Supë me Bizele dhe Mentë

Hyrje

Supa me bizele dhe mentë është supë krem e gjelbër, e lehtë dhe e ëmbël natyrshëm, që përgatitet për më pak se një orë. Bizelet ziejnë vetëm pak minuta në lëng perimesh, bashkë me qepë të zbutur në gjalpë dhe një patate, pastaj bluhen me gjethe mente të freskët. Supa del e lëmuar si kadife, me ngjyrë të gjelbër të ndezur dhe aromë të pastër. Ëmbëlsia e bizeles dhe freskia e mentës e balancojnë njëra-tjetrën, ndërsa një lugë kos i ftohtë në fund i shton pak thartirë dhe butësi.

E gjithë puna varet nga koha e zierjes. Bizelet, të freskëta apo të ngrira, duan vetëm 3-7 minuta në lëng që vlon: aq sa të zbuten, pa humbur ngjyrën dhe ëmbëlsinë. Patatja hyn më herët, sepse do rreth 15 minuta, dhe i jep supës trup pa miell e pa krem. Menta nuk zihet fare. Gjethet hidhen jashtë zjarrit, një minutë para bluarjes, që aroma të mbetet e freskët dhe ngjyra të mos errësohet. Pak lëng limoni në fund e zgjon shijen dhe e bën më të gjallë.

Kjo supë shkon më mirë në pranverë, kur bizelet e njoma dalin në treg, por me bizele të ngrira mund ta gatuani gjatë gjithë vitit, edhe në një mbrëmje të zakonshme të javës. Shërbejeni të ngrohtë si pjatë të parë para pulës së pjekur, peshkut ose një gjelle me mish, ose si darkë të lehtë me bukë të thekur dhe djathë të bardhë ose gjizë. Në ditët e nxehta hahet edhe e ftohtë. Me lëng perimesh është vegjetariane dhe pa gluten, dhe përbërësit e saj gjenden kudo.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Perimeve: Grini imët qepën. Qëroni pataten, lajeni dhe priteni në kubikë rreth 1 cm, që të zihen njësoj. Shkëputni gjethet e mentës nga kërcejtë, shpëlajini dhe thajini me letër kuzhine; lini mënjanë disa gjethe të vogla për zbukurim. Ngrohni lëngun e perimeve në një tenxhere tjetër. Nëse bizelet janë të freskëta, qërojini nga bishtajat; të ngrirat mbajini në ngrirës deri në hapin 4.
2. Zbutja e Qepës: Në një tenxhere me fund të trashë, rreth 3 litra, ngrohni 1 lugë gjelle vaj ulliri dhe gjalpin në zjarr mesatar të ulët. Kur gjalpi të jetë shkrirë, shtoni qepën me një majë kripë. Gatuajeni 7-8 minuta, duke e trazuar shpesh, derisa të zbutet plotësisht dhe të bëhet e tejdukshme. Mos e lini qepën të marrë ngjyrë kafe, përndryshe supa do të dalë e turbullt dhe me shije të rëndë.
3. Zierja e Patates: Shtoni kubikët e patates dhe trazojini 1 minutë me qepën. Hidhni lëngun e nxehtë të perimeve, rriteni zjarrin dhe lëreni të marrë valë. Pastaj ulni zjarrin, mbulojeni tenxheren duke lënë një të çarë dhe zieni 12-15 minuta, derisa patatja të shpohet lehtë me majë thike dhe të shtypet pa vështirësi me lugë në anë të tenxheres.
4. Zierja e Bizeleve: Hiqni kapakun, rriteni zjarrin dhe hidhni bizelet direkt në lëng. Kur supa të marrë sërish valë, zieni bizelet e ngrira 3-4 minuta dhe të freskëtat 5-7 minuta, pa kapak, derisa një bizele e provuar të jetë e butë, por ngjyra të mbetet e gjelbër e ndezur. Mos i zieni më gjatë. Nëse doni bizele të plota për zbukurim, nxirrni me një lugë me vrima rreth 3 lugë gjelle bizele.
5. Shtimi i Mentës: Hiqeni tenxheren nga zjarri. Hidhni gjethet e mentës, shtyjini poshtë në lëng me lugë dhe lërini 1 minutë, sa të vyshken. Menta nuk duhet të ziejë: në vlim gjethet errësohen shpejt dhe aroma e tyre merr një nuancë të hidhur, ndërsa me nxehtësinë e mbetur lëshojnë aromë të freskët dhe e ruajnë ngjyrën e gjelbër.
6. Bluarja e Supës: Bluajeni supën me blender dore 2-3 minuta, duke e lëvizur nëpër tenxhere, derisa të jetë krejt e lëmuar. Nëse përdorni blender me enë, bluajeni në dy herë dhe mos e mbushni enën më shumë se përgjysmë; hiqni tapën e vogël të kapakut dhe mbulojeni me një peshqir të palosur, që avulli të dalë pa e hedhur kapakun. Për supë fare të lëmuar, kalojeni nga një sitë e imët.
7. Rregullimi i Shijes: Kthejeni supën në zjarr të ulët dhe ngroheni derisa të nxjerrë avull, pa e lënë të vlojë. Nëse është shumë e dendur, shtoni pak nga pak ujë të nxehtë. Hiqeni nga zjarri, hidhni lëngun e limonit dhe piperin, pastaj kripën gradualisht, duke e provuar pas çdo shtese, sepse lëngu i blerë shpesh është i kripur. Supa duhet të ketë shije të ëmbël bizeleje, me mentën dhe limonin që ndihen lehtë në fund.
8. Shërbimi: Rrihni kosin me lugë në një tas të vogël, derisa të bëhet i lëmuar. Ndajeni supën në tasa të ngrohur paraprakisht. Në mes të secilit hidhni një lugë kos, disa pika nga vaji i ullirit që ka mbetur, bizelet e lëna mënjanë nëse i keni ruajtur dhe disa gjethe të vogla mente. Shërbejeni menjëherë, kur ngjyra është ende e gjelbër e ndezur dhe aroma e mentës e freskët.

Këshilla nga Kuzhina

• Mos i shmangni bizelet e ngrira. Ato futen në ngrirje shpejt pas vjeljes, kur janë ende të ëmbla, ndaj shpesh dalin më mirë se bizelet e freskëta që kanë qëndruar disa ditë në treg.
• Nëse blini bizele me bishtaja, llogaritni rreth 1.5 kg bishtaja për 600 g kokrra dhe 15-20 minuta më shumë për qërimin. Zgjidhni bishtaja të gjelbra, të fryra e që kërcasin kur i thyeni.
• Përdorni vetëm gjethet e mentës. Kërcejtë janë të fortë e me fije, nuk bluhen mirë dhe e bëjnë supën të ashpër.
• Nëse nuk e shërbeni menjëherë, ftoheni supën shpejt: vendoseni tenxheren në një legen me ujë të ftohtë dhe akull dhe trazojeni disa minuta. Kështu ruan ngjyrën e gjelbër dhe mund të futet më shpejt në frigorifer.
• Mos e kriposni shumë në fillim. Lëngu i blerë dhe kubet janë zakonisht të kripur, ndaj kripën përfundimtare hidheni pasi ta keni bluar supën dhe ta keni provuar.

Si të Servirni

Shërbejeni supën sapo ta keni bluar dhe rregulluar, në tasa të ngrohur paraprakisht, sepse ngjyra dhe aroma e mentës janë më të gjalla kur supa është e sapobërë. Në mes të çdo tasi hidhni një lugë kos të rrahur, disa pika vaj ulliri, pak gjethe të vogla mente dhe pak piper të sapobluar. Disa bizele të plota, të nxjerra nga tenxherja para bluarjes, i japin pjatës pamje më të bukur.

Si pjatë e parë, shkon mirë para pulës së pjekur me limon, peshkut në furrë ose qengjit të pjekur në pranverë. Si darkë e lehtë, shoqërojeni me bukë të thekur me vaj ulliri, me djathë të bardhë ose gjizë dhe me një sallatë jeshile me qepë të njoma. Në verë, supa e ftohtë shërbehet në tasa të vegjël ose në gota, me pak më shumë limon dhe kos.

Variacione Rajonale

• Version vegan: Zëvendësoni gjalpin me 1 lugë gjelle vaj ulliri më shumë dhe në vend të kosit hidhni sipër pak vaj ulliri dhe fara kungulli të thekura. Kontrolloni që lëngu i perimeve të mos ketë bulmet.
• Me qepë të njoma dhe marule: Në pranverë, zëvendësoni qepën me 6 qepë të njoma të prera hollë dhe shtoni gjethet e grira të gjysmë marule bashkë me bizelet. Marulja e bën supën më të butë dhe pak më të freskët.
• Supë e ftohtë verore: Pas bluarjes, ftoheni supën shpejt dhe lëreni në frigorifer 3-4 orë. Para shërbimit provojeni sërish, sepse e ftohta e zbeh shijen, dhe shtoni pak më shumë limon e kripë.
• Me proshutë të thekur: Pritini 80 g pançetë ose proshutë të tymosur në kubikë të vegjël, skuqini në tigan pa vaj derisa të bëhen krokante dhe hidhini sipër supës në tas. Me këtë shtesë supa nuk është më vegjetariane.

Çfarë është Supë me Bizele dhe Mentë?

Supa me bizele dhe mentë është supë krem perimesh, që bluhet e gjitha derisa të bëhet e lëmuar. Baza e saj është e thjeshtë: qepë e zbutur ngadalë në gjalpë dhe vaj ulliri, një patate për trup, lëng perimesh dhe shumë bizele. Menta e freskët, që në shqip quhet edhe mendër ose nenexhik, bluhet bashkë me bizelet dhe i jep supës një freski të lehtë barishteje, pa e mbuluar shijen e bizeles.

Bizelja e re ka shije të ëmbël, dhe kjo ëmbëlsi është shija kryesore e supës. Menta, me aromën e saj të ftohtë, e ekuilibron ëmbëlsinë dhe e bën supën të lehtë në gojë. Limoni dhe kosi i japin pak thartirë, ndërsa niseshteja e patates e mban lëngun të bashkuar, që të mos ndahet pas bluarjes. Në tas, supa duhet të jetë aq e dendur sa të mbulojë lugën, por jo e trashë si pure.

Nuk duhet ngatërruar me supën me bizele të thata të ndara më dysh, e cila zien për një kohë të gjatë dhe del me ngjyrë të verdhë ose të gjelbër të zbehtë, me shije më të rëndë. Ndryshon edhe nga gjella me bizele, ku bizelet ziejnë me karrota, qepë e ndonjëherë me mish, derisa lëngu të trashet. Këtu bizelet gatuhen shkurt dhe bluhen menjëherë.

Historia e Pjatës

Bizelja është ndër bimët më të hershme që njeriu kultivoi. Bashkë me grurin, elbin dhe thjerrëzat, ajo u kultivua mijëra vjet më parë në Lindjen e Afërt dhe prej andej u përhap në Evropë e në Azi. Për shekuj me radhë bizelet haheshin kryesisht të thata, në supa të trasha e në qull, sepse kështu ruheshin gjatë dimrit. Bizelet e njoma, të vjela para se të thahen, u bënë shumë të kërkuara në oborrin francez në shekullin XVII dhe më pas në kuzhinat e tjera evropiane.

Kombinimi i bizeles me mentë është veçanërisht i njohur në kuzhinën angleze, ku bizelet tradicionalisht zihen me një degë mente, dhe supa me bizele e mentë konsiderohet atje një klasike e pranverës. Edhe kuzhina franceze ka një supë klasike me bizele, të njohur me emrin Saint-Germain. Në shekullin XX, ngrirja e shpejtë industriale e bëri bizelen e gjelbër të gjendet gjatë gjithë vitit, dhe supat krem me bizele u përhapën shumë në kuzhinat e shtëpisë.

Në Shqipëri dhe në Kosovë, bizelja gatuhet zakonisht si gjellë me mish qengji ose pule, me karrota ose me oriz, sidomos në pranverë. Menta rritet në shumë kopshte dhe përdoret në disa receta qofteje, në sallata dhe si çaj. Supa krem me bizele dhe mentë nuk ka origjinë të dokumentuar në kuzhinën tradicionale shqiptare. Është supë më e re, që në kuzhinat e shtëpisë bashkon dy përbërës të njohur të stinës.