Fileto Pule me Patate në Furrë

Hyrje

Fileto pule me patate në furrë është nga ato gatime që e zgjidhin një darkë të zakonshme pa shumë mundim: një tepsi, pak përbërës dhe një shtëpi që mban erë hudhre, rigoni dhe patatesh të pjekura. Vështirësia e njohur është gjoksi i pulës. Është mish i ligët, me pak yndyrë, dhe kur rri në furrë po aq sa patatet, del i thatë dhe i fortë. Kjo recetë e zgjidh me dy masa të thjeshta: filetot marinohen në kos me hudhër dhe paprikë, ndërsa patatet futen në furrë njëzet e pesë minuta para pulës. Kështu, kur patatet marrin ngjyrë të artë në skaje, mishi sapo ka arritur pikën e duhur dhe mbetet i butë e i lëngshëm.

Marinata me kos vepron ngadalë. Kripa e marinatës e ndihmon mishin të mbajë më shumë lëng gjatë pjekjes, ndërsa aciditeti i butë i kosit e zbut sipërfaqen pa e bërë të qullët, siç ndodh kur pula mbahet gjatë në limon ose uthull. Shtresa e hollë e kosit merr gjithashtu njolla të arta në furrë. Megjithatë, asnjë marinatë nuk e shpëton mishin e pjekur tepër, ndaj dy hapat e tjerë kanë po aq peshë: filetot sheshohen në trashësi të njëtrajtshme, rreth 2 cm, dhe pjekja kontrollohet me termometër derisa pjesa më e trashë të arrijë 74°C. Nuk kërkohet asnjë teknikë e veçantë.

Është një darkë e përshtatshme për ditët e punës, sepse puna aktive zgjat rreth njëzet minuta dhe pjesën tjetër e bën furra. Marinata mund të përgatitet që në mëngjes, para punës, dhe në mbrëmje mbetet vetëm të priten perimet. Shkon mirë me sallatë jeshile ose me sallatë domate e kastraveci, dhe zakonisht u pëlqen edhe fëmijëve, sepse mishi pa kocka pritet lehtë dhe erëzat janë të buta, pa spec djegës.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni filetot: Thajini filetot me letër kuzhine; mos i lani nën rubinet, sepse spërkatjet e ujit i përhapin bakteret në lavaman dhe përreth. Nëse pjesa e trashë kalon 2,5 cm, vendosini mes dy fletëve najloni ushqimor dhe rrihini lehtë me fundin e një tenxhereje derisa të kenë rreth 2 cm trashësi. Filetot shumë të mëdha mund t'i prisni horizontalisht në dy feta. Lani duart, thikën dhe dërrasën me ujë të ngrohtë e sapun.
2. Marinoni në kos: Në një tas përzieni kosin, hudhrën e shtypur, 1 lugë gjelle vaj ulliri, 1 lugë çaji kripë, 1 lugë çaji paprikë, 1 lugë çaji rigon dhe piperin. Futni filetot dhe kthejini disa herë, derisa të mbulohen nga të gjitha anët me një shtresë të njëtrajtshme. Mbulojeni tasin dhe vendoseni në frigorifer për të paktën 30 minuta, ose deri në 12 orë nëse e përgatitni që më herët.
3. Përgatitni patatet dhe qepët: Nxehni furrën në 200°C me ventilator (220°C pa ventilator). Qërojini patatet dhe pritini në copa rreth 3 cm; qepët pritini në tetë pjesë secilën. Në tepsinë e madhe të furrës, rreth 35 × 40 cm, përzieni patatet dhe qepët me 3 lugë gjelle vaj ulliri, 1 lugë çaji kripë, 1 lugë çaji paprikë dhe 1 lugë çaji rigon. Shtrijini në një shtresë të vetme.
4. Piqni patatet të parat: Futeni tepsinë në furrë pa mbulesë dhe piqini patatet 25 minuta, derisa skajet të fillojnë të marrin ngjyrë të artë dhe piruni të hyjë në to me pak rezistencë. Ndërkohë pula vazhdon të marinohet në frigorifer. Hiqini specave bishtin, farat dhe pjesët e bardha të brendshme, pastaj pritini në rripa rreth 2 cm të gjerë.
5. Shtoni pulën dhe specat: Nxirreni tepsinë, kthejini patatet me shpatull dhe hapni vend në mes. Shpërndani specat mes patateve dhe rrotullojini në vajin e tepsisë. Nxirrini filetot një nga një nga tasi dhe lëreni tepricën e kosit të kullojë, që të mbetet vetëm një shtresë e hollë; vendosini drejtpërdrejt në fund të tepsisë, jo mbi patatet, me pak hapësirë mes tyre. Hidheni marinatën që mbetet në tas, sepse ka qenë në kontakt me mish të papjekur, dhe lani duart.
6. Piqni deri në 74°C: Kthejeni tepsinë në furrë për 18–22 minuta, sipas trashësisë së filetove. Kontrolloni me termometër mishi në pjesën më të trashë: pula është gati kur arrin 74°C. Pa termometër, prisni fileton më të trashë në mes; mishi duhet të jetë i bardhë deri në qendër dhe lëngu i kthjellët, pa asnjë ngjyrë rozë. Për më shumë ngjyrë, ndizni grilin në 2–3 minutat e fundit dhe mos u largoni, sepse kosi digjet shpejt.
7. Pushoni dhe shërbeni: Kaloni filetot në një dërrasë dhe mbulojini lehtë me letër alumini për 5 minuta, që të humbasin më pak lëng kur i prisni. Nëse patatet duan ende ngjyrë, kthejini në furrë gjatë këtyre minutave. Pritini filetot në feta rreth 1,5 cm, pingul me fijet e mishit, spërkatini me majdanoz dhe shërbejini mbi patatet, me lëngun e tepsisë sipër.

Këshilla nga Kuzhina

• Futeni termometrin nga ana e filetos, deri në mes të pjesës më të trashë, pa prekur fundin e tepsisë: maja që prek metalin e nxehtë tregon temperaturë më të lartë se ajo e mishit.
• Përdorni tepsi metalike, jo qelqi apo qeramike: metali nxehet më shpejt dhe patatet marrin ngjyrë më mirë nga poshtë.
• Përdorni kos të trashë. Kosi i hollë rrjedh nga mishi, mblidhet në tepsi dhe i zbut patatet në vend që t'i skuqë; nëse keni vetëm të tillë, kullojeni 30 minuta në një sitë të shtruar me pecetë pambuku.
• Nëse i prisni patatet më herët dhe i mbani në ujë që të mos nxihen, kullojini dhe thajini mirë me pecetë para se t'i lyeni me vaj; patatet e lagura ziejnë në avull dhe nuk marrin ngjyrë.
• Mund ta përgatitni marinatën që në mëngjes: në kos, pula rri në frigorifer deri në 12 orë pa e humbur strukturën.

Si të Servirni

Pas pushimit, pritini filetot në feta të pjerrëta rreth 1,5 cm, pingul me fijet e mishit. Vendosni patatet, qepët dhe specat në një pjatë të madhe, rreshtoni fetat e pulës sipër dhe derdhni mbi to lëngun që ka mbetur në tepsi. Spërkatni majdanozin e grirë pak para se ta çoni pjatën në tryezë, që të mbetet i gjelbër dhe aromatik.

Meqë pjata ka mish dhe patate, shoqërimi më i mirë është diçka e freskët dhe pak e thartë: sallatë jeshile me qepë të njomë dhe uthull, sallatë domate e kastraveci me ullinj, ose lakër e grirë hollë me limon. Një tas me kos të ftohtë, ose salcë kosi me hudhër dhe kastravec të grirë, shkon shumë mirë me patatet. Buka nuk është e domosdoshme, por një copë bukë fshati ndihmon për të mbledhur lëngun e tepsisë. Për pije, provojeni me dhallë të ftohtë ose me një verë të bardhë të thatë.

Variacione Rajonale

• Me limon në vend të kosit: Përzieni 3 lugë gjelle vaj ulliri me lëngun e 1 limoni, hudhrën, kripën dhe erëzat. Mbajeni pulën në këtë marinatë jo më shumë se 2 orë, sepse limoni e zbut sipërfaqen e mishit më shpejt se kosi.
• Me kungull të njomë dhe karota: Shtoni 2 karota në rrathë të trashë bashkë me patatet që në fillim, dhe 1 kungull të njomë në copa të mëdha bashkë me pulën.
• Me djathë të bardhë: Në 5 minutat e fundit të pjekjes, spërkatni mbi patatet rreth 80 g djathë të bardhë të thërrmuar, që të zbutet dhe të marrë pak ngjyrë.
• Me kubikë pule: Pritini filetot në kubikë rreth 4 cm dhe marinojini njësoj. Shtojini në tepsi kur patatet të kenë 30 minuta në furrë dhe piqini edhe 12–15 minuta, deri në 74°C.

Çfarë është Fileto Pule me Patate në Furrë?

Fileto pule me patate në furrë është pjatë kryesore e pjekur në një tepsi të vetme, ku gjoksi i pulës, pa kockë dhe pa lëkurë, piqet mes patateve, qepëve dhe specave. Në kuzhinën shqiptare fjala «fileto» përdoret për mishin pa kockë, dhe te pula zakonisht nënkupton gjoksin. Ndryshe nga copat me kockë ose kofshët, që kanë më shumë yndyrë dhe ind lidhor dhe e durojnë pjekjen e gjatë, gjoksi piqet shpejt dhe thahet po aq shpejt. Prandaj në këtë pjatë gjithçka varet nga radha: patatet dhe qepët futen të parat në furrë, ndërsa mishi dhe specat shtohen më vonë.

Rezultati i duhur është ky: patate të buta brenda dhe të arta në skaje, qepë të ëmbla e paksa të karamelizuara, speca të zbutur dhe mish pule që lëshon lëng kur e prisni. Marinata me kos, hudhër, paprikë të ëmbël dhe rigon i jep mishit një shtresë të hollë me shije të lehtë kosi dhe ngjyrë të ngrohtë, në të portokalltë. Gjatë pjekjes, lëngu i pulës dhe vaji i perimeve mblidhen në fund të tepsisë dhe u japin shije patateve. Pjata nuk përmban miell apo bukë, prandaj është pa gluten, për sa kohë që erëzat e gatshme nuk kanë shtesa me gluten.

Historia e Pjatës

Kjo pjatë nuk ka një vend apo një datë origjine të njohur. Pula e pjekur me patate gatuhet në shtëpi pothuajse në gjithë Evropën dhe Mesdheun, dhe versioni me fileto është një përshtatje e mëvonshme e një gatimi më të vjetër.

Përbërësit kryesorë kanë histori të ndryshme. Pula u zbut fillimisht në Azi, mijëra vjet më parë, dhe në Ballkan është rritur prej shekujsh në oborret e shtëpive, për vezë dhe për mish. Patatja vjen nga Andet e Amerikës së Jugut dhe arriti në Evropë në gjysmën e dytë të shekullit XVI, por u bë ushqim i përditshëm në pjesën më të madhe të kontinentit vetëm gjatë shekujve XVIII dhe XIX. Kur saktësisht hyri në kuzhinën shqiptare nuk dihet me siguri. Edhe paprika, që bëhet nga speca të kuq të tharë e të bluar, vjen nga një bimë e Amerikave, e cila u përhap gradualisht në Ballkan gjatë shekujve që pasuan.

Për pjesën më të madhe të kësaj historie, pula në shtëpi gatuhej e plotë ose e copëtuar me kockë. Gjoksi i shitur veçmas, pa kockë dhe i paketuar, u bë produkt i zakonshëm me rritjen e industrisë së shpendëve në gjysmën e dytë të shekullit XX, fillimisht në vendet perëndimore, dhe sot gjendet në çdo dyqan. Kosi, nga ana tjetër, është përbërës i vjetër i kuzhinës shqiptare dhe ballkanike. E njëjta lidhje mes mishit dhe kosit që njihet nga tava e kosit përdoret këtu në formë marinate, siç bëhet prej kohësh edhe në kuzhinën turke, në atë të Lindjes së Mesme dhe në atë indiane.