të bardhë: Sapo ta keni hedhur supën në tas, thërrmoni sipër një lugë gjelle djathë të bardhë. Kripësia e tij e balancon ëmbëlsinë e preshit dhe shkrihet pak nga nxehtësia.
• Me copa: Bluani vetëm gjysmën e supës dhe përzieni me pjesën tjetër, për një supë më rustike ku ndihen gjysmëhënat e preshit dhe kubikët e patates.

Çfarë është Supë me Presh dhe Patate?

Supa me presh dhe patate është supë perimesh e bluar, ku preshi dhe patatja përdoren në sasi pothuajse të barabarta. Preshi është bimë e së njëjtës familje me qepën dhe hudhrën, por ka shije më të butë dhe më të ëmbël se ato. Pjesa e bardhë dhe ajo e gjelbër e çelët janë më të njomat dhe përdoren në supë, ndërsa gjethet e gjelbra të errëta janë më të forta, me më shumë fije, dhe shkojnë më mirë në një lëng perimesh.

Patatja këtu nuk është thjesht mbushje. Niseshteja që lëshon gjatë zierjes, kur bluhet bashkë me preshin, e trash lëngun dhe i jep supës atë strukturë kremoze që zakonisht kërkon pana ose miell. Për këtë arsye përdoren patate që zbuten lehtë, jo patate të reja me lëkurë të hollë, të cilat mbeten më të forta. Qumështi në fund nuk e trash supën; ai e zbut ngjyrën dhe e rrumbullakos shijen.

Kjo supë dallohet nga supa me patate dhe karrota, ku patatja ka rolin kryesor dhe supa shpesh lihet me copa, si edhe nga supa me selino, ku rrënja e selinos jep aromë më të fortë dhe pak tokësore. Këtu preshi vjen i pari dhe gjithçka tjetër i shërben atij. Zakonisht shërbehet e nxehtë, por mund të shërbehet edhe e ftohtë, si në versionin me krem që njihet me emrin vichyssoise.

Historia e Pjatës

Preshi është ndër perimet më të vjetra që kultivon njeriu. Njihej në Egjiptin e lashtë dhe në Lindjen e Mesme, ndërsa grekët dhe romakët e përdornin gjerësisht në kuzhinë. Nga Mesdheu u përhap në gjithë Evropën; e duron mirë të ftohtin dhe mund të qëndrojë në tokë deri në mes të dimrit. Në Uells preshi është bërë simbol kombëtar dhe shfaqet ende në festën e Shën Davidit, shenjtit mbrojtës të vendit.

Patatja erdhi shumë më vonë. Ajo u soll nga Andet e Amerikës së Jugut në Evropë në shekullin XVI dhe u bë ushqim i përditshëm vetëm gjatë shekujve XVIII dhe XIX. Në Francë, përhapja e saj lidhet me farmacistin dhe agronomin Antoine-Augustin Parmentier, emri i të cilit ruhet ende në supën klasike franceze me presh dhe patate, potage Parmentier. Versioni i ftohtë me krem, vichyssoise, zakonisht i atribuohet kuzhinierit francez Louis Diat, që punoi në Nju Jork në fillim të shekullit XX.

Në Shqipëri dhe në Kosovë preshi është perime e zakonshme e dimrit, që rritet në kopshtet e shtëpive dhe përdoret në byrek me presh, në presh me oriz ose në gjellë me mish. Supa me presh dhe patate gatuhet në shumë shtëpi, por origjina e saj këtu nuk është e dokumentuar dhe nuk lidhet me një krahinë të caktuar. Është thjesht një mënyrë e mirë për të përdorur dy perime të lira dimri, ashtu si në pjesën më të madhe të Evropës.