Supë Kremoze me Finok dhe Patate – Perfekte për Dimrin

Hyrje

Kur finoku del me bollëk në treg, nga vjeshta deri në pranverë, kjo supë është një nga mënyrat më të thjeshta për ta gatuar. Finoku i pagatuar ka aromë të freskët anasoni, por gjatë zierjes ajo zbutet dhe bëhet e ëmbël e delikate. Bashkë me patatet dhe qepët e kaurdisura ngadalë, finoku kthehet në një supë të butë, me ngjyrë krem të çelët, që ngroh pa rënduar. Në tas e plotësojnë kaçkavalli i grirë imët, një fije vaj ulliri ekstra i virgjër dhe krotonët krokantë të bukës së thekur.

Gjithçka varet nga radha e punës. Qepët kaurdisen ngadalë në vaj ulliri për plot dhjetë minuta, derisa të zbuten e të marrin ngjyrë të artë, sepse prej tyre vjen ëmbëlsia e bazës. Pastaj finoku dhe patatet, të prera në kubikë të njëjtë, kaurdisen pak bashkë me to dhe ziejnë në lëng perimesh derisa të shtypen me pirun. Patatet lëshojnë gjatë zierjes niseshtenë që e bën supën kremoze pa asnjë pikë kremi, ndërsa mikseri i kthen të gjitha, për një a dy minuta, në një pure të lëmuar si kadife.

Receta jep mbi dy litra supë, mjaftueshëm për gjashtë tasa si hyrje ose katër porcione të bollshme si drekë e lehtë. Përshtatet mirë për ditët e ftohta të dimrit, për një darkë të qetë familjare ose si fillim para një pjate me peshk a me perime të pjekura në furrë. Supa mund të përgatitet edhe një ditë më parë dhe të ringrohet ngadalë në zjarr të ulët; djathin, krotonët dhe gjethet e grira të finokut shtojini vetëm kur e shërbeni, që të ruajnë freskinë dhe krokantësinë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Perimeve: Prisni kërcejtë e finokut dhe ruani gjethet jeshile për zbukurim. Hiqni shtresat e jashtme të forta dhe një fetë të hollë nga baza, lani kokat mirë dhe pritini në kubikë rreth 2 cm. Qëroni patatet dhe pritini në kubikë po aq të mëdhenj, që të gatuhen njëkohësisht. Qëroni qepët dhe pritini në kubikë të vegjël.
2. Kaurdisja e Qepëve: Në një tenxhere të madhe ngrohni 30 ml vaj ulliri në zjarr mesatar. Hidhni qepët e prera dhe kaurdisini për 10 minuta, duke i trazuar rregullisht, derisa të zbuten plotësisht dhe të marrin ngjyrë të artë të çelët. Mos i lini të marrin ngjyrë kafe të errët, sepse supa merr ngjyrë të errët dhe shije të hidhur.
3. Shtimi i Finokut dhe Patateve: Shtoni në tenxhere patatet e prera dhe finokun, duke i përzier mirë me qepët e kaurdisura. Lërini të kaurdisen për 3 minuta në zjarr mesatar, duke i përzier shpesh që të lëshojnë aromën dhe të mbulohen me vaj. Kjo fazë ndihmon që perimet të zhvillojnë shije më të pasur.
4. Zierja e Supës: Hidhni në tenxhere 1 litër nga lëngu i nxehtë i perimeve, sa të mbulojë përbërësit, dhe mbani mënjanë 200 ml të tjerë. Shtoni kripën me masë, sepse lëngu i gatshëm ose kubi zakonisht ka kripë, si edhe trumzën, nëse e përdorni. Lëreni të marrë valë, ulni zjarrin, mbulojeni me kapak dhe ziejeni ngadalë 25-30 minuta, derisa patatet dhe finoku të shtypen lehtë me pirun.
5. Përgatitja e Bukës së Thekur: Ndërsa supa zien, pritini fetat e bukës në kubikë rreth 1,5 cm. Thekini në furrë në 200°C për 8-10 minuta, duke i trazuar një herë në mes, ose në tigan të thatë në zjarr mesatar, derisa të marrin ngjyrë të artë dhe të bëhen krokantë. Krotonët shtojini sipër supës vetëm në çastin e servirjes, që të mos zbuten.
6. Bërja Pure e Supës: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe lëreni rreth 5 minuta të ftohet pak. Bëjeni supën pure direkt në tenxhere me mikser dore, ose kalojeni me porcione në blender, duke e mbushur deri në gjysmë dhe duke mbajtur kapakun me një leckë kuzhine të palosur. Miksoni 1-2 minuta, derisa supa të bëhet e lëmuar dhe kremoze, pa copëza. Nëse mbeten fije finoku, kalojeni nëpër një sitë.
7. Rregullimi dhe Servirja: Nëse e keni bërë pure në blender, kthejeni supën në tenxhere. Ngroheni në zjarr të ulët pa e lënë të ziejë fort dhe, nëse është shumë e trashë, holloni me lëngun e mbetur. Rregulloni kripën dhe shtoni piper të zi. Hidheni në tasa të ngrohta, spërkatni kaçkavallin dhe gjethet e grira të finokut, hidhni sipër një fije vaj ulliri ekstra të virgjër dhe krotonët. Shërbejeni menjëherë.

Këshilla nga Kuzhina

• Për konsistencë më të dendur dhe kremoze, përdorni më pak lëng ose shtoni më shumë patate. Niseshteja e patateve e bën supën kremoze pa pasur nevojë për krem dhe i jep teksturë të lëmuar.
• Ruani gjethet jeshile të finokut për zbukurim – grijini imët dhe spërkatini sipër supës në çastin e servirjes, për aromë dhe ngjyrë të freskët.
• Për aromë më të freskët, shtoni pak lëkurë limoni të grirë imët ose disa pika lëng limoni në fund të gatimit – freskia e limonit balancon ëmbëlsinë natyrale të finokut dhe patateve.
• Për version vegan, hiqni djathin ose zëvendësojeni me pak maja ushqimore, që i jep supës shije të ngjashme me djathin, dhe kontrolloni që kubi i perimeve të mos ketë produkte qumështi. Për version pa gluten, lini jashtë krotonët ose përdorni bukë pa gluten dhe kontrolloni etiketën e kubit.
• Mund ta ngrini supën për deri në 2 muaj në porcione individuale. Shkrijeni në frigorifer një natë para përdorimit dhe ringroheni ngadalë në tenxhere.

Si të Servirni

Shërbejeni supën të nxehtë, në tasa të ngrohura më parë, që të mos ftohet shpejt. Sipër spërkatni kaçkavallin e grirë dhe gjethet e grira të finokut, hidhni një fije vaj ulliri ekstra të virgjër dhe vendosni krotonët në çast, që të mbeten krokantë. Kush e do më të pasur, mund të shtojë në mes të tasit një lugë kos të kulluar.

Si hyrje, supa i paraprin mirë një pjate me peshk të pjekur, me pulë në furrë ose me perime në tavë. Si drekë e lehtë, mjafton një sallatë e thjeshtë jeshile me limon dhe bukë e ngrohtë. Për më shumë krokantësi, provoni sipër edhe fara kungulli ose fara finoku të thekura lehtë në tigan të thatë. Si pije, i përshtatet një verë e bardhë e lehtë dhe e freskët, ose thjesht ujë me një fetë limoni.

Variacione Rajonale

• Me Krem Qumështi: Shtoni 100 ml krem gatimi pas miksimit dhe ngroheni pa e lënë të ziejë, për një supë edhe më të butë dhe më të pasur. Ky version u shkon mirë rasteve të veçanta.
• Me Mollë Jeshile: Shtoni një mollë jeshile të qëruar e të prerë në kubikë bashkë me finokun, për një notë të freskët e paksa të thartë që balancon aromën e finokut.
• Me Xhinxher: Shtoni bashkë me qepët një copë xhinxher të freskët (rreth 3 cm), të qëruar e të grirë imët, për një aromë më të ngrohtë dhe pak pikante.
• Supë me Finok dhe Domate: Zëvendësoni 400 ml nga lëngu i perimeve me domate të grira, për një version më mesdhetar me ngjyrë portokalli dhe shije më të thartë.
• Me Fara Finoku: Shtoni 1 lugë çaji fara finoku bashkë me qepët për ta forcuar aromën karakteristike të finokut. Farat japin një notë anasoni më të theksuar.

Çfarë është Supë Kremoze me Finok dhe Patate – Perfekte për Dimrin?

Supa kremoze me finok dhe patate është një supë pure perimesh, pa krem, ku finoku jep aromën dhe patatet japin trupin. Finoku i zier humb pjesën më të mprehtë të aromës së anasonit dhe mbetet me një shije të ëmbël, bimore e të freskët. Patatet lëshojnë niseshte gjatë zierjes, ndaj, pasi bëhen pure, e trashin supën natyrshëm dhe i japin atë butësi që zakonisht pritet nga kremi.

Ngjyra e saj është krem e çelët, me nuanca të lehta jeshile nga finoku, dhe gjatë gatimit kuzhina mbushet me aromë të ëmbël. Dendësia ideale është e butë si kadife, pa copa, e lëngshme por jo e hollë: supa duhet të rrjedhë ngadalë nga garuzhda dhe të mbulojë lugën. Kaçkavalli i grirë sipër shkrihet pak nga nxehtësia dhe i shton një notë të kripur, ndërsa krotonët japin kontrastin krokant.

Është një gatim i ngrohtë dhe ushqyes, por jo i rëndë, që i përshtatet mirë stinës së ftohtë. Mund të shërbehet si hyrje në një drekë a darkë festive ose si pjatë kryesore e lehtë, me bukë dhe një sallatë anash. Pa djathë bëhet vegane, ndërsa pa krotonë buke del pa gluten, me kusht që edhe kubi i perimeve të jetë pa gluten.

Historia e Pjatës

Finoku (Foeniculum vulgare) është bimë e familjes së karotës dhe majdanozit. E ka origjinën në brigjet e Mesdheut, ku rritet ende i egër në shumë vende, përfshirë Ballkanin. E njihnin mirë grekët dhe romakët e lashtë, që përdornin farat, gjethet dhe kërcejtë e tij. Në greqishten e vjetër quhej marathon, dhe emri i fushës së Maratonës lidhet zakonisht me këtë fjalë. Farat e tij janë përdorur prej shekujsh edhe në mjekësinë popullore të shumë vendeve, sidomos si çaj.

Finoku me kokë të fryrë, ai që përdoret në këtë supë, është një varietet i kultivuar që lidhet veçanërisht me Italinë, ku quhet finocchio; në shumë gjuhë njihet edhe si finoku i Firences. Patatja ka tjetër histori: erdhi nga Andet e Amerikës së Jugut, arriti në Evropë në shekullin XVI dhe në Ballkan u përhap më vonë. Bashkimi i këtyre dy perimeve në një supë është pra relativisht i ri, dhe nuk dihet me siguri ku u bë për herë të parë.

Supat e bëra pure kanë rrënjë të vjetra në kuzhinën evropiane, ku perimet e ziera dikur shtypeshin dhe kaloheshin me dorë nëpër sitë. Me përhapjen e mikserit elektrik në shtëpi gjatë shekullit XX, këto supa u bënë shumë më të lehta për t'u përgatitur. Kjo recetë nuk është gatim tradicional shqiptar me histori të dokumentuar, por një supë shtëpie me përbërës që gjenden lehtë në tregjet shqiptare: finok, patate, qepë, vaj ulliri dhe kaçkavall.