Sallatë me Fruta Dimri – Portokall, Shegë, Mollë dhe Arra

Hyrje

Kur stina e frutave të verës mbyllet, tryeza e dimrit nuk mbetet pa ngjyrë. Portokajtë dhe mandarinat vijnë të lëngshme e aromatike, shega ruan kokrrat e saj si rubinë, ndërsa molla dhe dardha qëndrojnë të freskëta për muaj të tërë. Kjo sallatë me fruta dimri i mbledh të gjitha në një enë, me një salcë të hollë mjalti e limoni dhe me arra të thekura sipër. Del e ëmbël, pak e thartë dhe krokante, një përfundim i lehtë pas një dreke të rëndë dimri.

Nuk kërkon asnjë teknikë të vështirë, vetëm një thikë të mprehtë dhe pak durim. Portokajtë qërohen me thikë deri në tul, që të hiqet shtresa e bardhë e hidhur, dhe ndahen në thela pa membranë. Molla dhe dardha priten të fundit dhe hidhen menjëherë në lëng limoni, që të mos nxihen. Kokrrat e shegës nxirren pa u shtypur dhe shtohen në fund, që lëngu i tyre të mos ngjyrosë gjithçka. Arrat theken lehtë në tigan të thatë dhe hidhen sipër vetëm para servirjes, që të mbeten krokante.

Kjo sallatë shërbehet si ëmbëlsirë e lehtë pas drekës, si mëngjes i freskët bashkë me kos ose si pjatë anësore në një tryezë festive dimri, ku shumë gatime të tjera janë të yndyrshme dhe të rënda. Përgatitet pa furrë, nuk kërkon përbërës të rrallë dhe mund të bëhet lehtë në sasi të dyfishtë kur keni mysafirë në festat e fundvitit. Është vegjetariane dhe nuk përmban gluten. Arrat mund t'i vendosni edhe mënjanë, në një pjatë të vogël, sepse disa njerëz kanë alergji ndaj tyre ose thjesht nuk i pëlqejnë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Thekja e arrave: Vendosni arrat në një tigan të thatë, pa vaj, mbi zjarr mesatar. Trazojini shpesh për 4-5 minuta, derisa të marrin ngjyrë pak më të errët dhe të lëshojnë aromë. Kalojini menjëherë në një pjatë të ftohtë, sepse në tiganin e nxehtë vazhdojnë të theken dhe digjen shpejt. Lërini të ftohen plotësisht dhe copëtojini trashë me thikë.
2. Larja dhe përgatitja: Lani mirë nën ujë të rrjedhshëm të gjitha frutat, edhe ato që do t'i qëroni, sepse thika e kalon papastërtinë nga lëkura te tuli. Thajini me peshqir të pastër. Në një tas të madh hidhni 1 lugë gjelle lëng limoni: këtu do të shkojnë molla dhe dardha sapo të priten. Vendosni pranë edhe një enë të vogël për lëngun e portokajve.
3. Prerja e agrumeve: Prisni një fetë të hollë nga maja dhe nga fundi i çdo portokalli. Me thikë të mprehtë, hiqni lëkurën bashkë me shtresën e bardhë, duke ndjekur kthesën e frutit. Mbajeni portokallin mbi enën e vogël, nxirrni thelat duke prerë mes membranave dhe vendosini në një pjatë. Shtrydhni mbi enë membranat që mbeten, për rreth 50 ml lëng. Mandarinat qërojini me dorë, ndajini në thela dhe hiqni farat.
4. Kokrrat e shegës: Prisni shegën përgjysmë. Mbajeni secilën gjysmë me anën e prerë poshtë, mbi një tas të thellë, dhe goditeni lëkurën me pjesën e pasme të një luge druri derisa të bien kokrrat. Hidhni ujë të ftohtë në tas: cipat e bardha dalin sipër dhe hiqen lehtë me lugë. Kullojini kokrrat dhe thajini mbi letër kuzhine.
5. Molla, dardha dhe kivi: Prisni mollën dhe dardhën në katër pjesë, hiqni bërthamën dhe pritini në kubikë rreth 1,5 cm, me lëkurë. Hidhini menjëherë në tasin me lëng limoni dhe përziejini, që të mos nxihen. Qëroni kivin me thikë, priteni në gjysmërrathë dhe shtojeni në tas. Hidhni sipër thelat e portokallit dhe të mandarinës.
6. Salca me mjaltë: Në enën me lëngun e portokallit shtoni lugën e dytë të lëngut të limonit, mjaltin dhe kanellën. Përziejini me pirun derisa mjalti të tretet plotësisht. Provojeni: salca duhet të jetë e ëmbël, por me thartësi të qartë. Hidheni mbi frutat dhe përziejini butë me një lugë të gjerë, duke i ngritur nga fundi, që copat të mos shtypen.
7. Pushimi dhe servirja: Mbulojeni tasin dhe vendoseni në frigorifer për 10-15 minuta, që frutat të lëshojnë pak lëng dhe shijet të bashkohen. Para servirjes shtoni kokrrat e shegës dhe mentën e grirë, pastaj përziejeni edhe një herë lehtë. Ndajeni në tasa, hidhni sipër lëngun nga fundi i enës dhe spërkatni arrat e thekura. Zbukurojeni me gjethe mente.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni portokaj dhe mandarina që ndihen të rënda për madhësinë e tyre: zakonisht kanë më shumë lëng dhe lëkurë më të hollë.
• Lëkura e mollës i jep sallatës ngjyrë dhe kërcitje; qërojeni vetëm nëse është e trashë ose e lyer me dyll.
• Rregulloni ëmbëlsinë sipas frutave: me portokaj të thartë shtoni pak më shumë mjaltë, me portokaj shumë të ëmbël pak më shumë limon.
• Mund t'i përgatitni agrumet dhe kokrrat e shegës deri në një ditë përpara, në enë të mbyllura në frigorifer. Mollën, dardhën dhe kivin pritini vetëm në ditën e servirjes.
• Përdorni thikë të mprehtë për agrumet: thika e topitur i shtyp thelat dhe lëngu humbet në dërrasë.

Si të Servirni

Shërbejeni sallatën të ftohtë, në gota të tejdukshme ose në tasa të vegjël, që të duken ngjyrat. Hidhni sipër lëngun që mblidhet në fund të enës, shtoni arrat në momentin e fundit dhe zbukurojeni me disa gjethe mente. Si ëmbëlsirë, shoqërohet mirë me një lugë kos të trashë ose me pak gjizë të freskët të rrahur me mjaltë. Nëse e përgatitni për fëmijë, pritini frutat në copa më të vogla dhe arrat grijini imët.

Në tryezat festive vendoseni pranë ëmbëlsirave me sherbet, si bakllavaja, sepse thartësia e agrumeve e freskon qiellzën pas kafshatave shumë të ëmbla. Për pije, një çaj mali i ngrohtë ose një çaj me kanellë e karafil i shkon mirë. Sallata hahet më mirë brenda ditës; e mbuluar mirë në frigorifer, mbahet deri në 24 orë, por arrat ruajini veç, në enë të thatë.

Variacione Rajonale

• Me hurmë kaki: Shtoni një hurmë kaki të prerë në kubikë, për ëmbëlsi të butë dhe ngjyrë portokalli. Zgjidhni një lloj që hahet i fortë dhe pa shije të athët, sepse hurmat shumë të buta shpërbëhen në sallatë.
• Me kos: Shtresoni sallatën në gota me kos të trashë të ëmbëlsuar lehtë me mjaltë, për një mëngjes ose ëmbëlsirë më të plotë.
• Pa arra: Zëvendësoni arrat me fara kungulli të thekura, ose hiqini fare kur u shërbeni fëmijëve të vegjël ose mysafirëve me alergji ndaj arrave.
• Me fiq të thatë: Shtoni 4-5 fiq të thatë të prerë në copa të vogla, të njomur për 10 minuta në lëng portokalli, për një shije më dimërore.
• Pa mjaltë: Zëvendësoni mjaltin me pekmez rrushi në të njëjtën sasi, që e mban sallatën pa asnjë produkt shtazor dhe i jep një shije karamele.

Çfarë është Sallatë me Fruta Dimri – Portokall, Shegë, Mollë dhe Arra?

Sallata me fruta dimri është një përzierje frutash të freskëta të stinës së ftohtë, të prera në copa të vogla dhe të lidhura me një salcë të lehtë prej lëngu portokalli, limoni dhe mjalti. Në këtë version, baza janë agrumet (portokalli dhe mandarina), shega, molla, dardha dhe kivi, ndërsa arrat e thekura i japin trup dhe kontrast. Ëmbëlsia vjen kryesisht nga vetë frutat; mjalti përdoret me masë, sa për të lidhur salcën.

Ndryshe nga sallatat e perimeve, këtu nuk ka uthull, qepë apo vaj ulliri. Aciditeti vjen nga limoni dhe agrumet, ndërsa mjalti e zbut atë. Gjatë një pushimi të shkurtër në frigorifer, frutat lëshojnë pak lëng që përzihet me salcën dhe krijon një shurup të lehtë natyral. Kjo është edhe arsyeja pse sallata nuk duhet lënë shumë orë: frutat e buta fillojnë të humbasin formën.

Në pjatë duhet të ndihen qartë shije dhe tekstura të ndryshme: lëngu i agrumeve, kërcitja e kokrrave të shegës dhe e mollës, butësia e dardhës dhe e kivit, si dhe aroma e ngrohtë e arrave të thekura. Një majë kanellë dhe pak mente e freskët i lidhin shijet pa i mbuluar. Rezultati është një ëmbëlsirë e freskët dhe me ngjyra të forta, që del gati për rreth 40 minuta, bashkë me pushimin në frigorifer.

Historia e Pjatës

Nuk ka ndonjë origjinë të dokumentuar për këtë sallatë si recetë e veçantë shqiptare, ndaj është më e saktë ta shohim si një kombinim shtëpiak frutash të stinës. Ajo që ka histori të gjatë janë vetë frutat. Përzierja e frutave të prera, e shërbyer në fund të vaktit, njihet gjerësisht në kuzhinat evropiane: në italisht quhet «macedonia di frutta», ndërsa në frëngjisht fjala «macédoine» përdoret për fruta ose perime të prera imët. Emri lidhet me Maqedoninë, por arsyeja e kësaj lidhjeje nuk dihet me siguri.

Shumica e frutave që e përbëjnë kultivohen prej kohësh në Shqipëri. Agrumet kultivohen kryesisht në zonat bregdetare të jugut, si në rrethinat e Vlorës dhe të Sarandës, dhe piqen nga fundi i vjeshtës dhe gjatë dimrit. Shega, me origjinë nga zona që shtrihet nga Irani deri në veri të Indisë, kultivohet në Mesdhe që nga lashtësia; te ne piqet në vjeshtë dhe ruhet mirë për javë të tëra. Molla, prodhimi i së cilës lidhet sidomos me zonën e Korçës, ruhet në vende të freskëta gjatë gjithë dimrit.

Në shtëpitë shqiptare, frutat e stinës dhe arrat kanë qenë prej kohësh pjesë e zakonshme e tryezës, për të mbyllur vaktin ose për t'u ofruar mysafirëve. Kjo sallatë nuk e ndryshon këtë zakon: thjesht i bashkon frutat në një enë të përbashkët dhe u shton mjaltë, limon e kanellë. Kivi, i përhapur në Evropë vetëm gjatë shekullit XX, është shtesa më e re në këtë përzierje dhe mund të hiqet pa problem.