Brokoli i Pjekur me Djathë

Hyrje

Brokoli i pjekur me djathë është një nga mënyrat më të thjeshta për ta kthyer një kokë brokoli në një pjatë që hahet me qejf, edhe nga ata që zakonisht e lënë mënjanë. Në furrë të nxehtë, lulet nuk e lëshojnë atë erë të rëndë lakre që del kur zihen gjatë në ujë, por skuqen në skaje dhe marrin shije të ëmbël e pak të thekur. Sipër shkrihet kaçkavalli, ndërsa djathi i bardhë i thërrmuar zbutet dhe merr ngjyrë në cepa. Pak limon në fund i jep freski.

Sekreti qëndron te nxehtësia dhe te hapësira. Brokoli piqet në 220°C, i tharë mirë pas larjes dhe i shtruar në një shtresë të vetme, me anën e prerë poshtë, që të skuqet e jo të zihet në avullin e vet. Djathi nuk hidhet që në fillim: brokoli piqet fillimisht vetëm me vaj, rreth 15 minuta, pastaj shtohen hudhra, rigoni dhe dy djathërat, dhe tepsia kthehet në furrë edhe 6-8 minuta. Kështu hudhra nuk digjet dhe djathi shkrihet pa u tharë. Nuk kërkon asnjë teknikë të vështirë, vetëm vëmendje te ngjyra.

Kjo pjatë anësore shkon pranë pulës së pjekur, qofteve, peshkut në skarë ose mishit të qengjit, por me një copë bukë dhe pak kos mjafton edhe si darkë e lehtë. Është gati për rreth 40 minuta, me dhjetë përbërës që gjenden gjatë gjithë vitit, ndaj përshtatet edhe për ditët e zakonshme të javës. Pa mish dhe pa miell, u shkon për shtat vegjetarianëve dhe atyre që shmangin glutenin. Shijohet më mirë e nxehtë, direkt nga tepsia, sa djathi është ende i butë dhe skajet krokante.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Ngrohja e Furrës: Vendosni raftin në mes të furrës dhe ngrohni furrën në 220°C me nxehtësi lart-poshtë, ose në 200°C me ventilator. Shtroni me letër furre një tepsi të madhe, rreth 30 × 40 cm ose më të madhe. Temperatura e lartë është thelbësore, sepse në 180°C brokoli zbutet pa marrë ngjyrë dhe del i zbehtë. Nëse keni vetëm tepsi të vogla, përdorni dy, që lulet të mos rrinë mbi njëra-tjetrën.
2. Prerja e Brokolit: Lani brokolin nën ujë të rrjedhshëm dhe shkundeni mirë. Ndajini lulet nga kërcelli kryesor dhe pritini për së gjati në copa rreth 4 cm, që secila të ketë një anë të sheshtë. Qëroni me thikë ose me qërues perimesh lëkurën e fortë të kërcellit dhe priteni në shkopinj rreth 1 cm të trashë. Copat me madhësi të njëjtë piqen njëlloj.
3. Tharja dhe Erëzimi: Thajini copat e brokolit shumë mirë me peshqir kuzhine ose në centrifugë sallate, sepse çdo pikë uji në furrë kthehet në avull dhe e zien brokolin në vend që ta skuqë. Hidhini në një tas të madh, shtoni vajin e ullirit, gjysmën e kripës dhe piperin e zi. Përziejini me duar derisa çdo copë të jetë e lyer hollë me vaj.
4. Pjekja e Parë: Shtrojini copat në tepsi në një shtresë të vetme, me anën e sheshtë poshtë dhe me pak hapësirë mes tyre. Piqini 15 minuta pa i trazuar. Ndërkohë prisni hudhrën, grini kaçkavallin dhe thërrmoni djathin e bardhë. Brokoli është gati për djathin kur ana që prek tepsinë është kafe e artë dhe maja e thikës hyn në kërcell me pak rezistencë.
5. Hudhra, Rigoni dhe Djathi: Nxirreni tepsinë me doreza dhe mbyllni derën e furrës, që furra të mos humbasë nxehtësi. Kthejini lulet lehtë me një shpatull dhe afrojini pak me njëra-tjetrën, që djathi të bjerë mbi brokolin dhe jo mbi letër. Shpërndani sipër fetat e hudhrës, rigonin dhe piperin djegës, pastaj hidhni kaçkavallin dhe djathin e bardhë, duke i mbuluar hudhrat.
6. Pjekja e Dytë: Kthejeni tepsinë në furrë për 6-8 minuta, derisa kaçkavalli të shkrihet plotësisht dhe të marrë njolla të arta, ndërsa djathi i bardhë të zbutet e të skuqet pak në cepa. Hudhra duhet të marrë ngjyrë të verdhë të lehtë, jo kafe të errët. Për kore më të skuqur, ndizni skarën e furrës në 1-2 minutat e fundit dhe mos u largoni nga furra.
7. Limoni dhe Servirja: Nxirreni tepsinë dhe grini sipër lëkurën e gjysmë limoni, vetëm pjesën e verdhë, pa cipën e bardhë që është e hidhur. Shtrydhni rreth 1 lugë gjelle lëng limoni mbi brokolin. Provojeni dhe shtoni pjesën tjetër të kripës vetëm nëse duhet, sepse djathërat janë të kripur. Lëreni të pushojë 2 minuta, që djathi të forcohet pak, dhe servireni të nxehtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Thajeni brokolin plotësisht pas larjes. Edhe pak ujë i mbetur kthehet në avull dhe e zien në vend që ta skuqë.
• Pritini lulet për së gjati, që të kenë një anë të sheshtë, dhe vendosini me atë anë poshtë: sipërfaqja që prek tepsinë merr ngjyrën më të bukur.
• Për skaje edhe më të skuqura, ngrohni tepsinë bosh në furrë për 5 minuta dhe shtrojeni brokolin e lyer me vaj direkt mbi të, duke përdorur doreza. Pa letër furre, djathi ngjitet pak më shumë në tepsi.
• Shtoni hudhrën vetëm pas pjekjes së parë dhe mbulojeni me djathë. Në 220°C, e hedhur që në fillim, ajo digjet dhe hidhërohet.
• Kriposni me masë, sepse kaçkavalli dhe djathi i bardhë janë të kripur. Nëse djathi i bardhë është shumë i kripur, mbajeni 10 minuta në ujë të ftohtë para se ta thërrmoni.
• Mos e hidhni kërcellin: i qëruar dhe i prerë në shkopinj, piqet bashkë me lulet dhe del i ëmbël.

Si të Servirni

Servireni brokolin direkt nga furra, në tepsi ose në një pjatë të ngrohtë, sa djathi është ende i butë dhe skajet janë krokante. Si pjatë anësore, shkon shumë mirë me pulë të pjekur, qofte të fërguara ose në skarë, peshk të bardhë në furrë dhe mish qengji. Lëkura e limonit e grirë sipër e mban të freskët pranë mishrave më të yndyrshëm.

Për një darkë të lehtë pa mish, shoqërojeni me bukë fshati ose bukë misri dhe me një tas kos të trashë, që sjell freski përballë djathit të nxehtë. Një sallatë me domate, kastravec dhe qepë e plotëson tryezën. Kur ka disa pjata në tavolinë, vendoseni tepsinë në mes, që secili të marrë sa do. Si pije, shkojnë ujë me limon, dhallë e ftohtë ose një verë e bardhë e thatë.

Variacione Rajonale

• Me Thërrime Buke: Përzieni 3 lugë gjelle thërrime buke me 1 lugë gjelle vaj ulliri dhe spërkatini mbi djathin para pjekjes së dytë, për një kore krokante. Në këtë rast pjata nuk është më pa gluten.
• Me Lulelakër: Përdorni 400 g brokoli dhe 400 g lulelakër. Lulelakra kërkon rreth 5 minuta më shumë, ndaj futeni në furrë e para dhe shtoni brokolin pas 5 minutash.
• Me Domate Qershi: Shtoni 200 g domate qershi të përgjysmuara bashkë me djathin. Në furrë ato çahen dhe lëshojnë lëng të ëmbël e të thartë, që shkon mirë me djathin e bardhë.
• Me Salcë Kosi me Hudhër: Përzieni 200 g kos të trashë me 1 thelb hudhër të grirë, pak kripë dhe 1 lugë gjelle vaj ulliri, dhe servireni anash për të zhytur brokolin e nxehtë.

Çfarë është Brokoli i Pjekur me Djathë?

Brokoli i pjekur me djathë është një pjatë perimesh e gatuar në furrë: lule brokoli të lyera me vaj ulliri, të pjekura në temperaturë të lartë derisa të marrin ngjyrë, dhe më pas të mbuluara me djathë që shkrihet sipër. Nuk ka beshamel, vezë apo kos, ndaj ndryshon nga brokoli gratin dhe nga tavat me perime. Është pjekje e thatë, ku shija vjen nga vetë brokoli i skuqur, nga djathi dhe nga pak hudhër, rigon e limon.

Në nxehtësi të lartë, sheqernat natyrale dhe proteinat në sipërfaqen e brokolit marrin ngjyrë kafe dhe krijojnë një shije të thekur, pothuajse si arrë, ndërsa brendësia mbetet e butë, por jo e qullët. Majat e holla të luleve mund të nxihen pak, dhe kjo është e dëshirueshme. Kërcelli i qëruar piqet bashkë me lulet dhe del i ëmbël, me strukturë që të kujton karotën e pjekur.

Dy djathërat kanë role të ndryshme. Kaçkavalli, djathë i verdhë gjysmë i fortë, shkrihet dhe i lidh lulet me një kore të artë. Djathi i bardhë në shëllirë, i ngjashëm me fetën greke, nuk shkrihet plotësisht: zbutet, skuqet pak në cepa dhe sjell kripë e një thartirë të lehtë. Limoni në fund e freskon shijen dhe e zbut rëndesën e djathit.

Historia e Pjatës

Brokoli i përket familjes së lakrave. Ashtu si lulelakra, lakra e kokës dhe lakra jeshile, ai rrjedh nga e njëjta bimë e egër e brigjeve evropiane, të cilën njerëzit e kanë përzgjedhur e përshtatur gjatë shekujve. Brokoli siç e njohim sot, me lule të dendura, u zhvillua në Itali, prandaj edhe emri vjen nga italishtja, ku «broccolo» lidhet me fjalën për filiz. Në Amerikë dhe në pjesën më të madhe të Evropës, brokoli u bë perime e zakonshme vetëm gjatë shekullit XX.

Të dy djathërat e kësaj recete kanë një histori shumë më të gjatë në Ballkan. Djathi i bardhë në shëllirë, prej qumështi deleje, dhie ose lope, bëhet në shtëpi dhe në bulmetore anembanë Shqipërisë e Kosovës, ashtu si feta në Greqi apo sirene në Bullgari. Kaçkavalli njihet me emra të ngjashëm në gjithë rajonin: kashkaval në Bullgari e në Maqedoninë e Veriut, cașcaval në Rumani, kaşkaval në Turqi. Emri i tij zakonisht lidhet me djathin italian caciocavallo.

Vetë receta, brokoli i pjekur me djathë, nuk ka origjinë të dokumentuar dhe nuk lidhet me ndonjë krahinë të caktuar. Është gatim i kuzhinës së sotme të shtëpisë, i njohur në shumë vende, ku perimet piqen në furrë të nxehtë derisa të marrin ngjyrë. Në tryezën shqiptare gjen vend natyrshëm, sepse ndjek një shije të njohur vendase: perime të pjekura në furrë me djathë, si specat e mbushur me gjizë ose tavat me perime e djathë.