Pite me Djathë – Receta e Plotë Hap pas Hapi në Shtëpi

Hyrje

Pite me djathë është një nga gatimet më të zakonshme të shtëpisë shqiptare, në Shqipëri, në Kosovë dhe kudo ku gatuajnë shqiptarët. Petë të holla, të hapura me dorë dhe të lyera me gjalpë e vaj, mbështjellin një mbushje me djathë të bardhë, kos dhe vezë. Në furrë, shtresat e sipërme marrin ngjyrë të artë dhe bëhen krokante, ndërsa brenda mbushja mpikset dhe mbetet e butë, me shijen paksa të kripur të djathit. Kjo pite shqiptare nuk kërkon përbërës të rrallë: miell, ujë, djathë, kos e vezë gjenden pothuajse në çdo kuzhinë. Ajo që e bën të veçantë është puna e dorës, hapja e petëve një nga një dhe durimi për t'i shtruar me kujdes në tepsi.

Kjo është receta për pite me djathë ashtu siç bëhet zakonisht në shtëpi: një brumë i thjeshtë me miell, ujë të vakët, kripë dhe pak vaj, i ndarë në tetë topa që hapen në petë të holla. Tri petë shkojnë poshtë, dy në mes dhe tri sipër, secila e lyer me një përzierje gjalpi të shkrirë dhe vaji. Pikërisht kjo yndyrë mes petëve i ndan shtresat gjatë pjekjes. Mbushja duhet të jetë e lagësht, por jo e ujshme, prandaj përdoret kos i trashë dhe djathë i kulluar mirë nga shëllira. Pitja pritet në feta para se të futet në furrë, lyhet sipër me vezë e kos dhe piqet në 200°C derisa të skuqet sipër e poshtë.

Pitja me djathë hahet në mëngjes, në drekë ose në darkë, zakonisht e ngrohtë, e shoqëruar me kos ose dhallë. Bëhet në ditë të zakonshme, por edhe kur prisni miq, sepse një tepsi e rrumbullakët me diametër 32 cm del për tetë veta dhe ruhet mirë edhe të nesërmen. Nëse nuk keni kohë për petë dore, në pyetjet më poshtë gjeni si ta bëni me petë të gatshme ose në tigan.

Përbërësit

Për 8 persona

Udhëzimet

1. Gatuani brumin: Në një tas të madh përzieni miellin me kripën. Hapni një gropë në mes, hidhni 2 lugë gjelle vaj dhe shtoni ujin e vakët pak nga pak, duke e trazuar. Gatuajeni 8–10 minuta, derisa brumi të bëhet i lëmuar, elastik dhe të mos ngjitet në duar. Ndajeni në 8 topa të barabartë, rreth 105 g secili, lyejini lehtë me vaj, mbulojini dhe lërini të pushojnë 30 minuta.
2. Përgatitni mbushjen: Ndërsa brumi pushon, provoni një copë djathë: nëse është shumë i kripur, mbajeni djathin 20–30 minuta në ujë të ftohtë dhe kullojeni mirë. Thërrmojeni me pirun në një tas, shtoni 3 vezë dhe 200 g kos, pastaj përziejini derisa të keni një masë të trashë me kokrriza. Mos e provoni mbushjen pasi keni shtuar vezët e papjekura. Shkrini gjalpin, përziejeni me vajin e mbetur dhe ndani mënjanë 4 lugë gjelle nga kjo përzierje për lyerjen sipër.
3. Hapni petët: Hapni petët një nga një, vetëm kur t'ju duhen, që të mos thahen. Spërkatni tryezën me niseshte, shtypni një top me pëllëmbë dhe hapeni me okllai (shkopin e gjatë e të hollë të petëve), duke e rrotulluar dhe spërkatur me niseshte herë pas here, derisa peta të ketë diametër rreth 45 cm dhe të jetë aq e hollë sa të shihet tryeza nën të. Nëse brumi mblidhet sapo e hapni, lëreni të pushojë 5 minuta dhe vazhdoni.
4. Shtroni petët e poshtme: Lyeni me yndyrë një tepsi metalike të rrumbullakët me diametër 32 cm dhe me buzë rreth 4 cm. Vendosni petën e parë në mënyrë që skajet të varen rreth 2 cm jashtë buzës së tepsisë dhe lyejeni me përzierjen e gjalpit me vajin. Shtroni sipër edhe dy petë të tjera në të njëjtën mënyrë, duke lyer secilën. Shtrini gjysmën e mbushjes njëtrajtësisht.
5. Mbyllni piten: Shtroni edhe dy petë, secila e lyer me yndyrë dhe e rrudhur lehtë që të hyjë brenda tepsisë, pastaj shtrini mbushjen e mbetur. Tani që ju kanë mbetur tri petë për të hapur, ndizni furrën në 200°C me nxehtësi sipër e poshtë (180°C me ventilim). Mbulojeni me tri petët e fundit, të lyera një nga një dhe të rrudhura lehtë brenda tepsisë. Palosni sipër skajet që varen jashtë buzës dhe shtypni lehtë me pëllëmbë që të dalë ajri.
6. Prisni dhe lyeni: Me një thikë të mprehtë, prisni piten në 8 feta trekëndore, deri në fund të tepsisë. Rrihni vezën e katërt me 50 g kos dhe me 4 lugët e yndyrës që keni ndarë mënjanë. Hidheni sipër me lugë dhe shpërndajeni me furçë, që të futet edhe nëpër prerjet. Kështu sipërfaqja merr ngjyrë të artë dhe shtresat e sipërme nuk thahen në furrë.
7. Piqeni: Futeni tepsinë në raftin e mesëm ose në një raft më poshtë dhe piqeni 35–40 minuta, derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë të errët dhe fundi të jetë skuqur; ngrini lehtë një cep me shpatull për ta parë. Mbushja duhet të jetë e mpiksur, jo e lëngshme në qendër; nëse keni termometër, në qendër duhet të tregojë të paktën 71°C. Nëse sipërfaqja skuqet para kohe, mbulojeni me letër alumini.
8. Lëreni të pushojë dhe servireni: Nxirreni piten nga furra dhe lëreni të pushojë 10–15 minuta. Nëse e doni sipërfaqen më të butë, si në shumë shtëpi, mbulojeni me një peshqir të pastër pambuku; nëse e doni krokante, lëreni pa mbuluar mbi një skarë. Gjatë pushimit mbushja forcohet dhe fetat ndahen pastër. Servireni të ngrohtë. Atë që tepron, ftoheni dhe futeni në frigorifer brenda 2 orësh, në enë të mbyllur ose të mbuluar mirë.

Këshilla nga Kuzhina

• Mbajini topat e brumit gjithmonë të mbuluar me film ushqimor ose peshqir, sepse brumi thahet shpejt dhe peta e tharë plasaritet kur e shtroni.
• Spërkatni me niseshte vetëm sa duhet dhe fshini tepricën me një furçë të thatë para se ta shtroni petën, sepse niseshtja e tepërt mbetet si pluhur mes shtresave.
• Përdorni tepsi metalike dhe jo enë qelqi ose qeramike: metali e përçon nxehtësinë më shpejt dhe fundi i pites del i pjekur e krokant.
• Nëse një petë griset gjatë hapjes, përdoreni për shtresat e mesit, ku nuk duket. Petët më të plota ruajini për shtresat e poshtme, që mbajnë mbushjen, dhe për sipër.
• Prisni me thikë të mprehtë dhe me lëvizje të drejtë poshtë, jo duke sharruar, që petët e papjekura të mos shtypen.

Si të Servirni

Pitja me djathë shijohet më mirë e ngrohtë, rreth 15 minuta pasi ka dalë nga furra, kur mbushja është forcuar dhe fetat ndahen pastër. Zakonisht shoqërohet me kos të ftohtë ose me dhallë, që e freskojnë kafshatën pas shijes së kripur të djathit. Për një drekë apo darkë më të plotë, shtroni pranë saj një sallatë me domate, kastravec dhe qepë të freskët, ose turshi shtëpie gjatë dimrit. Në mëngjes shkon mirë edhe me një çaj mali. Në tepsi të rrumbullakët pritet në feta trekëndore, ndërsa në tepsi drejtkëndore në katrorë. Kur keni miq, mund ta vendosni në mes të tryezës bashkë me ullinj, speca turshi dhe pak djathë, që secili të marrë sa të dojë. Copat që mbeten, mbulojini pasi të jenë ftohur, ruajini në frigorifer dhe ringrohini në furrë, jo në mikrovalë, derisa të nxehen mirë në mes dhe korja të bëhet sërish krokante.

Variacione Rajonale

• Pite me djathë dhe gjizë: Zëvendësoni 150 g nga djathi i bardhë me gjizë të freskët. Mbushja del më e butë, më e bardhë dhe më pak e kripur.
• Pite me djathë dhe spinaq: Shtoni në mbushje 300 g spinaq të larë, të përvëluar 1 minutë në ujë që vlon, të shtrydhur mirë dhe të grirë imët. Shtrydhja e mirë e spinaqit e mban fundin të thatë.
• Pite me rrathë: Lyeni çdo petë me yndyrë, shpërndani sipër rreth një të tetën e mbushjes, mbështilleni si rrotull të gjatë dhe mblidheni lehtë si fizarmonikë që të shkurtohet. Vendosni rrotullat në tepsi në formë spirale, nga mesi drejt buzës, duke i lidhur njëra pas tjetrës. Mos e prisni para pjekjes; lyejeni sipër me vezën, kosin dhe yndyrën e ndarë mënjanë, piqeni 35–40 minuta në 200°C dhe priteni pasi të pushojë.
• Me petë të gatshme (kore): Përdorni një paketë me rreth 500 g petë të gatshme për pite. Lyeni çdo petë me yndyrë dhe ndajini në tri pjesë, me mbushjen në dy shtresa mes tyre. Prisni dhe lyeni si në hapin 6 dhe piqeni në 200°C për 30–35 minuta. Koha e përgatitjes shkurtohet në rreth 20 minuta.

Çfarë është Pite me Djathë – Receta e Plotë Hap pas Hapi në Shtëpi?

Pitja me djathë është një pite e kripur me shtresa, e bërë me petë brumi pa maja dhe me mbushje me djathë të bardhë. Në kuzhinën shqiptare, fjala "pite" përdoret shpesh për të njëjtin gatim që në zona të tjera quhet "byrek": petë të shtruara në tepsi, me mbushje mes tyre, të pjekura në furrë. Mbushjet më të njohura janë djathi, spinaqi, preshi, hithrat, kungulli dhe mishi i grirë, por pitja me djathë mbetet më e thjeshta dhe ndër më të zakonshmet. Në variantin me rrathë, petët e mbushura mbështillen si rrotulla dhe vendosen në tepsi në formë spirale. Me tetë petë dhe dy shtresa mbushjeje, ky version shtëpie del mjaft i lartë dhe pritet mirë në feta.

Djathi që përdoret është djathë i bardhë në shëllirë, i ngjashëm me djathin feta grek, prej qumështi lope, dele ose dhie. Ai jep kripën dhe shijen kryesore të pites. Kosi i trashë e zbut mbushjen dhe e mban të lagësht, ndërsa vezët e lidhin gjatë pjekjes, që mbushja të mos rrjedhë kur pritet. Petët hapen të holla, por jo aq sa ato të bakllavasë, sepse duhet të mbajnë peshën e mbushjes. Pitja del me kore të artë e krokante sipër, me shtresa të buta në mes dhe me fund të pjekur mirë.

Historia e Pjatës

Nuk dihet me siguri se ku e ka origjinën pitja me petë. Gatime me petë të holla brumi dhe mbushje të ndryshme gjenden në gjithë Ballkanin, përfshirë Greqinë, si dhe në Turqi. Përhapja e tyre në rajon shpesh lidhet me kuzhinën osmane, por ka edhe mendime që i lidhin me tradita më të vjetra bizantine të brumërave me shtresa; çështja mbetet e hapur. Edhe emrat tregojnë këtë histori të përbashkët: "pite" lidhet me fjalën "pita", që përdoret në greqisht dhe në gjuhët sllave të jugut, ndërsa "byrek" vjen nga turqishtja "börek".

Në trevat shqiptare, pitja ka qenë prej kohësh gatim i zakonshëm i shtëpisë, sepse kërkonte vetëm miell, ujë dhe atë që jepnin stina, bagëtia dhe pulat: djathë, kos, vezë, barishte. Përbërësit e thjeshtë e kanë mbajtur gatim të përditshëm, jo vetëm të ditëve të festës. Petët hapeshin me dorë mbi sofër ose tryezë, me okllai, shkopin e gjatë e të hollë, dhe dikur pitja shpesh piqej në vatër, nën saç, me prush sipër e poshtë. Sot shumica e familjeve e pjekin në furrë dhe shumë përdorin edhe petë të gatshme, por hapja e petëve me dorë ruhet ende si aftësi që mësohet në shtëpi. Pitja me djathë nuk ka një version të vetëm "zyrtar": numri i petëve, lloji i djathit dhe yndyra ndryshojnë nga një familje në tjetrën.