Petë të Mbushura me Djathë të Pjekura në Furrë – Krokante Plot Shije

Hyrje

Petët e mbushura me djathë janë nga ato brumëra që kërkojnë pak përbërës dhe pak durim: miell, ujë, vaj ulliri, kripë dhe një mbushje me djathë të bardhë e gjizë të freskët. Brumi hapet në dy fletë shumë të holla, mbushja shtrohet në mes dhe gjithçka piqet në furrë të nxehtë, jo në tigan me vaj. Rezultati është një petë e artë që kërcet në buzë, me një zemër të butë, të kripur e kremoze, që pritet në katrorë ose feta dhe hahet e ngrohtë, sapo të jetë ftohur pak.

Suksesi varet nga tri gjëra. E para është pushimi i brumit në frigorifer për të paktën dy orë, që gluteni të çlodhet dhe peta të hapet hollë pa u tkurrur. E dyta është raporti i mbushjes: djathi i bardhë sjell kripën dhe trupin, ndërsa gjiza e zbut dhe e bën kremoze, prandaj përdoren në sasi të barabarta. E treta është nxehtësia: furra në 250°C e than shpejt petën dhe e bën krokante para se lagështia e mbushjes ta zbusë.

Puna me duar zgjat rreth dyzet minuta, kurse pjesa tjetër është pritje, ndaj brumi mund të përgatitet që në mbrëmje, të mbahet i mbështjellë në frigorifer dhe të piqet të nesërmen. Petët e mbushura shkojnë mirë për një mëngjes të vonë të fundjavës, për një darkë të lehtë me sallatë të freskët perimesh ose të prera në copa të vogla si meze kur vijnë miq. Duke qenë të pjekura e jo të skuqura, ruajnë shijen e pastër të djathit dhe të gjizës, pa rëndesën e vajit të tepërt.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Brumi i Petëve: Në një tas të madh, përzieni ujin në temperaturë ambienti me 3 lugë gjelle vaj ulliri dhe kripën e imët. Përziejini me pirun derisa kokrrat e kripës të treten plotësisht. Shtoni miellin gradualisht, me nga një grusht, dhe përzieni derisa të mos mbetet miell i thatë në tas. Kaloni brumin në tryezë dhe gatuajeni 8-10 minuta, derisa të bëhet i lëmuar, elastik dhe të mos ngjitet në duar.
2. Pushimi i Brumit: Pasi të keni mbaruar me punimin e brumit, formoni një top të rrumbullakët. Mbështilleni me film ushqimor ose futeni në një qese plastike të mbyllur, që të mos thahet, dhe vendoseni në frigorifer për të paktën 2 orë (ose gjatë natës, deri në 24 orë, për rezultate më të mira).
3. Përgatitja e Mbushjes: Ndërkohë që brumi pushon, përgatisni mbushjen. Nëse gjiza është e njomë, kullojeni më parë 15-20 minuta në një sitë. Në një tas të mesëm, thërrmoni djathin e bardhë me pirun. Shtoni gjizën e freskët dhe përziejini mirë bashkë. Mbushja duhet të jetë e trashë dhe e njëtrajtshme, jo e lëngshme. Mbulojeni dhe mbajeni në frigorifer deri në montim.
4. Hapja e Petëve: Nxirrni brumin nga frigoriferi, lëreni 10 minuta në temperaturën e dhomës dhe ndezni furrën në 250°C, që të nxehet mirë. Ndajeni brumin në dy pjesë të barabarta. Spërkatni tryezën me pak miell dhe hapni pjesën e parë me okllai, nga qendra drejt skajeve, duke e rrotulluar shpesh, derisa të jetë 1-2 mm e trashë dhe pak më e madhe se tepsia (rreth 30 x 40 cm). Mbulojeni pjesën tjetër me peshqir.
5. Montimi dhe Mbushja: Lyeni tepsinë me 1 lugë gjelle vaj ulliri (ose shtrojeni me letër pjekjeje). Shtrojeni petën e parë në tepsi, me buzët pak jashtë anëve. Shpërndani mbushjen në mënyrë të njëtrajtshme, duke lënë 2 cm bosh nga buzët. Hapni pjesën e dytë po aq hollë, vendoseni sipër, shtypni buzët e dy petëve bashkë dhe prisni tepricën. Shpojeni petën e sipërme me pirun në disa vende.
6. Lyerja dhe Dekorimi: Lyeni gjithë sipërfaqen e petës me 2 lugë gjelle vaj ulliri, me një furçë kuzhine, duke arritur edhe buzët. Spërkatni lehtë me rreth 1/2 lugë çaji kripë të trashë deti, duke pasur parasysh se djathi është vetë i kripur. Nëse dëshironi, hidhni sipër edhe 1 lugë gjelle susam për dekorim dhe shije.
7. Pjekja: Futeni tepsinë në furrën e parangrohur në 250°C dhe piqeni 15 minuta, derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë dhe të forcohet. Ngrini lehtë një cep me shpatull: nëse fundi është i artë dhe i thatë, nxirreni. Nëse është ende i zbehtë, ulni furrën në 220°C dhe piqeni edhe 5-10 minuta, derisa sipërfaqja të ketë njolla kafe të arta dhe fundi të jetë krokant.
8. Servirja: Hiqeni tepsinë nga furra dhe lëreni petën të pushojë 5-10 minuta, që mbushja të forcohet pak dhe të mos rrjedhë kur pritet. Kaloni petën në një dërrasë, priteni me thikë të mprehtë ose me rrotë pice në katrorë ose feta dhe shërbejeni të ngrohtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Mos e anashkaloni pushimin e brumit në frigorifer, sepse pa të peta tkurret dhe nuk hapet hollë.
• Hapini petët sa më hollë të jetë e mundur për një rezultat krokant.
• Shpojeni petën e sipërme me pirun para pjekjes, që avulli të dalë dhe peta të mos fryhet.
• Mos e mbingarkoni me mbushje: teprica lëshon lëng dhe e zbut petën e poshtme.
• Përdorni djathë të bardhë cilësor dhe shijojeni para se ta përzieni, sepse prej tij varet shija e gjithë petës.
• Lyerja me vaj ulliri para pjekjes e bën koren të artë dhe krokante.

Si të Servirni

Petët e mbushura janë më të mira 5-10 minuta pasi dalin nga furra, kur korja është ende krokante dhe mbushja është forcuar aq sa të mos rrjedhë kur pritet. Pritini me thikë të mprehtë ose me rrotë pice, në katrorë për tryezën e familjes ose në copa të vogla si meze. Pranë tyre shkon mirë një sallatë me domate, kastravec dhe qepë, e rregulluar me vaj ulliri, ose një sallatë jeshile me limon, që e balancon kripën e djathit.

Për mëngjes, një gotë dhallë, kos i ftohtë ose një filxhan çaj mali janë shoqërimi më i natyrshëm. Copat që mbeten lërini të ftohen, mbulojini dhe vendosini në frigorifer brenda dy orëve; mbahen deri në tri ditë. Ringrohini në furrë në 180°C për 6-8 minuta, derisa të nxehen mirë në mes dhe korja të bëhet sërish krokante. Mikrovala e zbut petën.

Variacione Rajonale

• Me barishte të freskëta: Përzieni në mbushje 2 lugë gjelle kopër ose majdanoz të grirë imët dhe 2 qepë të njoma të prera hollë. Mbushja merr një shije më të freskët, pranverore.
• Me spinaq: Shtoni në mbushje 200 g spinaq të freskët, të zier 1-2 minuta, të shtrydhur fort dhe të grirë imët. Spinaqi duhet të jetë sa më i thatë, përndryshe peta e poshtme zbutet.
• Me vezë në mbushje: Rrihni 1 vezë dhe përzieni me djathin dhe gjizën. Mbushja lidhet më mirë, del pak më e butë dhe nuk rrjedh kur pritet.
• Petë të vogla individuale: Ndajeni brumin në 8 topa dhe hapni secilin në një rreth prej rreth 18 cm. Vendosni rreth 60 g mbushje (3 lugë gjelle të mbushura) në njërën gjysmë, palosini si gjysmëhënë dhe mbyllni buzët me pirun. Shpojini një herë sipër, lyejini me vaj ulliri dhe piqini në 250°C për 12-15 minuta, derisa të marrin ngjyrë të artë.

Çfarë është Petë të Mbushura me Djathë të Pjekura në Furrë – Krokante Plot Shije?

Petët e mbushura me djathë janë një brumë i pjekur me dy fletë petë të holla dhe një shtresë të vetme mbushjeje në mes. Brumi nuk ka maja, vezë apo qumësht: vetëm miell, ujë, vaj ulliri dhe kripë. Për këtë arsye nuk fryhet si buka, por mbetet i hollë, i thatë dhe krokant. Mbushja është djathë i bardhë i thërrmuar dhe gjizë e freskët në sasi të barabarta, pa erëza të tjera, që shija e bulmetit të dalë e pastër.

Nga byreku me shumë petë dallohet sepse nuk ka shtresa të lyera me vaj njëra mbi tjetrën, as lëng me vezë e qumësht, që në disa byrekë derdhet sipër. Gjithçka mbështetet te dy fletët: e poshtmja mban mbushjen, e sipërmja e mbyll, shpohet me pirun që të dalë avulli, lyhet me vaj ulliri dhe spërkatet me kripë të trashë, ndonjëherë edhe me susam. Kështu fitohet një kore e artë sipër dhe një fund i fortë, që e mban formën kur pritet.

Në tryezë, petët e mbushura qëndrojnë diku mes bukës dhe pites. Hahen me dorë, në katrorë ose feta, dhe mund të jenë mëngjes, meze ose pjatë e lehtë darke. Teknika është e thjeshtë, por kërkon pak durim gjatë hapjes së petëve.

Historia e Pjatës

Petët e hapura me okllai janë baza e shumë brumërave shqiptare, nga byreku e pitja te lakrori. Mbushja me djathë të bardhë dhe gjizë është ndër më të zakonshmet, sepse këto dy produkte bëheshin në shumë shtëpi me qumështin e deleve, të dhive ose të lopëve dhe zakonisht ishin pranë dorës. Gjiza, një djathë i freskët e i butë, përdorej shpesh pikërisht për mbushje, ndërsa djathi i bardhë në shëllirë i jepte pjatës kripën dhe karakterin.

Brumërat me petë të holla dhe mbushje ndajnë rrënjë të përbashkëta në Ballkan, në Turqi dhe në Lindjen e Mesme. Vetë fjala byrek vjen nga turqishtja börek, dhe pranohet gjerësisht se shumë nga këto pjata u përhapën në rajon gjatë periudhës osmane. Megjithatë, ideja e thjeshtë e dy petëve me djathë në mes është aq e natyrshme sa gjendet në shumë kuzhina, ndaj nuk ka kuptim t'i kërkohet një vend i vetëm lindjeje.

Një shembull i njohur jashtë rajonit është focaccia e Recco-s në rajonin e Ligurisë, në Itali, që bëhet gjithashtu me brumë pa maja prej mielli, uji, vaji ulliri e kripe dhe me djathë të freskët mes dy petëve shumë të holla. Nuk ka të dhëna që njëra të ketë ndikuar te tjetra. Për këtë version, me vaj ulliri, kripë deti dhe susam sipër, nuk dihet një origjinë e dokumentuar: është më shumë një mënyrë shtëpie, që i përshtat petët e vjetra furrës së sotme.