Sallatë Caprese me Mozzarella

Hyrje

Një sallatë caprese e mirë ka vetëm pak përbërës, ndaj secili prej tyre duhet të jetë i cilësisë më të lartë. Feta domatesh të pjekura radhiten me feta mozzarelle të freskët, mes tyre futen gjethe borziloku dhe gjithçka spërkatet me vaj ulliri e kripë. Nuk ka uthull, qepë apo salcë të gatshme. Në një kafshatë ndihen ëmbëlsia e lehtë e domates, butësia qumështore e djathit dhe aroma e freskët e borzilokut, ndërsa e kuqja, e bardha dhe e gjelbra kujtojnë ngjyrat e flamurit italian.

Meqë nuk ka gatim, e gjithë puna qëndron te zgjedhja e përbërësve dhe te kujdesi gjatë prerjes. Domatet duhet të jenë të stinës, të kuqe deri në zemër dhe me erë të fortë te bishti. Mozzarella duhet të jetë e freskët, në lëngun e vet, dhe të nxirret nga frigoriferi 20 minuta përpara, sepse kur është shumë e ftohtë del e fortë dhe me shije të zbehtë. Fetat e domates kripen lehtë dhe kullojnë 10 minuta, ndërsa djathi thahet me letër kuzhine, që pjata të mos mbushet me lëng.

Sallata caprese shërbehet zakonisht si antipastë, para pjatës kryesore, por me bukë të freskët mjafton edhe për një drekë të lehtë vere. Shkon mirë me peshkun ose mishin në skarë, në tryezat me miq dhe kudo ku duhet diçka e freskët pa ndezur sobën. Përgatitet për rreth 30 minuta dhe nuk kërkon ndonjë aftësi të veçantë në kuzhinë. Më e shijshme është në verë dhe në fillim të vjeshtës, kur domatet janë në stinën e tyre; në dimër, domatet qershi janë zgjidhja më e sigurt.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Djathi në temperaturë dhome: Nxirreni mozzarellën nga frigoriferi rreth 20 minuta para se ta prisni. Hapeni paketimin, hidhni lëngun dhe vendosini topat mbi disa fletë letre kuzhine, që të thahen ndërsa marrin temperaturën e dhomës. Kur është shumë e ftohtë, mozzarella del e fortë dhe me shije të zbehtë. Ndërkohë përgatitni domatet dhe borzilokun, por mos e lini djathin jashtë frigoriferit më shumë se 2 orë gjithsej.
2. Prisni domatet: Zgjidhni domate me ngjyrë të kuqe të plotë dhe aromë të fortë pranë bishtit, por ende të forta në prekje. Lajini me ujë të ftohtë dhe thajini. Me majën e thikës hiqni bishtin dhe pjesën e fortë të bardhë poshtë tij. Me një thikë me dhëmbëza, pritini në feta rreth 1 cm të trasha, duke e lëvizur thikën lehtë para e mbrapa, pa i shtypur. Fetat e skajeve, që janë kryesisht lëkurë, mbajini për një salcë ose për një sallatë tjetër.
3. Kullojini domatet: Shtroni fetat e domates në një shtresë të vetme mbi një rrjetë metalike të vendosur mbi tepsi, ose mbi një kullesë të gjerë. Spërkatini me gjysmën e kripës dhe lërini 10 minuta. Kripa nxjerr lëngun e tepërt dhe e përqendron shijen. Kur në sipërfaqe të shfaqen pika lëngu, thajini fetat lehtë me letër kuzhine, pa i shtypur, që të mos humbasin formën.
4. Prisni mozzarellën: Thajini edhe një herë topat e mozzarellës dhe pritini në feta rreth 1 cm të trasha, me një thikë të mprehtë e të lagur, që djathi të mos ngjitet pas tehut. Përpiquni që fetat të kenë afërsisht të njëjtën madhësi me ato të domates. Shtrojini mbi letër kuzhine edhe për 5 minuta, që letra të thithë hirrën që lëshon djathi pas prerjes.
5. Përgatitni borzilokun: Shkëputni gjethet e borzilokut nga kërcejtë dhe lajini butë në një tas me ujë të ftohtë, jo nën rrjedhën e fortë të rubinetit, që të mos shtypen. Thajini plotësisht me letër kuzhine ose në një centrifugë sallate, sepse uji mbi gjethe e hollon vajin dhe nuk e lë të ngjitet. Mbajini gjethet të plota; vetëm gjethet shumë të mëdha grisini me dorë në dy pjesë, pak para shtrimit.
6. Shtroni sallatën: Në një pjatë të madhe të sheshtë, radhitni fetat e domates dhe të mozzarellës duke i ndërthurur dhe duke i mbivendosur pjesërisht, në rreth ose në rreshta të drejtë. Futni gjethet e borzilokut mes fetave, sidomos pranë çdo fete djathi, që në çdo kafshatë të ketë pak nga të treja. Mos i grumbulloni fetat në shumë shtresa, sepse ato që mbeten poshtë nuk marrin as vaj, as kripë.
7. Erëzojeni dhe shërbejeni: Pak para se ta shërbeni, spërkatni sipër kripën e mbetur dhe piperin e sapobluar. Hidhni vajin e ullirit me fill të hollë mbi të gjithë pjatën, duke u kujdesur që të prekë çdo fetë djathi. Provoni një fetë domate me djathë dhe, nëse duhet, shtoni edhe pak kripë. Shërbejeni brenda 30 minutash, në temperaturë dhome. Atë që tepron mbulojeni dhe futeni në frigorifer brenda 2 orësh nga koha kur e nxorët djathin.

Këshilla nga Kuzhina

• Mos i mbani domatet në frigorifer. I ftohti ua shuan aromën dhe ua prish strukturën e tulit; ruajini në temperaturë dhome, larg diellit, dhe përdorini kur të jenë plotësisht të pjekura.
• Për rezultat më të mirë, zgjidhni mozzarellë në lëng, me datë skadence sa më të largët. Mozzarella e thatë në blloqe, që përdoret për pica, del e fortë dhe pa lëng në këtë sallatë.
• Përdorni vajin më të mirë që keni. Këtu vaji i ullirit nuk gatuhet, ndaj ndihet çdo nuancë e tij: një vaj i freskët ekstra i virgjër, pak pikant dhe me aromë frutash, e ngre gjithë pjatën.
• Mos e prisni borzilokun me thikë dhe mos e grisni shumë përpara. Skajet e prera nxihen shpejt, ndërsa gjethet e plota ruajnë ngjyrën dhe aromën.
• Mozzarella përgatitet me mullëz (maja e djathit), e cila shpesh ka origjinë shtazore. Nëse e shmangni për arsye bindjesh, kërkoni në etiketë djathë të bërë me mullëz mikrobike ose bimore.

Si të Servirni

Shtrojeni sallatën në një pjatë të madhe të sheshtë, mundësisht të bardhë, dhe nxirreni menjëherë në mes të tryezës. Mos e futni në frigorifer pasi e keni shtruar, sepse shërbehet në temperaturë dhome. Për një tryezë të gjatë, bëni dy pjata më të vogla në vend të një të madhe, që secili ta arrijë lehtë. Pranë saj vendosni bukë me kore të fortë, që të thithë vajin dhe lëngun e domateve në fund të pjatës; për ata që nuk hanë gluten, zgjidhni bukë pa gluten.

Si antipastë, shkon para makaronave, rizotos ose picës. Si pjatë anësore, shoqëron mirë peshkun në skarë, pulën e pjekur ose bërxollat e qengjit, sepse freskia e domates e lehtëson vaktin. Në një tryezë mezesh vendoseni pranë ullinjve, specave të pjekur dhe proshutës. Si pije, shkon mirë uji i ftohtë me limon ose një verë e bardhë, e lehtë dhe e freskët.

Variacione Rajonale

• Me rigon: Në disa versione italiane, krahas borzilokut ose në vend të tij, sipër spërkatet një majë rigon i thatë. Hidheni bashkë me kripën, në fund, dhe fërkojeni pak mes gishtave që të çlirojë aromën.
• Me domate qershi dhe topa të vegjël mozzarelle: Përdorni 500 g domate qershi të prera në gjysmë dhe 250 g topa të vegjël mozzarelle, që në Itali quhen bocconcini ose ciliegine. Përziejini lehtë në tas me borzilok të grisur, vaj dhe kripë. Ky version është i mirë në dimër, për bufe dhe për ta marrë me vete në një çantë frigoriferike.
• Me burrata: Në vend të mozzarellës, vendosni në mes të pjatës një burratë të plotë, rreth 250 g. Burrata është djathë i freskët nga Pulja, me një mbështjellës të hollë mozzarelle nga jashtë dhe brendësi kremoze. Hapeni në tryezë, që brendësia të derdhet mbi domatet.
• Me pak uthull balsamike: Jashtë Italisë caprese shërbehet shpesh me disa pika uthull balsamike. Nuk është pjesë e versionit klasik, por nëse ju pëlqen, hidhni pak pika uthull të mirë nga Modena vetëm në fund, që të mos mbulojë shijen e domates.

Çfarë është Sallatë Caprese me Mozzarella?

Sallata caprese, në italisht insalata caprese, domethënë "sallata e Kaprit", është një antipastë e ftohtë nga Kampania, rajoni i Napolit në jug të Italisë. Ajo përbëhet nga feta domatesh të freskëta dhe feta mozzarelle, të vendosura me radhë në një pjatë, me gjethe borziloku të plota, vaj ulliri ekstra të virgjër dhe kripë. Shpesh shtohet edhe pak piper i zi. Nuk ka gatim dhe as salcë të veçantë: vaji dhe lëngu i domateve bëhen vetë salca në fund të pjatës.

Mozzarella është djathë i freskët me brumë të tërhequr: qumështi mpikset me mullëz, masa e mpiksur zhytet në ujë të nxehtë, punohet derisa bëhet elastike dhe formohet në topa që ruhen në lëng. Në Itali përdoren dy lloje kryesore: mozzarella me qumësht bualleshe, më e pasur dhe më e lëngshme, dhe ajo me qumësht lope, e quajtur fior di latte, me shije më të butë, që pritet më pastër në feta. Për këtë sallatë shkojnë të dyja, por jo mozzarella e thatë në blloqe për pica.

Caprese dallohet qartë nga sallatat shqiptare me domate dhe djathë. Sallata e fshatit ka shpesh qepë, kastravec, ullinj dhe uthull, ndërsa djathi i bardhë në shëllirë jep shijen kryesore. Te caprese djathi është i butë dhe pak i kripur, nuk ka as uthull, as perime të tjera; ekuilibrin e mbajnë vetëm kripa, vaji dhe ëmbëlsia e domates. Emrin "caprese" e mbajnë edhe pjata të tjera nga Kapri, si torta caprese me çokollatë dhe bajame.

Historia e Pjatës

Sallata caprese e merr emrin nga Kapri (italisht Capri), ishulli i vogël shkëmbor në gjirin e Napolit, që prej kohësh është vendpushim i njohur. Kur dhe ku u shërbye për herë të parë nuk dihet me siguri. Për origjinën e saj qarkullojnë disa tregime që e lidhin me hotelet dhe restorantet e ishullit gjatë shekullit XX, por asnjëri prej tyre nuk mbështetet në dokumente të qarta. Ajo që dihet është se përbërësit e saj janë ndër produktet më tipike të Kampanisë.

Domatet erdhën në Evropë nga Amerika në shekullin XVI, por u desh shumë kohë që të hynin vërtet në kuzhinën e përditshme të Italisë së jugut. Në zonën e Napolit ato u bënë më pas ndër perimet më të rëndësishme të kuzhinës vendase. Mozzarella me qumësht bualleshe prodhohet prej shekujsh në Kampani dhe në disa zona fqinje, dhe sot emri mozzarella di bufala campana mbrohet me statusin evropian DOP, që e lidh produktin me zonën e origjinës.

Me përhapjen e restoranteve italiane në gjithë botën, sidomos në gjysmën e dytë të shekullit XX, sallata caprese u bë një nga antipastat italiane më të njohura. Bashkë me të u përhapën edhe ndryshimet: domate qershi, burratë në vend të mozzarellës ose uthull balsamike, e cila vjen nga Modena në veri të Italisë dhe nuk bën pjesë në versionin klasik të Kampanisë. Edhe në Shqipëri sot gjendet në menytë e shumë restoranteve dhe picerive, ndërsa në shtëpi përgatitet sidomos në verë, kur domatet janë në stinë.