Kalo te përmbajtja

Sallatë Panzanella – Sallatë me Bukë

Sallata toskane me bukë të ndenjur: copa buke fshati që thithin lëngun e domateve, me kastravec, qepë të kuqe, borzilok, vaj ulliri dhe uthull vere.

62 minuta4 personae lehtëPërditësuar më Agim Krasniqi
Shko te receta
50
min përgatitje
12
min gatim
62
min totale

Hyrje

Pika praktike për këtë recetë
Koha totale62 minuta
Përgatitja50 minuta
Gatimi12 minuta
Porcione4 persona
Nivelie lehtë

Panzanella është sallata verore e Toskanës, ku buka e ndenjur nuk hidhet, por bëhet pjesa kryesore e pjatës. Është gatim i thjeshtë, pa asnjë tenxhere në zjarr. Copat e bukës së fshatit thithin lëngun e domateve të arrira, vajin e ullirit dhe uthullën e verës së kuqe, derisa zbuten në sipërfaqe dhe mbeten paksa të forta në qendër. Bashkë me kastravecin e freskët, qepën e kuqe dhe gjethet e borzilokut, del një sallatë e ngopshme dhe aromatike, me një tharti të lehtë që freskon në ditët e nxehta.

Sekreti qëndron te buka dhe te lëngu, jo te ndonjë teknikë e vështirë. Buka duhet të jetë e dendur, me kore, e ndenjur një deri në dy ditë; copat e grisura me dorë thahen për pak minuta në furrë, që të mos bëhen brumë kur njomen. Domatet kriposen dhe lihen të kullojnë, ndërsa lëngu i tyre, i rrahur me vaj dhe uthull, bëhet salca e sallatës. Qepa zbutet paraprakisht në uthull, ndërsa në fund gjithçka pushon 20–30 minuta, që buka të thithë shijet pa u bërë qull.

Panzanella del më e mira në korrik dhe gusht, kur domatet janë të ëmbla dhe plot lëng. Shërbehet si drekë e lehtë, si pjatë anësore pranë peshkut ose mishit në skarë, ose në tryezë me miq, sepse pjesët e saj mund të përgatiten përpara dhe furra ndizet vetëm për pak minuta. Është edhe një mënyrë e shijshme për të shfrytëzuar bukën e mbetur nga dita e djeshme, pa hedhur asnjë copë. Nga kjo sasi dalin katër porcione drekë ose gjashtë si pjatë anësore.

Pyetje të shpejta

Çfarë buke është më e mira për panzanella?
Më e mira është një bukë e dendur me kore të fortë, si bukë fshati, bukë me maja natyrale ose bukë toskane pa kripë, e ndenjur një deri në dy ditë. Këto bukë e thithin lëngun pa u shpërbërë. Shmangni bukën e tostit dhe bagetën e freskët, sepse bëhen qull. Nëse përdorni bukë toskane pa kripë, provojeni sallatën në fund dhe shtoni pak më shumë kripë.
Pse kriposen domatet përpara?
Kripa nxjerr nga domatet lëngun e tyre, plot shije, i cili mblidhet në tas brenda 15–20 minutave. Ky lëng, i rrahur me vaj ulliri dhe uthull, bëhet salca që njom bukën. Pa këtë hap, buka thith vetëm vaj dhe uthull dhe sallata del më e thatë, ndërsa domatet lëshojnë ujë më vonë në fund të tasit.

Përbërësit

Për 4 persona

Prekni përbërësit që keni gati.

0 nga 9 përbërës gati.

Udhëzimet

  1. Grisja e bukës: Ndizni furrën në 180°C. Grisni bukën me dorë në copa rreth 3 cm dhe mbajeni koren, sepse u jep copave strukturë; hiqni vetëm pjesët e djegura. Copat e grisura kanë sipërfaqe të parregullt dhe e thithin salcën më mirë se kubikët e prerë me thikë. Shtrijini në një tepsi në një shtresë, spërkatini me 2 lugë gjelle vaj ulliri dhe një majë kripë dhe përziejini me duar.
  2. Tharja në furrë: Thajeni bukën në raftin e mesëm të furrës për 10–12 minuta dhe trazojini copat një herë në gjysmë të kohës. Copat duhet të thahen nga jashtë dhe të marrin një ngjyrë të artë të lehtë, por brenda të mbeten pak elastike; mos i lini të bëhen krokante si galeta. Nxirreni tepsinë dhe lëreni bukën të ftohet plotësisht.
  3. Domatet me kripë: Ndërsa buka thahet dhe ftohet, lani domatet, hiqni bishtin dhe pjesën e fortë rreth tij dhe pritini në copa rreth 3 cm, duke ruajtur farat dhe lëngun. Vendosini në një kullesë mbi një tas të madh, spërkatini me 3/4 lugë çaji kripë, përziejini lehtë dhe lërini 15–20 minuta. Kripa nxjerr lëngun e domateve, që mblidhet në tas dhe bëhet baza e salcës.
  4. Qepa në uthull: Qëroni qepën e kuqe, priteni përgjysmë dhe pastaj në gjysmërrathë shumë të hollë. Vendoseni në një tas të vogël me 3 lugë gjelle uthull vere të kuqe dhe një majë kripë, përziejeni dhe lëreni 15 minuta. Uthulla ia zbut qepës djegien e fortë dhe i jep fetave një ngjyrë rozë të ndezur, ndërsa vetë uthulla merr aromë qepe dhe më pas hidhet në salcë.
  5. Kastraveci dhe borziloku: Qëroni kastravecin me rripa, duke lënë vija lëkure, priteni për së gjati në katër dhe pastaj në copa rreth 1,5 cm. Nëse farat janë të mëdha dhe të ujshme, hiqini me një lugë çaji. Lani borzilokun, thajeni mirë me letër kuzhine dhe ndani gjethet nga kërcejtë. Lini mënjanë disa gjethe të vogla për zbukurim dhe grisni të tjerat me dorë vetëm pak para përzierjes.
  6. Salca dhe përzierja: Ngrini kullesën me domatet: në tas zakonisht mblidhen 5–8 lugë gjelle lëng. Kullojeni qepën dhe hidhni uthullën e saj në lëngun e domateve, pastaj shtoni 4 lugë gjelle vaj ulliri dhe piperin dhe rrihini me pirun. Hidhni bukën e ftohur në salcë dhe përziejeni derisa copat të thithin pjesën më të madhe të saj. Shtoni domatet, kastravecin, qepën dhe borzilokun e grisur dhe përziejini lehtë me duar.
  7. Pushimi dhe servirja: Lëreni sallatën të pushojë 20–30 minuta në temperaturë dhome dhe trazojeni një herë në gjysmë të kohës, derisa copat e bukës të zbuten në sipërfaqe, por të mbeten paksa të forta në qendër. Provojeni dhe rregulloni me kripë e piper. Hidhni sipër lugën e fundit të vajit dhe gjethet e borzilokut që latë mënjanë. Shërbejeni menjëherë; mos e mbani jashtë frigoriferit më shumë se dy orë dhe tepricat ruajini në frigorifer deri të nesërmen.

Çfarë të gatuani më pas

Video Tutorial

Video thumbnail: Sallatë Panzanella – Sallatë me Bukë
Shiko në YouTube

Kliko figurën për ta hapur videon direkt në YouTube.

Këshilla nga Kuzhina

  • Zgjidhni bukë të dendur me kore të fortë, si bukë fshati ose bukë me maja natyrale. Buka e butë e tostit dhe bageta e freskët shpërbëhen shpejt dhe e kthejnë sallatën në qull.
  • Nëse buka ka ndenjur disa ditë dhe është krejt e fortë, mos e futni në furrë. Spërkatini copat me pak ujë të ftohtë, shtojini salcës 2 lugët e vajit që ishin për bukën dhe lërini copat pak më gjatë në salcë, derisa të zbuten.
  • Përdorni domate të stinës, të arrira mirë dhe mundësisht të llojeve të ndryshme. Domatet e dimrit lëshojnë pak lëng dhe sallata del e thatë dhe pa shije.
  • Mos e futni sallatën në frigorifer gjatë pushimit: në të ftohtë buka i thith shijet më ngadalë dhe domatet humbasin aromën.
  • Kur gatuani për mysafirë, mbajini bukën, domatet dhe salcën veç e veç dhe bashkojini rreth gjysmë ore para se të uleni në tryezë.

Si të Servirni

Shërbejeni panzanellën në temperaturë dhome, jo direkt nga frigoriferi, sepse në të ftohtë domatet humbasin aromën dhe vaji i ullirit trashet e turbullohet. Vendoseni në një tas të gjerë ose në një pjatë të cekët, me disa gjethe borziloku dhe një fije vaj ulliri sipër. Si drekë e lehtë verore mjafton edhe pa asgjë tjetër, por anash mund të vendosni djathë të bardhë, ullinj ose vezë të ziera për ata që e duan më të ngopshme.

Si pjatë anësore, panzanella shkon shumë mirë me peshk në skarë, si levrek ose koce, me pulë të pjekur ose me qofte në skarë. Në një tryezë verore me disa pjata, ajo zë njëherësh vendin e sallatës dhe të bukës, kështu që nuk ka nevojë për bukë të veçantë anash. Për pije, shoqërojeni me ujë të ftohtë me limon ose me një verë të bardhë a rozë të freskët.

Variacione Rajonale

  • Me bukë të njomur, si dikur: Mos e futni bukën në furrë. Njomeni bukën shumë të ndenjur në ujë të ftohtë për 5–10 minuta, shtrydheni mirë me duar dhe thërrmojeni mbi perimet, ndërsa 2 lugët e vajit të bukës hidhini në salcë. Sallata del më e butë dhe më afër panzanellës së vjetër fshatare toskane.
  • Me kaperi dhe ullinj: Shtoni 1 lugë gjelle kaperi të shpëlarë dhe një grusht ullinj të zinj pa bërthamë. Sallata merr një shije më të kripur dhe më të thellë, ndaj kriposeni më pak.
  • Me speca të pjekur: Shtoni dy speca të kuq të pjekur, të qëruar dhe të prerë në rripa. Ëmbëlsia e tyre e zbut uthullën dhe sallata merr ngjyrë më të ndezur.
  • Me ton ose açuge: Për drekë më të ngopshme, shtoni 160 g ton në vaj ulliri, të kulluar mirë, ose disa fileto açuge të grira imët në salcë. Me peshk, sallata nuk është më vegjetariane.

Çfarë është Sallatë Panzanella – Sallatë me Bukë?

Panzanella është sallatë me bukë nga Italia qendrore, e lidhur sidomos me Toskanën, por e njohur edhe në rajonet fqinje. Thelbi i saj është buka e ndenjur, e cila këtu nuk shërben si shoqërim, por si bazë e vetë sallatës. Rreth saj vendosen domatet, kastraveci, qepa e kuqe dhe borziloku, ndërsa salca mbetet e thjeshtë: vaj ulliri, uthull vere të kuqe, kripë dhe piper. Në versionin klasik nuk ka as djathë, as majonezë, as erëza të forta.

Buka tradicionale toskane piqet pa kripë, ka kore të trashë dhe brendësi të dendur; kur rri disa ditë, thahet e ngurtësohet dhe përdoret në shumë gatime të tjera. Në panzanellën e dikurshme kjo bukë njomej në ujë, shtrydhej dhe thërrmohej mbi perimet. Në këtë recetë copat e bukës së fshatit thahen pak në furrë dhe njomen me lëngun e domateve, sepse kështu nuk bëhen brumë i ngjitur, edhe kur buka është më e butë se ajo toskane.

Panzanella ngjan me sallata të tjera me bukë të Mesdheut, por ka karakterin e vet. Fattoush-i libanez përdor bukë pita të thekur, sumak dhe shumë barishte, ndërsa dakos i Kretës mbështetet te një galetë e fortë elbi, e mbuluar me domate të grirë dhe djathë. Panzanella mbetet më e thjeshta nga të gjitha: sallatë me bukë dhe domate, me vaj e uthull, ku çdo përbërës duhet të jetë i mirë, sepse nuk ka asgjë që ta fshehë.

Historia e Pjatës

Panzanella lindi në kuzhinën fshatare të Italisë qendrore, në një kohë kur buka ishte ushqimi bazë dhe asnjë copë nuk hidhej. Në Toskanë buka bëhej tradicionalisht pa kripë dhe shpesh piqej për disa ditë njëherësh, kështu që në shtëpi kishte gjithmonë bukë të ndenjur. Prej kësaj buke dolën disa gatime që njihen edhe sot: supa ribollita me perime dhe fasule, pappa al pomodoro, një supë e trashë me domate, dhe sallata me bukë të njomur, që quhet panzanella.

Prejardhja e emrit nuk dihet me siguri. Shpjegimi më i përhapur e lidh me fjalën italiane pane, bukë, por për pjesën tjetër të fjalës ka disa interpretime dhe asnjë nuk është vërtetuar. Më e qartë është historia e përbërësve. Domatja erdhi në Evropë nga Amerika në shekullin XVI dhe u bë e zakonshme në kuzhinën italiane shumë më vonë. Përshkrimet më të hershme të njohura të kësaj sallate përmendin qepë, kastravec dhe barishte; domatja u shtua më vonë.

Panzanella nuk është gatim shqiptar dhe në tryezat shqiptare ka ardhur kryesisht përmes kuzhinës italiane, që njihet gjerësisht në Shqipëri dhe në Kosovë. Ideja pas saj, megjithatë, është shumë e afërt me mënyrën si gatuhej në shtëpitë shqiptare, ku buka e ndenjur gjithashtu nuk hidhej. Paparja, me bukë të ndenjur të zier në ujë, me vezë dhe djathë, është një nga shembujt më të njohur të këtij kujdesi për bukën, i njëjti kujdes që qëndron edhe në themel të panzanellës.

Gabimet e Zakonshme që Duhet të Shmangni

Për të arritur Sallatë Panzanella – Sallatë me Bukë të përsosur, shmangni këto gabime të zakonshme:

Përdorimi i bukës së freskët ose shumë të butë.

Zgjidhja: Buka e freskët e thith salcën menjëherë dhe bëhet brumë. Përdorni bukë të dendur, të ndenjur 1–2 ditë, dhe mos e anashkaloni hapin e furrës kur buka është ende e butë.

Domatet hidhen në sallatë pa u kripur dhe pa u kulluar.

Zgjidhja: Pa lëngun e tyre, salca nuk mjafton për të njomur bukën dhe sallata del e thatë, ndërsa më vonë domatet lëshojnë ujë në fund të tasit. Kriposini dhe lërini 15–20 minuta në kullesë, pastaj përdorni lëngun e mbledhur në salcë.

Sallata përgatitet shumë herët ose lihet gjatë natës.

Zgjidhja: Pas disa orësh buka shpërbëhet dhe perimet lëshojnë ujë. Pushimi i duhur është 20–30 minuta; nëse duhet të përgatitni përpara, mbajini përbërësit veç e veç dhe bashkojini në fund.

Qepa e kuqe hidhet në sallatë pa u zbutur në uthull.

Zgjidhja: Qepa e pazbutur e mbulon shijen e domateve dhe lë djegie në gojë. Lërini fetat 15 minuta në uthull me pak kripë: zbuten, marrin ngjyrë rozë dhe uthulla përdoret pastaj në salcë.

Sallata shërbehet e ftohtë, direkt nga frigoriferi.

Zgjidhja: Në të ftohtë domatet humbasin aromën dhe vaji i ullirit trashet e turbullohet. Nëse e keni ruajtur në frigorifer, nxirreni 20–30 minuta para servirjes dhe përziejeni sërish.

Pyetje të Shpeshta

Më e mira është një bukë e dendur me kore të fortë, si bukë fshati, bukë me maja natyrale ose bukë toskane pa kripë, e ndenjur një deri në dy ditë. Këto bukë e thithin lëngun pa u shpërbërë. Shmangni bukën e tostit dhe bagetën e freskët, sepse bëhen qull. Nëse përdorni bukë toskane pa kripë, provojeni sallatën në fund dhe shtoni pak më shumë kripë.

Kripa nxjerr nga domatet lëngun e tyre, plot shije, i cili mblidhet në tas brenda 15–20 minutave. Ky lëng, i rrahur me vaj ulliri dhe uthull, bëhet salca që njom bukën. Pa këtë hap, buka thith vetëm vaj dhe uthull dhe sallata del më e thatë, ndërsa domatet lëshojnë ujë më vonë në fund të tasit.

Sallatën e bashkuar, jo, sepse buka zbutet tepër dhe sallata humbet strukturën. Bukën e tharë në furrë mund ta përgatitni një ditë përpara dhe ta ruani në kuti të mbyllur në temperaturë dhome. Qepën në uthull dhe kastravecin e prerë mund t'i mbani disa orë në frigorifer, ndërsa domatet pritini dhe kriposini vetëm 15–20 minuta para se t'i bashkoni, që të mos humbasin aromën.

Po, me bukë pa gluten të dendur dhe të ndenjur, sepse bukët e buta pa gluten shpërbëhen shumë shpejt. Thajini copat në furrë pak më gjatë, 15–18 minuta, derisa të forcohen mirë nga jashtë, dhe shkurtoni pushimin në 10–15 minuta. Të gjithë përbërësit e tjerë të sallatës janë natyrshëm pa gluten, kështu që nuk kërkojnë ndryshime.

Panzanella klasike toskane nuk ka djathë, por shpesh i shtohet mocarela ose burrata e freskët, ose djathë i bardhë i thërrmuar. Shtojeni djathin në fund, pak para servirjes, që të mos thithë salcën dhe të mos shpërbëhet. Kini parasysh që me djathë sallata nuk është më vegane dhe kërkon pak më pak kripë.

Vlerat Ushqyese (për porcion)

464 kcal
Kalori
10g
Proteina
48g
Karbohidrate
27g
Yndyrna

Vlera të përafërta për një porcion, të llogaritura nga përbërësit me të dhënat e USDA FoodData Central.

Rreth Autorit

Agim Krasniqi
Autor

Agim Krasniqi

Kuzhinier profesionist me 20+ vjet përvojë, specialist i mishit dhe gatimit malësor. Agim Krasniqi sjell saktësinë e restorantit profesional në recetat e kuzhinës shtëpiake nga Alpet Shqiptare.

Shfleto më shumë receta nga kategoria "Sallatë"

Sallata me perime të freskëta, patate, qiqra ose kos. Zgjidhni një shoqërues për drekën ose një pjatë më të plotë, sipas përbërësve që keni.

Shiko 53 Receta