Kek me Mollë dhe Kanellë – I Butë dhe i Lagësht me Kos

Hyrje

Kur mollët mbushin tregjet në vjeshtë, një kek me mollë dhe kanellë është ndër ëmbëlsirat e para që piqen në shtëpi. Nuk kërkon shumë: mollë, vezë, kos, miell dhe pak kanellë. Gjatë pjekjes mollët zbuten dhe lëshojnë lëngun e tyre brenda brumit, ndërsa aroma e kanellës mbush kuzhinën. Kafshata del e butë dhe e lagësht, me copa molle që ndihen qartë e nuk shkrihen në masë. Gjithçka mbështetet te një ekuilibër i thjeshtë: një brumë i lehtë, por mjaftueshëm i fortë për të mbajtur sasinë e madhe të frutave, dhe një shtresë e hollë sheqeri me kanellë sipër, që del paksa krokante në skaje.

Sekreti qëndron te rrahja e vezëve me sheqerin. Kur i rrihni 5–7 minuta, derisa masa të zbardhet dhe të trashet, ajri që futni në të ndihmon pluhurin pjekës ta ngrejë kekun njëtrajtshëm, edhe nën peshën e mollëve. Vaji dhe kosi e mbajnë kekun të lagësht për disa ditë; me gjalpë del më aromatik, por forcohet më shumë kur ftohet. Mollët priten në kubikë jo shumë të vegjël dhe përzihen me një lugë miell, që të mos zbresin në fund të tavës. Pjekja bëhet në 175°C dhe nuk nxitohet, sepse lëngu i frutave kërkon kohë që të avullojë. Një shkop i hollë druri i futur në qendër tregon kur keku është gati.

Keku me mollë dhe kanellë shkon me kafenë e mëngjesit, me çajin e pasdites ose si ëmbëlsirë e thjeshtë pas drekës së së dielës. Përbërësit zakonisht gjenden në shtëpi dhe brumi përgatitet me një mikser dore për rreth gjysmë ore, ndaj është zgjedhje e lehtë për fundjavën. I vakët shoqërohet bukur me një lugë kos ose me akullore vanilje; i ftohtë, të nesërmen, pritet më pastër dhe aroma e kanellës lidhet më mirë me shijen e mollës.

Përbërësit

Për 10 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni furrën dhe tavën: Nxirrni vezët dhe kosin nga frigoriferi 30 minuta përpara, që vezët të rrihen më mirë dhe brumi të lidhet njëtrajtshëm. Ndizni furrën në 175°C me ngrohje lart e poshtë (160°C me ventilator). Lyeni me pak vaj luledielli një tavë të rrumbullakët 24–26 cm me rreth që hapet, ose një tepsi 20 x 30 cm, dhe shtroni fundin me letër furre.
2. Prisni mollët: Qëroni mollët dhe hiqni bërthamën. Pritini tri prej tyre në kubikë rreth 1,5 cm dhe të katërtën në feta të holla 3–4 mm. Hidhni lëngun e limonit mbi kubikët dhe fetat dhe përziejini lehtë, që të mos nxihen. Pastaj spërkatini kubikët me 1 lugë gjelle nga mielli i recetës dhe trazojini derisa të mbulohen lehtë.
3. Rrihni vezët me sheqerin: Në një tas të madh rrihni vezët me 150 g sheqer me mikser dore, në shpejtësi të lartë, për 5–7 minuta. Masa duhet të zbardhet, të trashet dhe të paktën të dyfishohet në vëllim. Kur ngrini rrahëset, masa duhet të bjerë si shirit që qëndron një çast mbi sipërfaqe para se të zhduket. Pikërisht ky ajër e mban kekun të lehtë.
4. Shtoni vajin, kosin dhe vaniljen: Ulni shpejtësinë e mikserit dhe hidhni vajin me rrjedhë të hollë, duke rrahur pa pushim, që masa të mos humbasë volumin. Shtoni kosin dhe ekstraktin e vaniljes dhe përziejini vetëm sa të bashkohen, rreth 20–30 sekonda. Masa duhet të jetë e lëmuar, me ngjyrë të verdhë të çelur dhe pak më e lëngshme se më parë.
5. Bashkoni përbërësit e thatë: Në një tas tjetër përzieni miellin e mbetur, pluhurin pjekës, 1 1/2 lugë çaji kanellë dhe kripën. Sitini mbi masën e lëngshme në dy herë dhe përziejini me spatulë, me lëvizje nga poshtë lart, vetëm derisa të mos shihet më miell i thatë. Brumi duhet të jetë i trashë, por të rrjedhë nga luga. Përzierja e tepërt e bën kekun të fortë.
6. Shtoni mollët dhe mbushni tavën: Hidhni në brumë kubikët e mollës bashkë me miellin që u ka mbetur, por pa lëngun e mbledhur në fund të tasit, dhe përziejini lehtë me spatulë. Derdheni brumin në tavë dhe sheshojeni. Vendosni sipër fetat e mollës, pak të mbivendosura, në rreth ose në rreshta. Përzieni 20 g sheqer me 1/2 lugë çaji kanellë dhe spërkateni përzierjen njëtrajtshëm mbi feta.
7. Piqeni kekun: Futeni tavën në raftin e mesit dhe piqeni 50–55 minuta (në tepsi 20 x 30 cm rreth 40–45 minuta), pa e hapur derën në 30 minutat e para. Keku është gati kur sipërfaqja merr ngjyrë kafe të artë, skajet ndahen pak nga tava dhe një shkop i hollë druri i futur në qendër del pa brumë të papjekur; pak lagështi nga molla është normale. Nëse sipërfaqja skuqet para kohe, mbulojeni lirshëm me letër alumini.
8. Ftoheni dhe servireni: Lëreni kekun në tavë 15 minuta, pastaj kaloni një thikë rreth skajeve, hapni rrethin e tavës dhe lëreni të ftohet mbi rrjetë edhe 20–25 minuta para se ta prisni; në tepsi mund të ftohet në vend. Spërkateni me sheqer pluhur vetëm pak para servirjes, sepse lagështia e mollëve e shkrin shpejt dhe sipërfaqja humbet pamjen e bardhë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni mollë të forta dhe pak të tharta; ato e mbajnë formën në furrë dhe e balancojnë ëmbëlsinë e brumit.
• Mos i prisni mollët shumë imët. Kubikët rreth 1,5 cm mbeten të dallueshëm pas pjekjes, ndërsa copat e vogla shkrihen dhe e lagin brumin tepër.
• Matni miellin me peshore. Edhe 30–40 g miell më shumë e bëjnë kekun të thatë dhe të rëndë.
• Nëse furra juaj ngroh më fort nga poshtë, vendosni një tepsi bosh në raftin më të ulët, që fundi i kekut të mos marrë ngjyrë të errët.
• Mund ta përgatitni një ditë përpara: të nesërmen lagështia e mollëve shpërndahet në gjithë kekun dhe aroma e kanellës ndihet më e plotë.
• Për feta të pastra, përdorni thikë me dhëmbëza dhe fshijeni pas çdo prerjeje.

Si të Servirni

Lëreni kekun të ftohet të paktën 35–40 minuta para se ta prisni; kur është i nxehtë, brumi rreth mollëve është ende shumë i butë dhe fetat shkërmoqen. Spërkateni me sheqer pluhur pak para se ta çoni në tryezë dhe shoqërojeni me një lugë kos të kulluar, krem të rrahur me pak sheqer ose një top akullore vanilje. Kontrasti i ftohtë pranë kekut të vakët e nxjerr më mirë aromën e kanellës.

Në mëngjes shkon mirë me kafe ose me një gotë qumësht, ndërsa pasdite me çaj mali ose çaj të zi. Për miq, priteni në feta trekëndore, ose në katrorë nëse e keni pjekur në tepsi, dhe vendosni copat në një pjatë të madhe, me disa feta molle të freskët anash. Keku i mbetur ruhet i mbuluar në temperaturë dhome deri në dy ditë, pastaj në frigorifer; para servirjes lëreni gjysmë ore jashtë, që të marrë temperaturën e dhomës.

Variacione Rajonale

• Me arra: Shtoni 60–80 g arra të grira trashë bashkë me kubikët e mollës, ose spërkatini sipër bashkë me sheqerin dhe kanellën. Arrat e bëjnë kafshatën më krokante dhe shkojnë shumë mirë me kanellën.
• Me mollë të karamelizuara: Gatuani kubikët e mollës në tigan me 20 g gjalpë dhe 2 lugë gjelle sheqer për 6–8 minuta, derisa të marrin ngjyrë të artë dhe lëngu të avullojë. Ftohini plotësisht dhe spërkatini me miell para se t'i shtoni në brumë.
• Me gjalpë në vend të vajit: Zëvendësoni vajin me 130 g gjalpë të shkrirë e të vakët. Keku merr shije më të plotë, por kur ftohet del pak më i fortë.
• Me rrush të thatë: Njomni 50 g rrush të thatë në ujë të ngrohtë për 10 minuta, kullojini mirë dhe shtojini në brumë bashkë me mollët.

Çfarë është Kek me Mollë dhe Kanellë – I Butë dhe i Lagësht me Kos?

Keku me mollë dhe kanellë është një kek shtëpie i ngritur me pluhur pjekës, ku frutat nuk janë thjesht dekor, por pjesa kryesore e masës. Në këtë version, rreth 650 g mollë të qëruara shkojnë në një brumë me tri vezë, 250 g miell, kos dhe vaj luledielli. Tri të katërtat e mollëve priten në kubikë dhe përzihen brenda brumit, ndërsa molla e fundit pritet në feta të holla që vendosen sipër dhe piqen nën një shtresë të hollë sheqeri me kanellë.

Ky kek ndryshon nga pitja me mollë, ku mbushja mbështillet me petë ose brumë, dhe nga mollët e pjekura me kanellë, që piqen të plota pa brumë. Këtu tekstura është ajo e një keku: brendësi e butë me vrima të imëta, e lagësht nga kosi dhe nga lëngu i frutave. Molla dhe kanella janë çift i njohur në shumë kuzhina, sepse aroma e ngrohtë e kanellës e thekson shijen e frutit pa e mbuluar. Për këtë recetë shkojnë më mirë mollët e forta, që e mbajnë formën në furrë, si Granny Smith, e thartë, ose Golden dhe Jonagold, më të ëmbla. Një përzierje mollësh të tharta dhe të ëmbla jep shijen më të plotë. Mollët me tul miellor zbërthehen shpejt dhe e rëndojnë brumin.

Historia e Pjatës

Ëmbëlsirat me mollë të pjekura janë të përhapura në gjithë Evropën, nga Apfelkuchen në Gjermani te strudeli në Austri dhe tartat me mollë në Francë, dhe çdo kuzhinë ka mënyrën e vet për t'i përgatitur. Keku i thjeshtë me pluhur pjekës është shpikje relativisht e re: pluhuri pjekës u zhvillua në mesin e shekullit XIX, dhe para tij kekët ngriheshin kryesisht me vezë të rrahura ose me maja. Fjala shqipe «kek» vjen nga anglishtja «cake», por nuk dihet me saktësi nëpërmjet cilës gjuhë hyri në shqip. Po ashtu, nuk ka të dhëna të dokumentuara se kur ose ku keku me mollë u bë pjesë e kuzhinës shqiptare; ka shumë gjasa që të jetë përhapur gjatë shekullit XX, por një datë e saktë nuk dihet.

Kanella është lëvorja e tharë e disa drurëve të gjinisë Cinnamomum. Kanella e Cejlonit rritet kryesisht në Sri Lankë, ndërsa kasia, që është edhe lloji më i shitur në shumë vende, vjen nga Kina dhe Azia Juglindore. Erëza tregtohej që në antikitet, ndërsa në Ballkan përdoret prej kohësh në ëmbëlsira me qumësht, oriz dhe fruta; në kuzhinën shqiptare e gjejmë te sultjashi, te kabunia, te kompostot dhe te mollët e pjekura. Mollët kultivohen gjerësisht në Shqipëri, dhe zona e Korçës njihet si rajoni kryesor i prodhimit të tyre. Keku me mollë dhe kanellë bashkon kështu një frut të zakonshëm të vendit me një erëz që kuzhina shqiptare e njeh mirë.