Sallatë me Quinoa (Kinoa) dhe Perime Vere

Hyrje

Kjo sallatë me quinoa është një pjatë e freskët vere, nga ato që ngopin pa rënduar. Kokrrat e vogla të quinoas, që shkruhet edhe kinoa, theken lehtë në tenxhere, zihen me ujë të matur dhe ftohen të shkrifëta. Pastaj bashkohen me domate qershi, kastravec, spec të verdhë, qepë të kuqe, djathë feta, majdanoz dhe kopër. Salca me limon dhe vaj ulliri i lidh të gjitha. Çdo lugë ka pak nga secili: kokrrën e butë që kërcet lehtë nën dhëmb, perimen e freskët dhe kripësinë e djathit.

Suksesi varet nga tri gjëra. E para, quinoa shpëlahet mirë në sitë të imët, sepse cipa e saj ka saponina që lënë shije të hidhur. E dyta, raporti i ujit: 200 g quinoa me 400 ml ujë, me kapak dhe në zjarr të ulët, japin kokrra të ndara, jo qull të ngjitur. Thekja e shkurtër para zierjes u jep kokrrave aromë arrash. E treta, durimi: quinoa shtrihet në tepsi dhe ftohet plotësisht para se të përzihet me perimet, që kastraveci e domatet të mos zbuten dhe salca të mos hollohet.

Është drekë e lehtë më vete për ditët e nxehta, ose pjatë shoqëruese pranë peshkut në skarë, pulës së pjekur dhe qofteve. Mund ta përgatisni disa orë më herët dhe ta merrni në punë ose në piknik, duke mbajtur domatet, fetën dhe salcën veçmas deri pranë servirjes. Sallata nuk ka gluten, ndaj u përshtatet edhe atyre që shmangin grurin. Mos e lini jashtë frigoriferit më shumë se dy orë, ndërsa në ditët shumë të nxehta jo më shumë se një orë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Shpëlani quinoan: Hidhni quinoan në një sitë të imët dhe shpëlajeni nën ujë të ftohtë të rrjedhshëm për 1-2 minuta, duke e fërkuar me gishta. Në fillim uji del pak i shkumëzuar; vazhdoni derisa shkuma të mos duket më. Kështu hiqen saponinat e cipës, që i japin kokrrës shije të hidhur, si sapuni. Tundeni sitën dhe lëreni quinoan të kullojë mirë për 5 minuta.
2. Thekni kokrrat: Ngrohni 1 lugë gjelle vaj ulliri në një tenxhere me fund të trashë, në zjarr mesatar. Hidhni quinoan e kulluar dhe përziejeni vazhdimisht me lugë druri për 3-4 minuta, derisa uji i mbetur të avullojë, kokrrat të fillojnë të kërcasin lehtë dhe të lëshojnë aromë arrash. Mos e lini të skuqet deri në kafe të errët, sepse hidhërohet.
3. Zieni quinoan: Hidhni 400 ml ujë dhe 1/2 lugë çaji kripë, duke u ruajtur nga avulli që ngrihet kur uji prek tenxheren e nxehtë. Çojeni në valë, uleni zjarrin në minimum, mbulojeni me kapak dhe ziejeni 15 minuta pa e trazuar. Quinoa është gati kur uji është thithur plotësisht dhe rreth kokrrave duket filli i bardhë spiral. Nëse ka ende ujë në fund, ose nëse përdorni quinoa të kuqe, ziejeni edhe 2-3 minuta.
4. Lëreni të pushojë dhe ftoheni: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe lëreni të mbuluar edhe 5 minuta, që kokrrat të mbarojnë së gatuari me avull. Hapeni quinoan me pirun, pa e shtypur, dhe shtrijeni në një tepsi në shtresë të hollë. Lëreni të ftohet 20-30 minuta në temperaturë dhome. Nëse nuk e përdorni menjëherë, futeni në frigorifer brenda 2 orëve nga gatimi.
5. Përgatitni qepën dhe salcën: Ndërkohë grini lëkurën e limonit, vetëm pjesën e verdhë, dhe shtrydhni rreth 3 lugë gjelle lëng. Vendosni qepën e prerë në një tas të vogël me 1 lugë gjelle nga ky lëng dhe një majë kripë, dhe lëreni 10 minuta që të zbutet. Në një kavanoz me kapak tundni fort 4 lugë gjelle vaj, lëngun e mbetur, lëkurën e limonit, hudhrën, kripën që mbeti dhe piperin.
6. Prisni perimet: Lani domatet, kastravecin dhe specin nën ujë të rrjedhshëm dhe thajini mirë me peshqir kuzhine. Përgjysmoni domatet qershi. Kastravecin priteni në kubikë 1 cm; nëse ka shumë fara të ujshme, hiqini më parë me një lugë. Specin pastrojeni nga farat dhe priteni në kubikë po aq të vegjël. Lani dhe thani barishtet, pastaj grini hollë majdanozin dhe koprën, duke lënë mënjanë pak kopër për sipër.
7. Bashkoni sallatën: Kur quinoa të jetë ftohur plotësisht, kalojeni në një tas të gjerë bashkë me kastravecin, specin, qepën me lëngun e saj dhe barishtet. Tundeni salcën, hidhni dy të tretat e saj dhe përzieni me lugë të madhe, nga poshtë lart. Shtoni domatet, fetën e thërrmuar dhe salcën e mbetur, pastaj përzieni vetëm dy-tri herë. Provojeni dhe, nëse duhet, shtoni edhe pak piper ose kripë.
8. Pushimi dhe servirja: Lëreni sallatën 10 minuta që quinoa të thithë salcën, pastaj servireni me koprën e mbetur sipër. Mos e lini jashtë frigoriferit më shumë se 2 orë, ose më shumë se 1 orë kur temperatura kalon 32°C. Tepricat ruajini në enë të mbyllur në frigorifer dhe hajini brenda 3 ditëve; perimet zbuten pak, por shija mbetet e mirë.

Këshilla nga Kuzhina

• Edhe kur paketimi shkruan se quinoa është e shpëlarë, shpëlajeni edhe një herë: nuk ju merr më shumë se dy minuta dhe ju siguron që sallata të mos ketë shije të hidhur.
• Për ftohje më të shpejtë, shtrijeni quinoan në tepsi metalike. Në një tas të thellë ajo e mban nxehtësinë gjatë dhe vazhdon të zbutet me avullin e vet.
• Provoni djathin feta para se ta shtoni: nëse është shumë i kripur, ulni kripën e salcës. Kripa shtohet lehtë në fund, por nuk hiqet dot.
• Quinoa e zier dhe e ftohur shpejt mbahet 3-4 ditë në frigorifer, në enë të mbyllur. Mund të zieni sasi dyfish dhe ta përdorni për disa sallata gjatë javës.
• Zgjidhni domate qershi të forta e me erë dhe kastravec me lëkurë të hollë e pa shumë fara; perimet e ujshme ose të pjekura tepër e qullosin sallatën.

Si të Servirni

Servireni të freskët, menjëherë pas pushimit ose rreth 15 minuta pasi ta keni nxjerrë nga frigoriferi, që aroma e limonit dhe e barishteve të ndihet më mirë. Përdorni një pjatë të gjerë e të cekët dhe hidhni sipër koprën që keni lënë mënjanë. Si drekë më vete mjafton për 3 deri në 4 persona; si pjatë shoqëruese, për 6.

Shkon mirë me peshk në skarë, si levrek ose koce, me pulë të pjekur, me qofte ose me mish qengji në hell. Në një tavolinë vere vendoseni pranë specave të pjekur, kosit me hudhër dhe bukës së freskët. Për pije zgjidhni ujë të ftohtë me limon, dhallë ose një gotë verë të bardhë të ftohtë. Për një kuti dreke, mbajeni fetën dhe salcën veçmas dhe bashkojini pak para se të hani.

Variacione Rajonale

• Me qiqra: shtoni 240 g qiqra të ziera, të shpëlara dhe të thara mirë, për një drekë më të ngopur. Në këtë rast shtoni në salcë edhe 1 lugë gjelle lëng limoni dhe 1 lugë gjelle vaj ulliri.
• Me kungull të njomë: priteni 1 kungull të njomë në feta për së gjati, lyejini me pak vaj ulliri dhe piqini në tigan me brinjë 2-3 minuta nga secila anë, pastaj pritini në kubikë dhe shtojini në vend të specit.
• Vegane: hiqni fetën dhe shtoni një grusht ullinj të zinj pa bërthamë dhe 2 lugë gjelle fara kungulli të thekura, që sallata të ruajë notën e kripur dhe pak kërcitje.
• Me quinoa të zezë ose trengjyrëshe: kokrrat mbeten më të forta dhe sallata merr ngjyra më të errëta. Zgjatni zierjen me 2-3 minuta dhe, nëse uji thithet para kohe, shtoni 2-3 lugë gjelle ujë.
• Me shegë dhe mente në vjeshtë: kur domatet e verës mbarojnë, zëvendësojini me kokrrat e një shege dhe koprën me mente të freskët.

Çfarë është Sallatë me Quinoa (Kinoa) dhe Perime Vere?

Sallata me quinoa dhe perime vere është një sallatë me bazë kokrrash të ziera, nga e njëjta familje me tabulenë, sallatën me majdanoz dhe bullgur të Lindjes së Mesme: kokrrat e gatuara përzihen me perime të freskëta, barishte, limon dhe vaj ulliri. Këtu vendin e bullgurit e zë quinoa, ndërsa pjesa tjetër është ajo e sallatës sonë të verës: domate, kastravec, spec, qepë dhe djathë i bardhë. Është vegjetariane dhe pa gluten; vegjetarianët e rreptë mund të zgjedhin feta të bërë pa mullëz shtazore.

Quinoa, që në shqip shkruhet edhe kinoa, është fara e një bime nga Andet. Nga ana botanike nuk është drithë si gruri ose orizi, por quhet pseudodrithë, sepse gatuhet dhe hahet njësoj si këto. Kur zihet, kokrra fryhet dhe rreth saj ndahet një fill i hollë i bardhë si spirale, që është embrioni i farës. Ai fill është shenja më e sigurt që quinoa është gatuar.

Në dyqane gjenden tri lloje kryesore. E bardha zbutet më shumë dhe e thith më mirë salcën; e kuqja dhe e zeza mbeten më të forta dhe duan disa minuta më shumë zierje. Për këtë sallatë shkon secila, madje edhe një përzierje e tyre. Shija është e butë, me një notë të lehtë arre, sidomos kur kokrrat theken para zierjes. Në 100 g quinoa të zier ka rreth 120 kalori dhe 4 g proteina; orizi i bardhë i zier ka afërsisht 130 kalori, por vetëm rreth 3 g proteina.

Historia e Pjatës

Quinoa kultivohet prej mijëra vjetësh në malësitë e Andeve, në zonat që sot u përkasin kryesisht Perusë dhe Bolivisë, rreth liqenit Titikaka. Bima rritet në lartësi të mëdha, në tokë të varfër dhe në klimë të ashpër, ku shumë drithëra të tjera nuk ia dalin. Për popujt andinë, përfshirë edhe inkasit, ajo ishte një nga ushqimet bazë, krahas patates dhe misrit. Vetë emri vjen nga keçua, një nga gjuhët vendase të Andeve.

Pas pushtimit spanjoll në shekullin XVI, kultivimi i saj ra, ndërsa në Ande u përhapën gruri dhe elbi i sjellë nga Evropa. Për shekuj me radhë quinoa mbeti kryesisht ushqim i fshatrave andine dhe pak e njohur jashtë tyre. Interesi botëror u rrit nga fundi i shekullit XX, kur u vlerësua për proteinat dhe për mungesën e glutenit. Organizata e Kombeve të Bashkuara e shpalli vitin 2013 Vit Ndërkombëtar të Quinoas.

Në Shqipëri quinoa është njohur vonë dhe gjendet kryesisht si produkt importi, në supermarkete dhe në dyqane me ushqime natyrale, ndaj kjo sallatë nuk ka histori si recetë tradicionale shqiptare. Ajo ndjek logjikën e sallatës sonë të verës, me domate, kastravec, qepë, djathë të bardhë dhe vaj ulliri, si dhe atë të sallatave mesdhetare me kokrra të ziera. Emri shkruhet në dy mënyra: quinoa, si në shumicën e gjuhëve evropiane, dhe kinoa, ashtu siç e shqiptojmë.