Supë me Spinaq dhe Oriz, e Lidhur me Vezë e Limon

Hyrje

Supa me spinaq dhe oriz është nga ato supa shtëpie që gatuhen sa herë spinaqi del i bollshëm në treg, nga vjeshta deri në pranverë. Gjethet e freskëta zbuten në lëng të nxehtë bashkë me qepë të njoma, kopër dhe pak oriz, ndërsa në fund supa lidhet me vezë të rrahura dhe lëng limoni. Spinaqi mbetet i gjelbër dhe i butë në një lëng të lëmuar, pak të trashë, me një thartirë të lehtë limoni që ia freskon shijen.

Dy gjëra e bëjnë këtë supë të dalë mirë. E para është koha e spinaqit: ai hyn në tenxhere vetëm kur orizi është pothuajse gati dhe zien 4-5 minuta, sa të zbutet pa humbur ngjyrën. E dyta është lidhja me vezë, që zgjat vetëm pak minuta. Vezët me limon nuk hidhen kurrë në supën që vlon; ato ngrohen më parë me disa garuzhda lëng të nxehtë dhe derdhen në tenxhere jashtë zjarrit. Kështu supa trashet lehtë, merr ngjyrë më të çelur dhe nuk mbetet asnjë copëz veze e prerë.

Me lëng perimesh, supa është vegjetariane dhe pa gluten. Mjafton si darkë e lehtë me bukë e djathë të bardhë, ose si pjatë e parë para një gjelle me mish, peshk a fasule. Përbërësit janë të thjeshtë dhe gjenden kudo: spinaq, qepë, oriz, dy vezë dhe një limon. Nga larja e spinaqit deri te pjata kalon rreth një orë, por pjesa më e madhe është zierje e qetë. Shërbejeni sapo ta lidhni me vezë, sepse orizi vazhdon të thithë lëng dhe supa trashet ndërsa pret.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Larja dhe Prerja: Ngrohni lëngun e perimeve në një tenxhere në zjarr të ulët. Mbushni një legen me ujë të ftohtë, zhytni spinaqin dhe lëvizini gjethet me duar. Nxirrini gjethet nga uji me duar, në vend që ta derdhni ujin, që rëra të mbetet në fund. Përsëriteni 2-3 herë, derisa legeni të mbetet i pastër. Hiqni kërcejtë e trashë dhe pritini gjethet në rripa 2-3 cm. Grini imët qepën dhe koprën, prisni hollë qepët e njoma dhe shpëlani orizin në një sitë.
2. Kaurdisja e Qepës: Në një tenxhere me fund të trashë, rreth 3-4 litra, ngrohni vajin e ullirit në zjarr mesatar. Shtoni qepën me një majë kripë dhe kaurdiseni 6-8 minuta, duke e trazuar shpesh, derisa të zbutet dhe të bëhet e tejdukshme, pa marrë ngjyrë kafe. Shtoni qepët e njoma dhe gatuajini edhe 2 minuta, derisa të vyshken dhe të lëshojnë aromë.
3. Zierja e Orizit: Hidhni orizin e shpëlarë dhe trazojeni 1 minutë, që kokrrat të mbulohen me vaj. Shtoni ngadalë lëngun e nxehtë dhe 1/2 lugë çaji kripë, lëreni të marrë valë, pastaj ulni zjarrin që supa të ziejë qetë. Mbulojeni tenxheren duke lënë një të çarë dhe ziejeni 12-15 minuta, duke e trazuar herë pas here, derisa orizi të jetë pothuajse i butë, me pak qëndresë në qendër.
4. Shtimi i Spinaqit: Hiqni kapakun dhe shtoni spinaqin me grushte, duke e shtyrë poshtë me lugë druri derisa çdo grusht të vyshket para se të hidhni tjetrin. Shtoni gjysmën e koprës. Lëreni supën të ziejë qetë 4-5 minuta pa kapak, derisa gjethet të zbuten dhe të kenë ngjyrë të gjelbër të errët, ndërsa orizi të jetë krejt i butë. Provojeni dhe shtoni kripë nëse duhet.
5. Vezët me Limon: Ndërsa zien spinaqi, thyejini vezët në një tas mesatar dhe rrihini me kamxhik rreth 1 minutë, derisa të bashkohen plotësisht dhe të shkumëzojnë pak. Pa e ndalur rrahjen, shtoni ngadalë 2 lugë gjelle lëng limoni. Përzierja duhet të jetë e lëmuar; nëse shihni ende fije të bardha veze, rrihini edhe pak, sepse ato mpiksen në supë si copëza.
6. Zbutja e Vezëve: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe prisni 1-2 minuta, derisa supa të pushojë së vluari. Merrni një garuzhdë lëng të nxehtë, pa spinaq e oriz, dhe hidheni në rrjedhë të hollë mbi vezët, duke i rrahur pa ndalur. Përsëriteni edhe me dy garuzhda të tjera. Kështu vezët ngrohen gradualisht dhe nuk priten kur t'i hidhni në tenxhere.
7. Lidhja dhe Shërbimi: Hidhni përzierjen e vezëve në tenxhere në rrjedhë të hollë, duke trazuar supën pa ndalur. Kthejeni tenxheren në zjarr shumë të ulët dhe trazoni 2-3 minuta, derisa supa të trashet pak dhe të nxjerrë avull të dendur, rreth 75°C, pa e lënë të vlojë. Shtoni piperin, koprën e mbetur dhe, nëse e doni më të thartë, lugën e fundit të limonit. Shërbejeni menjëherë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni spinaq me gjethe të forta, me ngjyrë të gjelbër të errët dhe pa njolla të verdha. Gjethet e vyshkura dalin në supë të zbehta dhe pa aromë.
• Mbajeni lëngun të nxehtë para se ta hidhni mbi oriz. Lëngu i ftohtë e ndal zierjen dhe supës i duhen disa minuta më shumë derisa të marrë sërish valë.
• Mos e mbuloni tenxheren pasi të keni hedhur spinaqin. Pa kapak, gjethet e ruajnë më mirë ngjyrën e gjelbër dhe nuk marrin ngjyrë ulliri.
• Përdorni limon të shtrydhur në çast. Lëngu i limonit në shishe ka shije më të sheshtë, dhe në një supë kaq të thjeshtë kjo ndihet menjëherë.
• Nëse doni ta përgatitni supën më herët, ndaluni pas hapit 3, ftoheni shpejt dhe ruajeni në frigorifer deri në një ditë. Para shërbimit ngroheni deri në vlim, shtoni pak ujë të nxehtë nëse orizi e ka trashur dhe vazhdoni me spinaqin dhe lidhjen me vezë e limon.

Si të Servirni

Shërbejeni supën menjëherë pas lidhjes, në pjata të thella të ngrohura më parë me ujë të nxehtë, që të mos ftohet shpejt. Sipër hidhni një majë piper të zi të sapobluar dhe, nëse e doni, disa pika vaj ulliri. Vendosni në tryezë edhe feta limoni, që secili ta rregullojë thartirën sipas qejfit. Supa nuk pret mirë, prandaj mbushini pjatat vetëm kur të gjithë janë ulur.

Si shoqërim shkon mirë bukë e freskët ose e thekur, djathë i bardhë dhe ullinj. Për një darkë të lehtë mjafton supa me bukë misri dhe pak djathë. Për një drekë më të plotë, shërbejeni si pjatë të parë para qofteve në furrë, peshkut të pjekur ose një gjelle me fasule. Një sallatë e thjeshtë me marule dhe kastravec e mbyll vaktin pa e rënduar.

Variacione Rajonale

• Me lëng pule: Zëvendësoni lëngun e perimeve me lëng pule shtëpie. Supa merr shije më të plotë, por nuk është më vegjetariane.
• Me kos në vend të vezëve: Rrihni 200 g kos të plotë me 1 lugë gjelle niseshte misri, zbuteni me tri garuzhda lëng të nxehtë dhe lidheni supën njësoj, pa e lënë të vlojë. Lëngun e limonit uleni në 1 lugë gjelle, sepse kosi e ka vetë thartirën.
• Supë krem me spinaq: Në vend të orizit, zieni 300 g patate të prera në kubikë të vegjël për rreth 15 minuta, shtoni spinaqin për 3-4 minuta dhe bluajeni supën me blender dore. Mos e lidhni me vezë; në çdo pjatë hidhni një lugë kos.
• Me hithra pranvere: Në pranverë zëvendësoni gjysmën e spinaqit me maja të reja hithrash, të mbledhura me doreza dhe të shpëlara mirë. Hithrat duan 5-6 minuta zierje dhe i japin supës shije më të fortë barishteje.

Çfarë është Supë me Spinaq dhe Oriz, e Lidhur me Vezë e Limon?

Supa me spinaq dhe oriz është supë perimesh e lëngshme, jo e bluar si krem. Gjethet e spinaqit priten në rripa dhe mbeten të dukshme në lugë, ndërsa orizi i jep lëngut pak trup pa e kthyer në qull. Baza është e thjeshtë: qepë e kaurdisur ngadalë në vaj ulliri, qepë të njoma dhe lëng perimesh ose pule. Kopra e freskët shkon mirë me spinaqin dhe me limonin, prandaj hidhet në dy herë, gjysma gjatë zierjes dhe gjysma në fund.

Ajo që e dallon nga supat e tjera me spinaq është lidhja me vezë e limon, e njohur në kuzhinën shqiptare edhe te supa e pulës dhe te supa me fide. Vezët e rrahura, të ngrohura ngadalë me lëng të nxehtë, trashen në supë rreth 70-75°C dhe i japin asaj trup të butë e pamje pak të turbullt. Limoni i jep freski shijes së rëndë, pak metalike, të spinaqit të zier dhe e bën supën më të lehtë.

Mos e ngatërroni me gjellën me spinaq dhe oriz, ku orizi është shumë më tepër dhe lëngu avullon derisa gjella hahet me pirun. Këtu orizi është fare pak, 80 gramë për 1.3 litra lëng, që supa të mbetet e lëngshme edhe pas lidhjes me vezë. Është ndryshe edhe nga supat me spinaq dhe bishtajore, sepse nuk ka qiqra, fasule apo domate.

Historia e Pjatës

Spinaqi mendohet se e ka origjinën në Persinë e lashtë. Prej andej u përhap drejt Indisë e Kinës, ndërsa arabët e sollën në Mesdhe; gjatë Mesjetës, përmes Sicilisë dhe Spanjës, ai hyri në kopshtet e Evropës. Është perime e stinës së freskët: rritet mirë në vjeshtë, në dimër të butë dhe në pranverë, kurse në vapë del shpejt në farë. Prandaj në kuzhinat e Ballkanit spinaqi lidhet kryesisht me muajt e ftohtë dhe me pranverën.

Lidhja me vezë e limon është teknikë e vjetër dhe e përhapur në Mesdheun lindor. Në greqisht quhet avgolemono, në turqisht njihet si terbiye, dhe forma të ngjashme gjenden në shumë kuzhina të rajonit. Në kuzhinën shqiptare përdoret gjerësisht për supën e pulës dhe për supat me fide e me oriz. Origjina e saktë e supës me spinaq të lidhur në këtë mënyrë nuk dihet dhe nuk i atribuohet ndonjë qyteti apo krahine të caktuar.

Sot supa me spinaq gatuhet në shumë mënyra. Disa familje e bëjnë me oriz, të tjera me patate ose me fide; disa e lidhin me vezë e limon, të tjera me kos. Edhe në kuzhinat fqinje ka supa me spinaq e oriz, të lidhura herë me vezë e herë me kos. Receta më poshtë ndjek variantin me oriz dhe vezë me limon, me sasi të matura, që supa të dalë njësoj sa herë ta gatuani.