Sardele të Pjekura me Hudhra

Hyrje

Për sardele të pjekura me hudhra nuk duhen shumë gjëra: peshk i freskët, një tavë e gjerë dhe furrë e nxehtë. Sardelet e pastruara, pa kokë e pa të brendshme, por me kockën në mes, rreshtohen ngushtë njëra pranë tjetrës, mbulohen me hudhër, majdanoz, limon e vaj ulliri dhe piqen në furrë për më pak se njëzet minuta. Lëkura merr shkëlqim, mishi mbetet i butë e i lëngshëm, ndërsa yndyra e peshkut përzihet me vajin dhe krijon në fund të tavës një lëng aromatik që mblidhet me bukë fshati.

Gjithçka varet nga freskia e peshkut dhe nga koha e pjekjes. Sardelja është peshk i vogël dhe i yndyrshëm: prishet shpejt dhe piqet për pak minuta. Zgjidhni peshq me sy të kthjellët, lëkurë që shkëlqen dhe trup të fortë, pastrojini të njëjtën ditë që i blini dhe mbajini në frigorifer deri në pjekje. Hudhra vendoset mbi peshk dhe në barkun e tij, jo në fundin e zbuluar të tavës, që të mos digjet. Në 200°C mjaftojnë 15-18 minuta, derisa mishi të ndahet lehtë nga shtylla kurrizore.

Është pjatë e mirë për drekat e verës, kur sardelet janë më të majme dhe gjenden lehtë në tregjet e peshkut. Si pjatë kryesore shkon me patate të ziera dhe sallatë, ndërsa si meze vendoset në tryezë pranë ullinjve, djathit të bardhë dhe një gote verë të bardhë. Meqë kërkon pak përbërës dhe asnjë salcë të rëndë, bëhet lehtë edhe në një darkë të zakonshme jave: pastrimi i peshkut zë më shumë kohë se vetë pjekja, dhe tava shkon drejt e në tryezë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Pastroni sardelet: Mbajini sardelet në frigorifer deri në momentin e pastrimit. Nën ujë të ftohtë që rrjedh, fërkojini lehtë me gishta nga bishti drejt kokës për të hequr luspat. Këputni kokën duke e tërhequr poshtë, që të dalin me të edhe të brendshmet, pastaj hapni barkun me gisht dhe hiqni mbetjet dhe membranën e zezë. Shpëlajini shpejt dhe thajini mirë me letër kuzhine.

   💡 Këshillë: Membrana e zezë e barkut i jep peshkut shije të hidhur; hiqeni plotësisht.

2. Kriposini dhe nxehni furrën: Nxehni furrën në 200°C me nxehtësi lart-poshtë, ose në 180°C me ventilator. Vendosni sardelet në një pjatë të madhe, spërkatini me kripën brenda e jashtë dhe lërini në frigorifer 10 minuta, ndërsa përgatitni salcën. Kjo kohë e shkurtër e kripos peshkun njëtrajtësisht, pa e tharë dhe pa ia ndryshuar strukturën.
3. Përgatitni salcën me hudhër: Grini hudhrën imët me thikë, jo në pastë: pasta shumë e imët digjet shpejt dhe hidhërohet. Në një tas përzieni hudhrën, majdanozin (lini mënjanë 1 lugë gjelle për zbukurim), rigonin, piperin e zi dhe piperin djegës. Shtoni lëngun e njërit limon dhe 4 lugë gjelle vaj ulliri dhe përziejini me lugë derisa të keni një salcë të gjelbër e të lirshme.
4. Shtroni tavën: Lyeni me 1 lugë gjelle vaj ulliri një tavë qeramike ose metalike rreth 30 x 40 cm. Futni në barkun e çdo sardeleje pak nga salca dhe rreshtojini peshqit në një shtresë të vetme, ngjitur me njëri-tjetrin, por pa u mbivendosur. Nëse nuk zënë vend, përdorni dy tava: sardelet e grumbulluara lëshojnë lëng dhe ziejnë, në vend që të piqen.
5. Shtoni salcën dhe verën: Shpërndani me lugë salcën e mbetur mbi sardelet, duke e mbajtur hudhrën mbi peshk dhe jo në pjesët e zbuluara të tavës. Hidhni verën e bardhë anash, në fund të tavës, që të mos e lajë salcën nga lëkura. Në fund spërkatni sipër lugën e fundit të vajit të ullirit, që lëkura të marrë shkëlqim gjatë pjekjes.
6. Piqni sardelet: Futeni tavën në raftin e mesëm dhe piqini sardelet 15-18 minuta, pa i mbuluar dhe pa i kthyer. Sardelet e vogla, rreth 20-25 g secila, janë gati më shpejt, ndaj kontrollojini pas 13 minutash. Gjatë pjekjes lëkura tkurret pak dhe merr shkëlqim, ndërsa lëngu në tavë fillon të flluskojë anash.
7. Kontrolloni gatishmërinë: Shponi me majën e thikës pjesën më të trashë pranë shpinës: mishi duhet të jetë krejt opak, pa pjesë të tejdukshme, dhe të ndahet lehtë nga shtylla kurrizore. Me termometër, temperatura e brendshme duhet të arrijë të paktën 63°C. Nëse lëkura nuk ka marrë ngjyrë, ndizni grilën për 1-2 minuta dhe mos i hiqni sytë nga tava, që hudhra të mos digjet.
8. Lërini të pushojnë dhe shërbejini: Nxirreni tavën nga furra dhe lërini sardelet të pushojnë 3 minuta, që mishi të forcohet pak dhe të mos copëtohet. Hidhni sipër me lugë lëngun e tavës, spërkatni majdanozin e lënë mënjanë dhe vendosni anash limonin e dytë, të prerë në feta. Shërbejini menjëherë dhe vendosni mbetjet në frigorifer brenda 2 orëve.

Këshilla nga Kuzhina

• Blini sardelet të njëjtën ditë që do t'i gatuani dhe mbajini në pjesën më të ftohtë të frigoriferit; peshku i yndyrshëm e humbet freskinë shpejt.
• Mos i lini sardelet të qëndrojnë në ujë gjatë pastrimit; shpëlajini shpejt, sepse mishi i butë thith ujë dhe humbet shijen.
• Mund t'i pastroni sardelet disa orë përpara; mbajini të mbuluara në frigorifer dhe kriposini vetëm 10 minuta para pjekjes.
• Llogaritni rreth 250 g sardele të plota për person, sepse koka dhe të brendshmet zënë një pjesë të mirë të peshës.
• Përdorni tavë qeramike nëse do t'i shërbeni direkt në tryezë, sepse e mban më gjatë nxehtësinë.

Si të Servirni

Shërbejini sardelet sa janë të nxehta, në tavën ku janë pjekur ose në një pjatë të ngrohur, me lëngun e tavës të hedhur sipër me lugë dhe me fetat e limonit anash. Për t'i ngrënë, bëni një prerje të lehtë përgjatë shpinës, ngrini fileton e sipërme dhe hiqni shtyllën kurrizore bashkë me bishtin. Kockat e imëta që mbeten janë të buta, por kur u shërbeni fëmijëve kontrollojini me kujdes.

Si pjatë kryesore, sardelet shkojnë mirë me patate të ziera me vaj ulliri, me radhiqe ose pazi të ziera me limon, ose me sallatë domatesh me qepë të kuqe. Si meze, vendosini pranë ullinjve, djathit të bardhë dhe bukës së fshatit. Për pije zgjidhni verë të bardhë të thatë, të ftohtë, ose ujë mineral me limon. Mbetjet e ftohta, të copëtuara me qepë të njomë dhe limon, bëhen një sallatë e mirë për të nesërmen.

Variacione Rajonale

• Me bukë të grirë: Përzieni 4 lugë gjelle bukë të grirë me salcën e hudhrës dhe shpërndajeni sipër peshkut; del një kore e artë e krokante, por receta nuk është më pa gluten.
• Me patate në fund: Piqni më parë 600 g patate të prera në rrathë të hollë, me 2 lugë gjelle vaj ulliri dhe kripë, për 25 minuta në 200°C; pastaj shtroni sardelet sipër dhe vazhdoni sipas recetës.
• Sardele të hapura si libër: Hiqni shtyllën kurrizore para pjekjes, shtrojini sardelet me lëkurë poshtë, mbulojini me salcë dhe piqini vetëm 8-10 minuta.
• Me barishte të tjera: Zëvendësoni rigonin me trumzë ose rozmarinë të grirë imët, ose shtoni në salcë lëkurën e grirë të limonit për aromë më të freskët.

Çfarë është Sardele të Pjekura me Hudhra?

Sardelet e pjekura me hudhra janë sardele të freskëta, pa kokë dhe pa të brendshme, që piqen në furrë në një shtresë të vetme me vaj ulliri, hudhër, majdanoz, limon dhe pak verë të bardhë. Nuk ka miell, bukë të grirë apo salcë domateje: shija vjen nga vetë peshku dhe nga salca e gjelbër që e mbulon. Shtylla kurrizore mbetet në vend gjatë pjekjes dhe hiqet lehtë në pjatë, bashkë me bishtin.

Sardelja (Sardina pilchardus) është peshk i vogël i familjes së harengave, zakonisht 12 deri në 20 cm i gjatë, me mish të errët, të yndyrshëm dhe me shije të fortë deti. Kjo yndyrë e natyrshme e mban peshkun të lëngshëm gjatë pjekjes në nxehtësi të lartë. Peshqit e bardhë e të thatë, si merluci, thahen më shpejt në të njëjtat kushte dhe kërkojnë më shumë vaj ose salcë.

Receta ndryshon nga sardelet e gatuara në salcë domateje, ku peshku zihet ngadalë në lëng dhe merr shijen e salcës. Këtu sardelet piqen të zbuluara, në nxehtësi të thatë, që lëkura të mbetet e plotë dhe mishi të ruajë strukturën. Ndryshon edhe nga sardelet e skuqura, sepse peshku nuk lyhet me miell dhe nuk zhytet në vaj.

Historia e Pjatës

Sardelet janë peshkuar dhe ngrënë në brigjet e Mesdheut që në lashtësi. Lëvizin në tufa të mëdha në ujërat bregdetare dhe kapen lehtë me rrjeta, ndaj për shekuj me radhë kanë qenë ndër peshqit më të lirë e më të zakonshëm, të ngrënë të freskët, të kripur ose të tharë. Emri i tyre lidhet zakonisht me ishullin e Sardenjës, por kjo origjinë e fjalës nuk është plotësisht e sigurt.

Në shekullin XIX sardelet u bënë ndër peshqit e parë që u konservuan në kanaçe në shkallë të gjerë, fillimisht në Francë e më pas edhe në Portugali e Spanjë. Që atëherë shumë njerëz i njohin kryesisht si konservë, megjithëse në vendet bregdetare sardelja e freskët ka mbetur ushqim i përditshëm. Pjekja në furrë me vaj ulliri, hudhër dhe barishte është mënyrë e përbashkët e gjithë Mesdheut; nuk dihet një vend apo kohë e saktë ku të ketë lindur.

Në Shqipëri sardelja peshkohet në Adriatik dhe në Jon dhe shitet e freskët në tregjet e peshkut të qyteteve bregdetare, si Durrësi, Vlora dhe Shëngjini. Në kuzhinat e bregdetit gatuhet zakonisht e skuqur, në zgarë ose në tavë, shpesh me hudhër, majdanoz e limon. Pjekja në tavë është praktike kur gatuhet një sasi e madhe, sepse të gjithë peshqit piqen njëherësh dhe nuk ka spërkatje vaji si në tigan.