Sallatë Patatesh me Majonezë

Hyrje

Kjo sallatë patatesh me majonezë është një sallatë e ftohtë dhe e thjeshtë, që shkon pothuajse me çdo gatim të pjekur ose të skuqur. Copat e patates mbeten të plota dhe të buta, të veshura me një salcë kremoze me majonezë dhe mustardë. Kastravecët turshi dhe pak shëllirë nga kavanozi i japin një thartirë të lehtë, që e mban sallatën të freskët edhe pse është e pasur. Qepa e njomë dhe kopra sjellin aromë të freskët barishtesh, ndërsa pak spec i kuq i ëmbël sipër i jep ngjyrë.

Rezultati varet nga tri gjëra. E para janë patatet: zgjidhni patate që mbajnë formën në zierje, pritini në kube rreth 2,5 cm dhe nisini në ujë të ftohtë e të kripur, që të gatuhen njëlloj nga jashtë deri në mes. E dyta është uthulla, që spërkatet sa patatet janë ende të ngrohta, sepse atëherë e thithin më lehtë dhe marrin shije deri në brendësi. E treta është durimi: majoneza shtohet vetëm kur patatet janë ftohur plotësisht, përndryshe hollohet, ndahet dhe nxjerr vaj në fund të tasit.

Kjo sallatë shoqëron mirë qoftet, pulën e pjekur, mishin në skarë ose peshkun e skuqur, dhe zë vend lehtë në një tryezë mezesh për festa ose për drekën e së dielës. Përgatitja dhe zierja zgjasin rreth 50 minuta, plus afërsisht një orë e gjysmë ftohje, ndaj mund ta përgatisni që në mëngjes ose një ditë përpara. Mbajeni gjithmonë në frigorifer dhe nxirreni vetëm pak para se ta shërbeni, sidomos në ditët e nxehta të verës, kur ushqimet e ftohta me majonezë nuk duhet të qëndrojnë gjatë jashtë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Prisni patatet: Qëroni patatet, lajini dhe pritini në kube rreth 2,5 cm, sa më të barabarta. Vendosini në një tenxhere të gjerë dhe mbulojini me ujë të ftohtë, rreth 2 cm mbi patatet. Shtoni 1 lugë gjelle kripë. Kur nisen në ujë të ftohtë, kubet ngrohen njëlloj nga jashtë deri në mes dhe nuk shpërbëhen në cepa ndërsa brenda janë ende të forta.
2. Zieni patatet: Vendoseni tenxheren në zjarr të fortë dhe, sapo të nisë vala, ulni zjarrin në mesatar, që uji të ziejë lehtë. Ziejini 10-12 minuta. Që nga minuta e tetë provoni një kub me majën e thikës: është gati kur thika hyn pa rezistencë, por kubi nuk çahet. Mos i lini në valë të fortë, sepse copat përplasen dhe u prishen cepat.
3. Uthulla mbi patatet e ngrohta: Kullojini patatet dhe lërini 2-3 minuta në kullesë, që të dalë avulli dhe sipërfaqja të thahet. Shtrijini në një tepsi ose në një tas të gjerë, në një shtresë. Sa janë ende të ngrohta, spërkatini me uthullën, një majë kripë dhe gjysmën e piperit. Përziejini lehtë me një lugë të gjerë, që lëngu të arrijë në të gjitha kubet.
4. Ftohni patatet plotësisht: Lërini patatet të ftohen në tepsi rreth 15 minuta, derisa të mos nxjerrin më avull. Pastaj mbulojini dhe futini në frigorifer për rreth 40 minuta, derisa të jenë të ftohta në prekje edhe në mes të kubit. Mos i lini në temperaturë dhome më shumë se 2 orë gjithsej. Ndërkohë përgatitni turshitë, qepën dhe salcën.
5. Prisni turshitë dhe qepën e njomë: Kullojini kastravecët turshi mbi një tas, që të ruani shëllirën, dhe pritini në kube të vegjël rreth 5 mm. Thajini me letër kuzhine. Pastroni qepët e njoma dhe pritini në rrathë të hollë, bashkë me pjesën e gjelbër. Lini mënjanë rreth një lugë gjelle nga rrathët e gjelbër për zbukurim. Ndajeni koprën e grirë në dy pjesë të barabarta.
6. Përgatitni salcën: Në një tas përzieni majonezën, mustardën, 2 lugë gjelle shëllirë dhe piperin e mbetur, derisa salca të jetë e lëmuar. Shtoni gjysmën e koprës. Provojeni: duhet të jetë kremoze dhe pak më e thartë e më e fortë nga sa e doni në fund, sepse patatet e zbusin shijen. Mos shtoni kripë ende, sepse turshitë dhe shëllira janë të kripura.
7. Bashkoni sallatën: Hidhni patatet e ftohura në një tas të madh, shtoni turshitë, qepën e njomë dhe salcën. Përziejini me lugë të gjerë, duke ngritur nga fundi dhe duke kthyer sipër, jo duke shtypur, derisa çdo kub të vishet. Provojeni dhe shtoni kripë vetëm nëse duhet. Mbulojeni tasin dhe lëreni sallatën në frigorifer të paktën 30 minuta.
8. Zbukurojeni dhe shërbejeni: Para shërbimit përziejeni edhe një herë butësisht. Nëse salca është trashur, shtoni lugën e fundit të shëllirës. Kalojeni në një pjatë shërbimi dhe spërkatni sipër koprën e mbetur, qepën e njomë që latë mënjanë dhe specin e kuq të ëmbël. Shërbejeni të ftohtë dhe kthejeni në frigorifer brenda 2 orësh.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni patate të një madhësie dhe me tul të fortë, si patatet e reja ose ato me lëkurë të hollë e të lëmuar. Patatet me shumë niseshte janë të mira për pure, por në sallatë thërrmohen lehtë.
• Kriposni mirë ujin e zierjes. Patatet e thithin kripën ndërsa ziejnë, kurse salca vetëm i vesh nga jashtë.
• Nëse sallata trashet pasi rri në frigorifer, shtoni 1-2 lugë gjelle shëllirë turshie ose pak majonezë dhe përziejeni butësisht.
• Mund ta përgatisni një ditë përpara: ruajeni të mbuluar në frigorifer dhe shtoni koprën e mbetur dhe specin e kuq vetëm para shërbimit.
• Nëse ju duhet pa gluten, kontrolloni etiketën e majonezës, të mustardës dhe të turshive, sepse përbërja ndryshon nga prodhuesi në prodhues.

Si të Servirni

Sallata e patateve me majonezë shërbehet e ftohtë, sapo nxirret nga frigoriferi ose pasi ka qëndruar rreth 10 minuta jashtë, në një tas të gjerë ose në një pjatë të sheshtë. Para se ta çoni në tryezë, përziejeni butësisht dhe spërkatni sipër kopër, qepë të njomë dhe pak spec të kuq të ëmbël.

Shkon shumë mirë me qofte të fërguara ose në skarë, me pulë të pjekur në furrë, me kotoleta dhe me peshk të skuqur, sepse salca e ftohtë dhe thartira e turshisë e balancojnë yndyrën e gatimit. Në një tryezë mezesh vendoseni pranë ullinjve, djathit të bardhë, specave turshi dhe bukës së freskët. Për piknik mbajeni në çantë frigoriferike me akull dhe mos e lini në diell. Si pije shkojnë dhalla e ftohtë ose uji me limon.

Variacione Rajonale

• Me vezë të ziera: Zieni 3 vezë 10 minuta pasi nis vala, ftohini në ujë të ftohtë, qërojini dhe shtojini të prera në katërsh kur bashkoni patatet me salcën. Sallata ruhet njësoj, në frigorifer, deri në 3 ditë.
• Më e lehtë me kos: Zëvendësoni gjysmën e majonezës me kos të trashë të kulluar. Salca del më e thartë dhe më e lehtë; shtoni edhe 1 lugë çaji mustardë, që shija të mos zbehet.
• Me speca të pjekur: Në vend të gjysmës së turshive shtoni 2 speca të kuq të pjekur, të qëruar dhe të prerë në rripa. Sallata merr ngjyrë dhe një ëmbëlsi të lehtë.
• Me qepë të kuqe: Kur nuk gjeni qepë të njoma, përdorni gjysmë qepe të kuqe të grirë hollë, të lënë 10 minuta në ujë të ftohtë dhe të kulluar mirë, që të humbasë djegësinë.

Çfarë është Sallatë Patatesh me Majonezë?

Sallata e patateve me majonezë është një sallatë e ftohtë shoqëruese, ku baza janë patatet e ziera, të prera në kube të mëdha. Salca bëhet me majonezë, mustardë dhe pak shëllirë turshie, ndërsa kastravecët turshi, qepa e njomë dhe kopra i japin freski dhe kafshatë. Shërbehet e ftohtë, si pjatë anësore ose si meze, dhe nuk kërkon asnjë gatim tjetër përveç zierjes së patateve.

Teksturat janë të qarta: patatja është e butë, por e mban formën; salca është kremoze dhe e vesh pa e mbytur; turshia mbetet pak krokante dhe e thartë. Mustarda e forcon shijen e majonezës dhe e bën më pak të rëndë, ndërsa uthulla e hedhur mbi patatet e ngrohta sjell një thartirë që ndihet në çdo kafshatë, jo vetëm në sipërfaqe.

Kjo recetë ndryshon nga sallata ruse, që ka karota, bizele dhe vezë të prera në kube të vogla, dhe nga sallata me patate e kastravecë të freskët, që lidhet vetëm me vaj ulliri dhe uthull. Këtu patatet priten më të mëdha, majoneza është salca e vetme dhe turshia është shoqëruesja kryesore. Rezultati është një sallatë më e plotë se versioni me vaj, por më e thjeshtë dhe më e shpejtë se sallata ruse, sepse zihet vetëm një perime.

Historia e Pjatës

Patatja vjen nga Andet e Amerikës së Jugut dhe arriti në Evropë gjatë shekullit XVI. Për një kohë të gjatë u pa me dyshim, dhe vetëm gradualisht, gjatë shekujve XVII dhe XVIII, u bë ushqim i përditshëm në shumë vende, sidomos në Evropën qendrore dhe veriore. Sallatat me patate të ziera u përhapën natyrshëm aty ku patatja ishte e lirë dhe e bollshme, si mënyrë për ta ngrënë të ftohtë, me pak salcë.

Në kuzhinat gjermanofolëse sallata e patateve është ndër më të njohurat dhe ka dy drejtime kryesore: në jug lidhet zakonisht me uthull, vaj dhe lëng mishi, ndërsa në veri më shpesh me majonezë. Vetë majoneza është salcë e kuzhinës franceze; prejardhja e emrit të saj diskutohet ende dhe asnjë shpjegim nuk është i vërtetuar. Gjatë shekullit XX majoneza nisi të shitej e gatshme në kavanoz, dhe sallatat me të u bënë më të lehta për t'u përgatitur në shtëpi.

Në Shqipëri dhe në Kosovë patatja është sot ndër perimet më të përdorura në shtëpi, dhe sallatat me majonezë kanë zënë vend në tryezat e festave dhe në mezetë. Nuk dihet me saktësi kur dhe nga ku hyri kjo sallatë në kuzhinën shqiptare, dhe ajo nuk i përket ndonjë krahine të caktuar. Receta ndryshon nga shtëpia në shtëpi: disa shtojnë vezë të ziera, të tjerë kos ose majdanoz, por baza mbetet patatja, majoneza dhe diçka e thartë.