Kulaç me Presh: I Shijshëm dhe i Lehtë për t'u Pjekur

Hyrje

Kulaçi shtëpiak është ndër bukët më të dashura të traditës shqiptare. Ky kulaç me presh dhe miell misri është bukë e shpejtë pa maja, që fryhet në furrë me pluhur pjekjeje, pa pritur që të ngrihet brumi. Preshi i kaurdisur i jep shije të ëmbël e delikate, ndërsa mielli i misrit i jep ngjyrë të verdhë dhe teksturë paksa kokrrizore.

Vezët, kosi dhe vaji i ullirit përzihen me miellin vetëm sa të lagen, pastaj shtohet preshi i ftohur dhe masa piqet 35-40 minuta në 180°C, derisa të marrë kore të artë dhe tul të butë e të lagësht. Përbërësit e thjeshtë dhe hapat e qartë e bëjnë recetën të përshtatshme si për fillestarët, ashtu edhe për gatuesit me përvojë. Shërbehet në mëngjes me kos e djathë të bardhë, ose në vend të bukës pranë një supe.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Preshit: Filloni duke e ngrohur furrën në 180°C. Prisni preshin e pastruar në rondele të holla, lajini rondelet në një tas me ujë të ftohtë dhe kullojini mirë. Ngrohni 3 lugë gjelle vaj ulliri në një tigan të madh dhe kaurdiseni preshin në zjarr mesatar për 10-15 minuta, derisa të zbutet, të mos lëshojë më lëng dhe të marrë një ngjyrë të artë të lehtë. Hiqeni nga zjarri, shtrijeni në një pjatë të gjerë dhe lëreni të ftohet.
2. Përzierja e Përbërësve të Lëngët: Ndërsa preshi ftohet, lyeni një tepsi 20x30 cm me pak vaj ose shtrojeni me letër pjekjeje. Në një tas të madh rrihni vezët me një rrahëse dore derisa të shkumëzohen. Shtoni kosin dhe 80 ml vaj ulliri, duke vazhduar të rrihni derisa përzierja të bëhet homogjene dhe e lëngët.
3. Bashkimi i Përbërësve të Thatë: Në një enë të veçantë përzieni miellin e bardhë, miellin e misrit, pluhurin e pjekjes dhe kripën. Përdorni një sitë për të siguruar që të gjithë përbërësit të shpërndahen njëtrajtshëm.
4. Krijimi i Masës: Shtoni gradualisht përzierjen e miellit në përbërësit e lëngët, duke përzier me një lugë druri me lëvizje të qeta nga poshtë lart. Shmangni përzierjen e tepërt që mund ta bëjë kulaçin të fortë. Kur masa të jetë pothuajse e përzier, shtoni preshin e ftohur dhe përziejini me kujdes.
5. Pjekja: Derdheni masën në tepsinë e përgatitur dhe shpërndajeni njëtrajtshëm. Futeni menjëherë në raftin e mesëm të furrës dhe piqeni në 180°C për 35-40 minuta, derisa sipërfaqja të marrë një ngjyrë të artë të bukur dhe anët të shkëputen pak nga tepsia.
6. Kontrolli i Pjekjes: Për të verifikuar gatishmërinë, futni një shkop druri në qendër të kulaçit. Nëse del i pastër, pa asnjë gjurmë mase, kulaçi është gati. Hiqeni nga furra dhe lëreni të ftohet për 10 minuta përpara se ta prisni.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni presh të freskët për aromë maksimale
• Mos e tepëroni me përzierjen e masës, që kulaçi të mbetet i butë
• Mund ta zëvendësoni pjesërisht miellin e bardhë me miell të plotë për një version më të shëndetshëm
• Shërbejeni të ngrohtë me gjalpë të freskët, kos ose djathë të bardhë
• Ruhet deri në 3 ditë në frigorifer, në një enë të mbyllur mirë

Si të Servirni

Pasi ta nxirrni nga furra, lëreni kulaçin 10 minuta në tepsi dhe pastaj priteni në 12 katrorë me thikë të mprehtë. Është më i shijshëm i ngrohtë ose i vakët, jo direkt nga furra: tuli është forcuar pak, copat nuk thërrmohen dhe aroma e preshit ndihet më qartë.

Në mëngjes shërbejeni me kos ose dhallë, djathë të bardhë dhe ullinj. Në drekë mund të zërë vendin e bukës pranë një supe me perime, një gjelle me fasule ose një tave me mish, ndërsa në darkë shkon mirë me një sallatë me domate e kastravec ose me turshi. Për mysafirë, priteni në katrorë më të vegjël dhe vendoseni si meze pranë djathit të bardhë, kaçkavallit dhe perimeve të freskëta.

Kulaçi që tepron ruhet në frigorifer, në enë të mbyllur mirë, deri në 3 ditë. Para se ta shërbeni sërish, mbështilleni me letër alumini dhe ngroheni në furrë në 160°C për 10-15 minuta, derisa të ngrohet mirë në mes.

Variacione Rajonale

• Me djathë të bardhë: Shtoni 150 g djathë të bardhë të thërrmuar bashkë me preshin e ftohur dhe ulni kripën në 1 lugë çaji, sepse djathi është vetë i kripur. Kulaçi del më i pasur dhe me shije më të fortë.
• Me presh dhe spinaq: Përdorni 3 presh në vend të 5 dhe shtoni 300 g spinaq të larë, të kaurdisur shkurt në të njëjtin tigan pas preshit. Shtrydheni mirë nga lëngu dhe lëreni të ftohet, që masa të mos dalë e qullët.
• Me barishte: Bashkë me preshin, shtoni në masë 2 lugë gjelle kopër të freskët ose 1 lugë gjelle nenexhik të freskët, të grirë imët. Të dyja shkojnë mirë me preshin dhe me thartirën e kosit.
• Me më shumë miell misri: Ndryshoni raportin në 150 g miell misri dhe 100 g miell gruri. Kulaçi del më i verdhë dhe më kokrrizor, por edhe më i brishtë, ndaj priteni vetëm pasi të jetë ftohur mirë.
• Kulaçë të vegjël në forma mafinash: Lyeni gropat e formës me pak vaj dhe mbushini deri në tre të katërtat. Piqini në 180°C për 22-25 minuta, derisa shkopi i drurit të dalë i pastër. Masa mjafton për rreth 15 copë, ndaj me një formë për 12 mafina piqini në dy herë.

Çfarë është Kulaç me Presh: I Shijshëm dhe i Lehtë për t'u Pjekur?

Kulaçi me presh, në këtë version, është një bukë e shpejtë pa maja. Brumi nuk lihet të ngrihet: masa fryhet në furrë falë pluhurit të pjekjes, ndaj nga përzierja te tepsia kalojnë vetëm pak minuta. Baza bëhet me 150 g miell gruri të bardhë dhe 100 g miell misri të imët, të lidhur me 3 vezë, 200 ml kos dhe 80 ml vaj ulliri. Në fund i shtohen pesë presh të mëdhenj, të prerë në rondele të holla dhe të kaurdisur.

Për nga struktura, qëndron midis bukës dhe një keku të kripur: ka kore të artë, tul të butë e të lagësht dhe një teksturë paksa kokrrizore që vjen nga mielli i misrit. Mielli i misrit nuk ka gluten, prandaj mielli i grurit, bashkë me vezët, është ai që e mban kulaçin të lidhur dhe e pengon të thërrmohet. Kosi i jep masës lagështi dhe një thartirë të lehtë, ndërsa vaji i ullirit e mban tulin të butë edhe të nesërmen.

Preshi kaurdiset veçmas, derisa të zbutet dhe të marrë pak ngjyrë. Kështu humbet një pjesë të ujit dhe shijen e ashpër që ka kur është i pagatuar, ndërsa ëmbëlsia e tij natyrore del më qartë. Ky kulaç nuk duhet ngatërruar me byrekun me presh, që bëhet me peta, as me pispilinë, ku mielli i misrit dhe zarzavatet janë baza e gatimit. Këtu mielli i misrit është vetëm një pjesë e masës.

Historia e Pjatës

Fjalë të ngjashme me kulaç gjenden në disa gjuhë të Ballkanit dhe të Evropës Qendrore e Lindore, si kolač, kalács ose kalach. Shumica e gjuhëtarëve i lidhin me një fjalë të vjetër sllave për rrethin a rrotën, për shkak të formës së rrumbullakët të bukës. Në shqip fjala përdoret për disa lloje buke e brumërash, nga bukët e zbukuruara për festa e raste familjare deri te bukët e thjeshta të shtëpisë, me receta që ndryshojnë nga krahina në krahinë.

Misri erdhi në Evropë nga Amerika pas udhëtimeve të Kolombit, në fund të shekullit XV, dhe gjatë shekujve që pasuan u përhap edhe në Ballkan. Në shumë fshatra shqiptare, sidomos në zonat malore e kodrinore ku gruri prodhohej më pak, buka e misrit ka qenë për një kohë të gjatë bukë e përditshme. Me miell misri gatuhen edhe pjata si pispilia, ku mielli piqet bashkë me zarzavate, shpesh edhe me presh.

Preshi kultivohet rreth Mesdheut që nga lashtësia dhe në kuzhinën shqiptare është ndër perimet më të zakonshme të dimrit: përdoret në byrekë, në gjella me mish ose me oriz dhe në tava. Për kulaçin me presh si recetë më vete nuk dihet një vend apo kohë e saktë origjine. Ky version, me pluhur pjekjeje, kos dhe vaj ulliri, është recetë shtëpie e kohëve të sotme, që bashkon dy përbërës të njohur të kuzhinës shqiptare në një bukë që piqet pa pritur brumin të ngrihet.