Sallatë me Kungull dhe Perime të Vjeshtës

Hyrje

Kjo sallatë mbledh në një pjatë disa nga perimet më të mira të vjeshtës: kungullin e pjekur në furrë, panxharin e zier dhe rukolën me shijen e saj pak pikante. Kubikët e kungullit piqen me vaj ulliri, rigon, kripë dhe piper derisa skajet të marrin ngjyrë të artë dhe tuli të zbutet, ndërsa panxhari sjell ngjyrë të thellë dhe një ëmbëlsi me shije dheu. Djathi i dhisë, arrat e thekura dhe pak rrush i thatë e plotësojnë me kripësi, kërcitje dhe një ëmbëlsi tjetër, më të koncentruar.

Gjithçka varet nga pjekja e kungullit. Kubikët prej 2-3 cm shtrohen në një shtresë të vetme, me hapësirë mes tyre, që të piqen në 200°C dhe të mos ziejnë në lëngun e vet. Kungulli kthehet një herë gjatë pjekjes. Arrat theken shkurt në tigan të thatë, sa të lëshojnë aromë. Salca është e thjeshtë: vaj ulliri, uthull balsamike dhe mjaltë, të rrahura me pirun derisa të bashkohen. Panxhari dhe djathi vendosen të fundit, që panxhari të mos ngjyrosë gjithë pjatën dhe djathi të mbajë formën.

Sallata shërbehet e vakët, menjëherë pas montimit, kur kungulli ende mban pak nxehtësi dhe rukola është e freskët. Sasitë mjaftojnë për katër persona si pjatë e parë ose si garniturë pranë pulës së pjekur, mishit në skarë ose peshkut; me bukë të ngrohtë, sallata bëhet edhe drekë e lehtë. Kungulli mund të piqet dhe salca të bëhet disa orë përpara; mjafton ta ringrohni pak kungullin para montimit, ndaj sallata përshtatet mirë për tryezën e fundjavës dhe për darkat me miq.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Kungullit: Parangrohni furrën në 200°C (190°C me ventilator) dhe shtroni një tavë të madhe me letër furre. Qërojeni kungullin, përgjysmojeni dhe hiqni me lugë farat dhe fijet e brendshme. Priteni tulin në kubikë 2-3 cm, sa më të barabartë, që të piqen njëkohësisht. Vendosini kubikët në tavë.
2. Pjekja e Kungullit: Hidhini kubikëve 2 lugë gjelle vaj ulliri, kripë, piper dhe rigonin, dhe përziejini me duar që të lyhen nga të gjitha anët. Shtrojini në një shtresë të vetme, me pak hapësirë mes tyre. Piqini 25-30 minuta dhe kthejini një herë në mes të pjekjes. Kungulli është gati kur skajet marrin ngjyrë të artë dhe thika hyn lehtë në tul.

   💡 Këshillë: Nëse kubikët lëshojnë lëng dhe nuk marrin ngjyrë, tava është tepër e mbushur: ndajini në dy tava.

3. Përgatitja e Panxharit: Panxhari duhet të jetë i zier paraprakisht. Nëse e keni të gjallë, ziejeni me lëkurë në ujë derisa thika të hyjë lehtë (40-50 minuta), pastaj lëreni të ftohet, qërojeni dhe priteni në feta. Panxhari i zier i gatshëm, në paketë vakumi, mund të përdoret direkt.
4. Thekja e Arrave: Vendosini arrat ose lajthitë në një tigan të thatë mbi zjarr mesatar dhe thekini 3-4 minuta, duke i trazuar shpesh, derisa të lëshojnë aromë dhe të errësohen pak. Mos i lini pa mbikëqyrje, sepse digjen shpejt. Lërini të ftohen dhe thyejini në copa të trasha. Mund t'i thekni edhe në furrë, në një tavë të vogël, gjatë 5 minutave të fundit të pjekjes së kungullit.
5. Përgatitja e Salcës: Në një tas të vogël ose në një kavanoz me kapak, bashkoni 2 lugët e mbetura të vajit të ullirit me uthullën balsamike dhe mjaltin. Rrihini me pirun, ose mbylleni kavanozin dhe tundeni fort, derisa salca të bashkohet dhe të trashet pak. Rregulloni me kripë dhe piper, pastaj lëreni mënjanë deri në montim.
6. Montimi i Sallatës: Pasi ta nxirrni nga furra, lëreni kungullin të ftohet rreth 5 minuta. Shtroni rukolën në një pjatë të madhe shërbimi dhe vendosni sipër kungullin e vakët, pastaj fetat e panxharit. Shpërndani djathin e thërrmuar, arrat dhe rrushin e thatë. Përzieni salcën edhe një herë dhe hidheni njëtrajtësisht mbi sallatë.
7. Servirja: Servireni menjëherë, ndërsa kungulli është ende i vakët dhe rukola e freskët. Nëse nuk e shërbeni në çast, mbajini rukolën, kungullin dhe salcën veç e veç dhe montojeni sallatën vetëm para se ta nxirrni në tryezë. Mbetjet e sallatës së montuar ruajini në frigorifer, në enë të mbyllur, dhe hajini brenda ditës tjetër.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni kungull të rëndë për madhësinë e tij, me lëkurë të fortë, mat dhe pa njolla: kjo tregon se është i pjekur plotësisht dhe në furrë do të dalë më i ëmbël.
• Lajeni rukolën dhe thajeni mirë me centrifugë sallate ose me peshqir pambuku; gjethet e lagura e hollojnë salcën dhe nuk e mbajnë atë.
• Në vend të djathit të dhisë mund të përdorni djathë me myk blu, si gorgonzola, që jep shije më të fortë, ose djathë të bardhë të thërrmuar, që e bën sallatën më të kripur.
• Qëroni kungullin butternut me qërues perimesh: pjesa e gjatë e qafës nuk ka fara dhe pritet lehtë në kubikë të barabartë.
• Prisni panxharin të fundit dhe në një dërrasë më vete, sepse lëngu i tij ngjyros duart, dërrasën dhe përbërësit e tjerë.
• Kungullin mund ta piqni deri në 3 ditë përpara dhe ta ruani në frigorifer në enë të mbyllur; ringroheni 5-6 minuta në furrë të nxehtë para montimit.

Si të Servirni

Kjo sallatë shërbehet menjëherë pas montimit, kur kungulli është ende i vakët dhe rukola e freskët. Mund ta paraqitni në pjata individuale ose në një pjatë të madhe e të cekët, nga e cila secili merr vetë. Në një pjatë të gjerë përbërësit nuk shtypen njëri mbi tjetrin dhe ngjyrat e kungullit e të panxharit dallohen më mirë.

Si drekë e lehtë, shoqërojeni me bukë të ngrohtë fshati ose me feta buke të thekur të lyera me pak vaj ulliri. Si garniturë, shkon mirë me pulë të pjekur në furrë, me mish qengji ose derri në skarë dhe me peshk të bardhë të pjekur. Në një tryezë me disa pjata, vendoseni pranë një byreku me spinaq ose me djathë dhe pranë një tasi me kos të freskët.

Variacione Rajonale

• Me Kinoa: Ziejini 100 g kinoa sipas udhëzimeve në paketë, lëreni të ftohet pak dhe shtrojeni nën rukolë për një version më të ngopur, me proteina bimore.
• Me Pulë: Vendosni sipër feta gjoksi pule të pjekur për ta kthyer sallatën në pjatë kryesore.
• Versioni Vegan: Hiqni djathin ose zëvendësojeni me tofu të marinuar në uthull balsamike; në vend të mjaltit përdorni shurup panje ose agave.
• Me Patate të Ëmbla: Zëvendësoni gjysmën ose gjithë kungullin me patate të ëmbla në kubikë; piqen në të njëjtën temperaturë, por mund t'u duhen 5 minuta më shumë.
• Me Shegë: Shpërndani sipër kokrrat e gjysmë shege në vend të rrushit të thatë; japin lëng të thartë-ëmbël dhe ngjyrë të kuqe të ndezur.

Çfarë është Sallatë me Kungull dhe Perime të Vjeshtës?

Sallata me kungull dhe perime të vjeshtës është një sallatë e përbërë dhe e vakët, ku përbërësit nuk priten imët e nuk përzihen në tas, por shtresohen në pjatë. Baza është rukola e freskët; mbi të vendosen kubikët e kungullit të pjekur dhe fetat e panxharit të zier, pastaj djathi i dhisë i thërrmuar, arrat ose lajthitë e thekura dhe rrushi i thatë. Në fund hidhet salca me vaj ulliri, uthull balsamike dhe mjaltë.

Pjata mbahet në ekuilibër nga kontrastet. Kungulli i pjekur është i ëmbël dhe i butë brenda, me skaje pak të karamelizuara; panxhari shton ngjyrë dhe shije dheu; rukola sjell freski dhe një hidhësi të lehtë pikante. Djathi i dhisë jep kripësi dhe butësi kremoze, arrat kërcitje, ndërsa uthulla balsamike me mjaltë lidh të ëmblën me të thartën.

Kungulli më i përshtatshëm është butternut, me tul të dendur, ngjyrë portokalli dhe pak fara, por shkon edhe kungulli i verdhë i tregut, me kusht që tuli të jetë i fortë dhe jo fijëzor. Panxhari mund të zihet në shtëpi ose të blihet i zier, në paketë vakumi. Sallata është vegjetariane dhe përbërësit e saj nga natyra nuk përmbajnë gluten.

Historia e Pjatës

Kjo sallatë nuk është recetë tradicionale shqiptare dhe nuk ka një origjinë të njohur. Sallatat klasike të tryezës sonë janë kryesisht të ftohta dhe me perime të gjalla: domate, kastravec, qepë, speca, lakër ose marule, me vaj ulliri dhe uthull. Kombinimi i kungullit të pjekur me panxhar, djathë dhie, arra dhe uthull balsamike është përhapur në kuzhinën bashkëkohore evropiane dhe amerikane, pa iu atribuar një vendi apo një kuzhinieri të caktuar.

Përbërësit kanë histori të ndryshme. Kungujt e gjinisë Cucurbita e kanë prejardhjen nga kontinenti amerikan dhe u përhapën në Evropë që nga shekulli XVI; për varietetin butternut zakonisht thuhet se u përftua në Shtetet e Bashkuara rreth mesit të shekullit XX. Panxhari dhe rukola kultivohen prej kohësh në pellgun e Mesdheut, ndërsa uthulla balsamike tradicionale vjen nga Modena dhe Reggio Emilia në Itali, ku përgatitet nga mushti i gatuar i rrushit dhe vjetrohet gjatë në fuçi druri.

Në Shqipëri kungulli njihet sidomos në byrekë, lakrorë dhe ëmbëlsira, kurse panxhari në turshi dhe në sallata me perime të ziera. Pjekja e kungullit në kubikë dhe shërbimi i tij i vakët mbi gjethe të freskëta është mënyrë më e re përdorimi, e ardhur nga sallatat e përbëra të kuzhinës bashkëkohore. Si shumë sallata të këtij lloji, edhe kjo pranon lehtë ndryshime sipas asaj që gjendet në treg.