Supë me Lëpjetë dhe Hudhra

Hyrje

Supa me lëpjetë dhe hudhra është një supë pranvere e thjeshtë dhe e lehtë, me lëng të bollshëm ngjyrë ulliri dhe një thartirë të lehtë që nuk vjen nga limoni, por nga vetë gjethet. Lëpjeta, që në kuzhinën shqiptare njihet më shumë si mbushje për byrekë e lakrorë, këtu zbutet për pak minuta dhe shkrihet në lëng. Thelpinjtë e plotë të hudhrës ziejnë bashkë me patatet derisa bëhen të butë e humbasin mprehtësinë, ndërsa kosi me hudhër të freskët në fund i jep supës freski dhe pak trup.

Teknika është e thjeshtë, por ka dy rregulla. I pari: lëpjeta shtohet e fundit dhe zien vetëm katër-pesë minuta, sepse me zierje të gjatë humbet aromën e freskët. Ngjyra e saj kalon shpejt nga jeshile e ndezur në jeshile ulliri; kjo vjen nga acidet e gjetheve dhe është krejt normale. I dyti: gatuajeni në tenxhere inoksi ose të emaluar, jo alumini, sepse acidi i lëpjetës reagon me metalin dhe supa merr shije metalike. Patatet e shtypura pjesërisht e trashin lëngun pa miell dhe pa krem.

Kjo supë shkon mirë në pranverë, kur lëpjeta del e re dhe e butë, si pjatë e parë para një gjelle me mish ose si darkë e lehtë me bukë të thekur dhe djathë të bardhë. Pa mish dhe pa miell, u përshtatet vegjetarianëve dhe atyre që shmangin glutenin, me kusht që të përdorni ujë ose lëng perimesh shtëpie. Sasitë mjaftojnë për katër tasa të mëdhenj. Bëhet për më pak se një orë dhe nuk kërkon pajisje të veçanta, vetëm një tenxhere të mirë dhe gjethe të freskëta.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Larja dhe Prerja: Lani lëpjetën në disa ujëra të ftohta, derisa në fund të enës të mos mbetet dhé. Hiqni kërcejtë e trashë dhe gjethet e zverdhura, pastaj kullojeni. Mblidhini gjethet tufë, rrotullojini dhe pritini në rripa rreth 1 cm. Qëroni patatet dhe pritini në kubikë 1 cm. Grini imët qepën. Qëroni hudhrat: 8 thelpinj i lini të plotë, ndërsa 2 i ruani për kosin.
2. Baza me Qepë dhe Hudhra: Në një tenxhere inoksi ose të emaluar, me kapacitet rreth 3 litra, ngrohni vajin e ullirit në zjarr mesatar. Shtoni qepën dhe kaurdiseni 6-7 minuta, duke e trazuar herë pas here, derisa të zbutet dhe të bëhet e tejdukshme. Shtoni 8 thelpinjtë e plotë të hudhrës dhe gatuajini edhe 2 minuta, pa i lënë të marrin ngjyrë, sepse hudhra e skuqur hidhërohet.
3. Patatet dhe Zierja: Shtoni patatet dhe trazojini 1 minutë, që të lyhen me vaj. Hidhni ujin e nxehtë dhe 1 lugë çaji kripë, pastaj çojeni supën në valë. Ulni zjarrin, mbulojeni tenxheren pjesërisht dhe lëreni të ziejë butë 15-18 minuta. Patatet dhe hudhrat janë gati kur maja e thikës i shpon lehtë, pa asnjë rezistencë.
4. Trupi i Supës: Me pjesën e pasme të një garuzhde, shtypni në faqen e tenxheres rreth një të tretën e kubikëve të patates dhe dy-tre thelpinj hudhre. Trazojeni mirë: niseshteja e patates e trash lehtë lëngun, ndërsa hudhra e shtypur shpërndahet në të gjithë supën. Pjesën tjetër e lini të plotë, që supa të ketë copa të buta dhe të mos kthehet në krem.
5. Kosi me Hudhër: Ndërsa supa zien, shtypni 2 thelpinjtë e mbetur të hudhrës me një majë kripë, derisa të bëhen pastë. Përzieni pastën me kosin derisa të jetë e lëmuar. Mbulojeni dhe mbajeni në frigorifer deri në shërbim. Sa më gjatë qëndron, aq më e fortë bëhet hudhra; nëse e doni më të butë, përgatiteni vetëm pak minuta para se ta përdorni.
6. Shtimi i Lëpjetës: Shtoni lëpjetën në supën që zien butë, me grushte, duke trazuar pas çdo grushti. Brenda një minute gjethet kalojnë nga jeshile e ndezur në jeshile ulliri dhe nisin të shkrihen; kjo është normale. Zieni 4-5 minuta, jo më shumë. Shtoni piperin e zi, provojeni dhe rregulloni kripën. Nëse supa ju duket shumë e trashë, shtoni pak ujë të nxehtë.
7. Shërbimi: Hiqeni tenxheren nga zjarri, shtoni koprën e grirë dhe lëreni supën të pushojë 2 minuta. Shpërndajeni në tasa të ngrohur, duke u kujdesur që në secilin të ketë një ose dy thelpinj hudhre. Vendosni sipër 2 lugë gjelle kos me hudhër dhe kosin e mbetur shërbejeni anash. Nëse e përzieni kosin në tenxhere, mos e vini më supën në zjarr, sepse kosi pritet.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni gjethe të reja, të forta dhe pa njolla. Gjethet e mëdha e të vjetra janë më fibroze dhe më të tharta; nëse keni vetëm të tilla, hiqni edhe damarin e trashë në mes.
• Nëse lëpjeta juaj ka shije të butë dhe supa del pak e thartë, shtoni në fund pak lëng limoni, nga një lugë çaji, duke e provuar pas çdo shtese.
• Mund ta lani dhe ta prisni lëpjetën disa orë më parë. Mbajeni në frigorifer, në një qese me një peshqir letre brenda, që të mos vyshket.
• Mbajeni kosin të ftohtë deri në çastin e shërbimit. Kontrasti mes supës së ngrohtë dhe kosit të ftohtë me hudhër është pjesë e shijes.
• Nëse e mblidhni vetë lëpjetën në fushë, merrni vetëm gjethe që i njihni me siguri, larg rrugëve me trafik. Disa bimë helmuese kanë gjethe që i ngjajnë në pamje.

Si të Servirni

Shërbejeni supën në tasa të ngrohur, me dy lugë gjelle kos me hudhër në mes dhe pak kopër të freskët sipër. Kush e do kosin më pak, mund ta mbajë në një enë të vogël anash, që secili të shtojë sa të dojë. Me supën shkojnë mirë buka e misrit, buka e fshatit e thekur ose pak djathë i bardhë, që e balancon thartirën me kripën e vet.

Si pjatë e parë, i paraprin bukur një gjelle me mish ose një pule të pjekur, sepse thartira e lëpjetës e hap oreksin dhe e lehtëson vaktin. Për një darkë të lehtë, shtoni në çdo tas një vezë të zier të prerë në gjysmë dhe shoqërojeni me një sallatë jeshile me qepë të njoma. Për pije mjafton ujë ose dhallë e ftohtë, që shkon natyrshëm me kosin e supës.

Variacione Rajonale

• Me vezë të ziera: Zieni 4 vezë për 10 minuta, ftohini në ujë të ftohtë, qërojini dhe vendosni një vezë të prerë në gjysmë në çdo tas. Supa bëhet vakt më i ngopur, si supat me lëpjetë të Evropës Lindore.
• Gjysmë me spinaq: Përdorni 150 g lëpjetë dhe 150 g spinaq të freskët, të prerë njësoj në rripa. Ngjyra mbetet më e gjelbër dhe thartira më e butë, për kë nuk e do supën shumë të thartë.
• Me lëng pule: Zieni patatet në lëng pule shtëpie në vend të ujit. Shija bëhet më e plotë dhe supa më e ngopur, por nuk është më vegjetariane.
• E bluar si krem: Pas hapit 6, bluajeni supën me blender dore derisa të bëhet e lëmuar. Hudhrat e ziera e bëjnë kremin të butë; shërbejeni me kos dhe pak vaj ulliri sipër.
• Me qepë të njoma: Në pranverë zëvendësoni qepën me 5-6 qepë të njoma të prera hollë, bashkë me pjesën e gjelbër, për një aromë më të freskët.

Çfarë është Supë me Lëpjetë dhe Hudhra?

Supa me lëpjetë është një supë perimesh me bazë uji, ku gjethet e lëpjetës janë thelbi i pjatës dhe burimi i shijes. Lëpjetë quhen në shqip disa bimë të gjinisë Rumex, me gjethe të zgjatura, në formë gjuhe ose shigjete. Disa lloje janë dukshëm të tharta, të tjerat më të buta, ndaj edhe supa ndryshon pak nga një tufë në tjetrën. Thartira vjen kryesisht nga acidi oksalik, i cili gjendet edhe te spinaqi.

Në këtë recetë, qepa dhe thelpinjtë e plotë të hudhrës zbuten ngadalë në vaj ulliri, pastaj ziejnë në ujë bashkë me patate të prera në kubikë të vegjël. Kur patatet janë gati, një pjesë e tyre shtypet në tenxhere që lëngu të marrë trup. Lëpjeta shtohet në fund, e prerë në rripa, dhe shkrihet pothuajse vetvetiu, pa pasur nevojë për blender. Rezultati është një supë e lëngshme, jo krem, me copa të buta patateje dhe hudhre.

Shija është e freskët dhe paksa e thartë, e zbutur nga ëmbëlsia e hudhrës së zier. Thelpinjtë e plotë, kur ziejnë gjatë, nuk djegin më si hudhra e pagatuar, por bëhen të butë dhe marrin një shije të ëmbël. Mprehtësinë e hudhrës së freskët e sjell kosi që vendoset sipër, kështu që e njëjta erëz del në pjatë në dy forma. Supa hahet e ngrohtë, por jo e valë, që kosi të mos pritet.

Historia e Pjatës

Lëpjeta rritet e egër në livadhe, në anë të rrugëve dhe buzë arave në pjesën më të madhe të Evropës, përfshirë Shqipërinë, dhe shpesh mbahet edhe në kopsht. Në kuzhinën shqiptare ajo bën pjesë te lakrat e pranverës, bashkë me spinaqin, hithrat dhe radhiqen. Përdorimi i saj më i njohur është në byrekë dhe lakrorë, ku vendoset e grirë hollë në mbushje, shpesh e përzier me lakra të tjera dhe me djathë ose gjizë.

Supat me lëpjetë kanë traditë të gjatë në Evropën Lindore e Qendrore, si edhe në Francë. Në Poloni njihet zupa szczawiowa, në Rusi dhe në Ukrainë supa e gjelbër me lëpjetë, që shpesh shërbehet me vezë të ziera, ndërsa në Francë soupe à l’oseille, që në disa versione lidhet me të verdhë veze dhe krem. Në të gjitha këto, lëpjeta luan të njëjtin rol: i jep supës thartirë pa pasur nevojë për limon ose uthull.

Nuk dihet me siguri kur ose ku ka nisur të gatuhet supa me lëpjetë në Shqipëri, dhe nuk mund të thuhet se i përket një krahine të caktuar. Ajo ndjek logjikën e zakonshme të supave shtëpiake shqiptare: pak vaj, qepë, një perime e stinës, patate për trup dhe kos në tryezë. Mbledhja e lakrave të egra në pranverë ka qenë praktikë e përhapur në fshat, dhe kjo supë është një mënyrë e shpejtë për t’i përdorur.