Sallatë me Kungull të Pjekur dhe Makarona

Hyrje

Sallata me kungull dhe makarona është një pjatë vjeshte që shërbehet e vakët: kubat e kungullit të verdhë piqen në furrë derisa skajet të marrin ngjyrë të artë, pastaj bashkohen me makarona farfalle, rukolë, djathë dhie dhe fara kungulli të thekura. Kungulli sjell ëmbëlsi të butë, rukola një hidhësi të lehtë, djathi një thartësi kremoze, ndërsa farat japin kërcitje në çdo lugë. Është një mënyrë tjetër për të gatuar kungullin, që në kuzhinën shqiptare njihet më shumë në byrekë, lakrorë dhe ëmbëlsira me sheqer e kanellë.

Puna kryesore bëhet në furrë. Kubat rreth 2 cm lyhen me vaj ulliri, mjaltë, rigon, kripë dhe piper, shtrihen në një shtresë të vetme dhe piqen në 200°C për 25-30 minuta, që të marrin ngjyrë në vend që të ziejnë në avullin e tyre. Mjalti ndihmon që sipërfaqja të karamelizohet. Ndërkohë makaronat zihen al dente dhe lihen të ftohen pak, ndërsa salca bëhet me vajin e mbetur, uthull balsamike dhe hudhër të shtypur. Receta është e lehtë dhe zgjat afërsisht një orë, përfshirë kohën që kungulli të ftohet pak.

Sallata është më e shijshme e vakët, kur kungulli është ende pak i ngrohtë dhe makaronat janë ftohur deri në temperaturën e dhomës. Për katër persona mjafton si drekë e lehtë vegetariane, ose si pjatë anësore pranë pulës së pjekur, qofteve në skarë apo peshkut. Kungullin dhe makaronat mund t'i përgatisni disa orë përpara dhe ta montoni sallatën pak para se ta shtroni në tryezë. Djathin dhe farat shtojini gjithmonë në fund, që të mbeten të dukshme dhe krokante.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e kungullit: Ngroheni furrën në 200°C dhe shtroni një tavë të madhe me letër pjekjeje. Qëroni kungullin nëse lëkura është e trashë, hiqni farat dhe fijet e brendshme me një lugë, pastaj prisni tulin në kuba të barabarta rreth 2 cm, që të gjitha copat të piqen njëlloj.

   💡 Këshillë: Kubat e barabarta sigurojnë gatim uniform.

2. Erëzimi i kungullit: Në një tas të madh, përzieni kubat e kungullit me 3 lugë gjelle vaj ulliri, mjaltin, rigonin, kripë dhe piper. Nëse mjalti është i trashë, përziejeni më parë me vajin në një filxhan, që të shpërndahet më lehtë. Kthejini copat disa herë me lugë, derisa të gjitha të jenë të lyera njëlloj.

   💡 Këshillë: Mjalti ndihmon në karamelizim.

3. Pjekja e kungullit: Shtrini kungullin në tavën e përgatitur, në një shtresë të vetme dhe me pak hapësirë midis copave. Piqeni në 200°C për 25-30 minuta, duke i kthyer copat një herë në mes të kohës, derisa skajet të marrin ngjyrë të artë dhe piruni të hyjë lehtë deri në mes të kubave.

   💡 Këshillë: Nëse copat janë shumë ngjitur, lëshojnë avull dhe zbuten pa marrë ngjyrë; përdorni dy tava nëse duhet.

4. Gatimi i makaronave: Ndërkohë, vini në zjarr një tenxhere të madhe me ujë dhe kripë. Kur të vlojë fort, hidhni makaronat dhe ziejini 1 minutë më pak se koha në paketim, derisa të jenë al dente: të buta, por me pak qëndresë në mes. Kullojini, shpëlajini shkurt me ujë të ftohtë dhe përziejini me 1 lugë çaji vaj ulliri.

   💡 Këshillë: Nëse nuk doni t'i shpëlani, hapini makaronat e kulluara në një tepsi të gjerë, që të ftohen më shpejt dhe të mos ngjiten.

5. Përgatitja e vinagretës: Përzieni vajin e mbetur me uthullën balsamike, hudhrat e shtypura, kripë dhe piper. Rraheni mirë me pirun derisa salca të bashkohet dhe të trashet pak. Shijojeni dhe rregulloni kripën, pastaj lëreni mënjanë deri në montim, që hudhra të lëshojë aromën.

   💡 Këshillë: Salca duhet të ketë balancë midis acidit dhe yndyrës.

6. Thekja e farave: Në një tigan të thatë, thekni farat e kungullit për 2-3 minuta në zjarr mesatar, duke e tundur tiganin vazhdimisht, derisa të fryhen pak, të marrin ngjyrë të lehtë dhe të fillojnë të kërcasin. Kalojini menjëherë në një pjatë, sepse në tiganin e nxehtë vazhdojnë të piqen.

   💡 Këshillë: Farat digjen shpejt - mos i humbisni nga sytë.

7. Montimi i sallatës: Lëreni kungullin të ftohet 5-10 minuta, që rukola të mos vyshket. Në një tas të madh, vendosni rukolën, makaronat e ftohura pak dhe kungullin e pjekur. Përziejeni edhe një herë vinagretën, hidheni sipër dhe përziejini butësisht derisa çdo copë të lyhet lehtë me salcë.

   💡 Këshillë: Përziejini me duar të pastra për kontroll më të mirë.

8. Finalizimi: Shpërndani djathin e thërrmuar dhe farat e thekura mbi sallatë. Nëse dëshironi, zbukurojeni me disa gjethe salvie të grira hollë. Shijojeni, shtoni pak kripë ose piper nëse duhet dhe shërbejeni menjëherë, sa kungulli është ende i vakët. Ruani mbetjet në frigorifer, në enë të mbyllur, brenda dy orëve.

   💡 Këshillë: Sallata është më e mirë e servirur menjëherë, kur kungulli është ende pak i ngrohtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Për shije më të thellë, mund të shtoni pak djathë parmixhano të grirë që shkrihet lehtë mbi kungullin e ngrohtë.
• Kungullin mund ta zëvendësoni me patate të ëmbël, për një version me teksturë pak më të fortë.
• Nëse nuk keni rukolë, spinaqi i freskët ose lakra kale e prerë hollë janë alternativa të mira.
• Kungullin dhe makaronat mund t'i përgatisni paraprakisht dhe ta montoni sallatën pak para servirjes, për të kursyer kohë.
• Shtoni arra të thekura për më shumë kërcitje; ato shkojnë mirë me farat e kungullit.
• Për një aromë më të veçantë, skuqni gjethet e salvisë në pak gjalpë për rreth 30 sekonda, derisa të bëhen krokante, dhe vendosini sipër sallatës.

Si të Servirni

Shërbejeni sallatën e vakët, rreth 10 minuta pasi kungulli të ketë dalë nga furra, që rukola të mbetet e freskët. Vendoseni në një pjatë të gjerë ose në pjata të thella dhe shpërndani djathin dhe farat sipër vetëm në momentin e fundit, që të mbeten të dukshme dhe krokante.

Si pjatë kryesore, mjafton një copë bukë me kore të fortë për të mbledhur salcën. Si shoqëruese, shkon mirë me pulë të pjekur, qofte në skarë, bërxolla ose peshk të pjekur. Për pije, një verë e bardhë e freskët ose lëng molle janë zgjedhje të thjeshta. Nëse mbetet, ruajeni në frigorifer në enë të mbyllur brenda dy orëve dhe hajeni brenda 1-2 ditëve. Rukola zbutet me kohë, ndaj kur e përgatisni përpara, mbajeni veçmas dhe shtojeni vetëm para se ta shërbeni.

Variacione Rajonale

• Me Pançetë Krokante: Shtoni copa pançete të skuqura derisa të bëhen krokante, për shije më të pasur dhe kontrast teksture.
• Versioni Vegan: Hiqni djathin ose përdorni djathë bimor. Zëvendësoni mjaltin me shurup panje dhe kontrolloni që makaronat të jenë pa vezë.
• Me Mentë të Freskët: Në vend të rigonit, shtoni mentë të freskët të grirë mbi sallatë pak para servirjes, për një aromë më të freskët.
• Me Kinoa, Pa Gluten: Zëvendësoni makaronat me kinoa të zier dhe të ftohur, për një version pa gluten.

Çfarë është Sallatë me Kungull të Pjekur dhe Makarona?

Kjo është një sallatë me makarona që shërbehet e vakët, ku roli kryesor nuk u takon makaronave, por kungullit të pjekur. Kungulli i verdhë, me tul portokalli, që gjendet në treg nga fundi i verës deri në dimër, pritet në kuba, lyhet me vaj ulliri, mjaltë dhe rigon dhe piqet derisa të zbutet brenda e të marrë kore të artë jashtë. Më pas përzihet me makarona farfalle të ziera al dente dhe me rukolë të freskët.

Secili përbërës ka rolin e vet. Ëmbëlsia e kungullit balancohet nga hidhësia e lehtë dhe shija pak pikante e rukolës, si dhe nga thartësia e djathit të dhisë, i cili shtohet i thërrmuar në fund, që të mos shpërbëhet. Salca është një vinagretë e thjeshtë me vaj ulliri, uthull balsamike dhe hudhër. Uthulla balsamike, njëkohësisht e ëmbël dhe e thartë, shkon mirë me shijen e karamelizuar të kungullit, ndërsa farat e thekura shtojnë kërcitje.

Farfalle janë makarona të shkurtra me formë fluture, me mes më të trashë dhe krahë më të hollë, ndaj mbajnë mirë salcën dhe copëzat e djathit. Mund të përdorni edhe penne, fusilli ose orecchiette. Sallata nuk shërbehet e nxehtë, por e vakët ose në temperaturë dhome, si pjatë më vete ose si shoqëruese.

Historia e Pjatës

Kungujt e dimrit, ku bën pjesë edhe kungulli i verdhë, e kanë origjinën në kontinentin amerikan, ku kultivoheshin mijëra vjet para se të njiheshin në Europë. Ata u sollën në Europë pas udhëtimeve drejt Amerikës në fund të shekullit XV, u përhapën gjatë shekullit XVI dhe me kohë u bënë perime e zakonshme edhe në Ballkan. Në kuzhinën shqiptare kungulli i verdhë përdoret sidomos në byrekë dhe lakrorë, në ëmbëlsira me sheqer e kanellë, ose thjesht i pjekur në furrë.

Makaronat e thata lidhen sidomos me kuzhinën italiane, dhe forma farfalle e ka marrë emrin nga fjala italiane për flutura. Në Shqipëri makaronat janë prej kohësh ushqim i përditshëm, në gatime si makaronat me djathë ose makaronat e furrës, dhe ndikimi i kuzhinës italiane në gatimin shqiptar është i njohur. Uthulla balsamike tradicionale vjen nga Modena dhe Reggio Emilia, në Italinë veriore, ku prodhohet nga mushti i rrushit, i zier dhe i vjetëruar në fuçi druri.

Vetë sallata me kungull të pjekur dhe makarona nuk është gatim tradicional shqiptar dhe nuk ka një origjinë të dokumentuar. Ajo i përket sallatave bashkëkohore të vakëta, të përhapura në shumë vende, ku perimet e pjekura bashkohen me makarona ose drithëra, gjethe të freskëta, djathë dhe fara. Ky version mbështetet te përbërës që gjenden lehtësisht në tregjet shqiptare gjatë vjeshtës.