Kek me Kungull të Verdhë – I Butë, me Arra dhe Kanellë

Hyrje

Një kek me kungull të verdhë është ndër mënyrat më të thjeshta për ta kthyer kungullin e vjeshtës në ëmbëlsirë. Kungulli nuk zihet dhe nuk piqet më parë: qërohet, grihet në rende dhe futet i papërpunuar në brumë. Në furrë ai zbutet, lëshon lagështinë e vet dhe i jep kekut thërrime të njoma, ngjyrë të artë dhe një ëmbëlsi të lehtë, pa shijen e perimes. Kanella dhe lëkura e portokallit i japin aromë të ngrohtë, ndërsa arrat e thekura sjellin pak kërcitje në çdo kafshatë. Në tetor e nëntor, kur kungujt gjenden me bollëk në treg, një copë rreth gjysmë kilogrami mjafton për një tepsi të tërë.

Receta ndjek metodën e kekëve me vaj, jo atë me gjalpë të rrahur me sheqer. Vezët rrihen me sheqerin derisa masa të zbardhet dhe të trashet, pastaj vaji hidhet me rrjedhë të hollë, që të lidhet si krem i lëmuar. Kungulli i grirë dhe aromat shtohen menjëherë pas tij, ndërsa mielli, i përzier më parë me pluhurin e pjekjes, kanellën dhe kripën, bashkohet me shpatull vetëm sa të zhduket mielli i thatë. Kjo përzierje e shkurtër është ajo që e mban kekun të butë, sepse rrahja e gjatë pas miellit e bën të fortë dhe me vrima. Meqë vaji nuk ngurtësohet në të ftohtë si gjalpi, keku mbetet i butë edhe ditën e dytë. Nuk ju duhet mikser i madh; mjafton një rrahëse dore dhe pak durim.

Ky kek me kungull të verdhë shkon me kafenë e mëngjesit, me çajin e pasdites ose si ëmbëlsirë e thjeshtë pas drekës së së dielës. Pritet pastër në katrorë, mbahet mirë disa ditë dhe transportohet lehtë, prandaj është i përshtatshëm kur prisni miq, për një vizitë te të afërmit ose për t'ua futur fëmijëve në çantë për shkollë. Është edhe një mënyrë e mirë për të përdorur copën e kungullit që ka mbetur pasi keni gatuar supë ose byrek.

Përbërësit

Për 12 persona

Udhëzimet

1. Furra, tepsia dhe arrat: Ngrohni furrën në 175°C me nxehtësi lart-poshtë (160°C me ventilator) dhe vendosni raftin në mes. Shtroni një tepsi 20 x 30 cm me letër furre, duke e lënë të dalë pak mbi dy anët e gjata, që keku të nxirret lehtë më vonë. Ndërkohë thekni arrat në një tigan të thatë në zjarr mesatar për 4-5 minuta, duke e tundur shpesh tiganin, derisa të marrin aromë. Ftohini dhe grijini trashë me thikë.
2. Kungulli dhe portokalli: Qëroni kungullin, hiqni me lugë farat dhe fijet e buta të brendshme dhe grijeni mishin në vrimat e mesme të rendes. Peshoni 350 g. Lëreni në tas për 5 minuta; nëse në fund të tasit mblidhet lëng, derdheni, por mos e shtrydhni kungullin me duar, sepse lagështia e tij e mban kekun të butë. Lajeni portokallin dhe grini imët vetëm pjesën portokalli të lëkurës, pa cipën e bardhë.
3. Përbërësit e thatë: Në një tas të mesëm sitni miellin bashkë me pluhurin e pjekjes, kanellën dhe kripën. Përziejini mirë me një lugë, që pluhuri i pjekjes të shpërndahet njëtrajtshëm në gjithë miellin. Kështu shmangni topthat e vegjël të pluhurit, të cilët lënë pika me shije të pakëndshme dhe vrima të mëdha brenda kekut. Mbajeni tasin mënjanë derisa të jetë gati masa e vezëve.
4. Vezët, sheqeri dhe vaji: Në një tas të madh rrihni vezët me sheqerin me mikser në shpejtësi mesatare për 3-4 minuta, ose rreth 8 minuta me rrahëse dore, derisa masa të zbardhet, të trashet dhe të fryhet dukshëm. Pa e ndalur rrahjen, hidhni vajin me rrjedhë të hollë, që të lidhet me vezët në një krem të lëmuar. Në fund shtoni vaniljen dhe lëkurën e grirë të portokallit.
5. Bashkoni brumin: Shtoni kungullin e grirë në masën e vezëve dhe përziejeni me shpatull. Hidhni përzierjen e miellit në dy herë dhe përzieni me lëvizje të ngadalta nga fundi i tasit lart, vetëm derisa të mos shihen më gjurmë mielli. Shtoni arrat dhe përzieni edhe dy-tre herë. Brumi duhet të jetë i dendur, por të rrjedhë ngadalë nga shpatulla. Mos e shijoni brumin e papjekur, sepse përmban vezë dhe miell të papjekur.
6. Piqni kekun: Derdhni brumin në tepsi, sheshojeni me shpatull dhe përplasni lehtë tepsinë dy-tre herë mbi tavolinë, që të dalin flluskat e mëdha. Piqeni në raftin e mesëm për 40-45 minuta, pa e hapur furrën në 30 minutat e para. Keku është gati kur sipërfaqja është e artë, anët fillojnë të ndahen nga tepsia, qendra kthehet kur e shtypni lehtë dhe një shkop druri i futur në mes del i pastër.
7. Ftohni dhe shërbejeni: Lëreni kekun 15 minuta në tepsi, pastaj nxirreni duke e mbajtur nga letra dhe vendoseni mbi një rrjetë metalike. Lëreni të ftohet plotësisht, rreth një orë; i prerë ndërsa është i nxehtë, thërrmohet dhe duket i papjekur në mes. Pritini kekun në 12 katrorë me thikë të mprehtë, duke e fshirë thikën mes prerjeve, dhe sitni sipër sheqerin pluhur pak para shërbimit.

Këshilla nga Kuzhina

• Nxirrni vezët nga frigoriferi rreth 30 minuta para se të filloni; vezët në temperaturë dhome rrihen më mirë dhe e bëjnë kekun më të lehtë.
• Peshoni miellin dhe kungullin me peshore, jo me gotë. Mielli i tepërt e bën kekun të thatë, ndërsa kungulli i tepërt e lë të lagësht në mes.
• Nëse sipërfaqja merr ngjyrë shumë shpejt, mbulojeni lehtë me letër alumini për 10-15 minutat e fundit të pjekjes.
• Mund ta grini kungullin një ditë përpara dhe ta mbani në frigorifer në enë të mbyllur; derdhni lëngun që mblidhet në fund para se ta shtoni në brumë.
• Në tepsi qelqi ose qeramike keku piqet më ngadalë se në tepsi metalike, prandaj provojeni me shkop druri dhe llogaritni 5-10 minuta më shumë.

Si të Servirni

Keku shërbehet në temperaturë dhome, i prerë në katrorë rreth 7 centimetra. Sitni sheqerin pluhur sipër vetëm pak para se ta nxirrni në tryezë, sepse mbi sipërfaqen e njomë shkrihet shpejt. Shkon mirë me kafe turke, ekspres ose çaj mali, ndërsa për fëmijët me një gotë qumësht. Si ëmbëlsirë pas darke, vendosni pranë çdo cope një lugë kos të trashë të ëmbëlsuar me pak mjaltë: thartësia e kosit e balancon ëmbëlsinë e kekut. Disa feta molle ose dardhe të freskët i japin pjatës freski vjeshte. Nëse e çoni për vizitë ose në një festë, pritini katrorët vetëm pasi keku të jetë ftohur plotësisht, rreshtojini në një tabaka me letër furre dhe sitni sheqerin pluhur kur të arrini, që të mos shkrijë gjatë rrugës.

Variacione Rajonale

• Me pure kungulli: Zëvendësoni kungullin e grirë me 300 g pure kungulli të pjekur dhe të kulluar mirë. Keku del më i lëmuar, pa fije të dukshme dhe me ngjyrë më të fortë portokalli.
• Me rrush të thatë: Përgjysmoni arrat dhe shtoni 80 g rrush të thatë, të njomur 10 minuta në ujë të ngrohtë, të tharë me peceta letre dhe të përzier me një lugë çaji miell, që të mos bien në fund të tepsisë.
• Me glazurë limoni: Në vend të sheqerit pluhur të situr, përzieni 100 g sheqer pluhur me 1-2 lugë gjelle lëng limoni dhe derdheni mbi kekun e ftohur plotësisht.
• Me erëza dimri: Shtoni te mielli 1/4 lugë çaji karafil të bluar dhe 1/2 lugë çaji xhenxhefil të bluar, për një aromë më të fortë erëzash që i shkon mirë kungullit në ditët e ftohta.
• Në formë të rrumbullakët: Piqeni brumin në një formë 24 cm me fund që hiqet. Keku del më i lartë dhe kërkon rreth 50-55 minuta pjekje, prandaj provojeni me shkop druri që nga minuta e 45-të.

Çfarë është Kek me Kungull të Verdhë – I Butë, me Arra dhe Kanellë?

Keku me kungull të verdhë është një kek tepsie me bazë vaji, ku kungulli i grirë i papjekur përbën më shumë se një të katërtën e peshës së brumit. Përbërësit e tjerë janë ata të një keku të zakonshëm shtëpie: vezë, sheqer, vaj luledielli, miell gruri dhe pluhur pjekjeje. Atyre u shtohen kanella, lëkura e grirë e portokallit, pak vanilje dhe arra të grira trashë. Lagështia e kungullit zë vendin e qumështit ose të kosit që përdoren në shumë kekë të tjerë, prandaj brumi nuk ka nevojë për to. Për nga mënyra e përgatitjes i ngjan kekut me karota: perimja e grirë futet e papjekur në brumë dhe zbutet gjatë pjekjes.

Në kafshatë, keku është i njomë dhe i butë, me thërrime të imta, ngjyrë të artë me nuanca portokalli dhe një kore të hollë që zbutet pas disa orësh në enë të mbyllur. Fijet e kungullit duken në prerje si vija të holla portokalli, por në gojë janë krejt të buta; ajo që ndihet më shumë është ëmbëlsia e lehtë dhe aroma e kanellës dhe e portokallit, e shoqëruar herë pas here nga shija e thekur e arrës. Nuk ka krem, shurup apo glazurë: sipër sitet vetëm pak sheqer pluhur para shërbimit. Kjo e bën një kek për çdo ditë, që pritet me thikë pa u thërrmuar dhe nuk ngjitet në duar.

Historia e Pjatës

Kungulli i verdhë nuk është bimë vendase e Europës. Kungujt e gjinisë Cucurbita janë ndër bimët më të hershme të kultivuara në kontinentin amerikan, ku u mbollën mijëra vjet para epokës sonë. Në Europë arritën pas udhëtimeve të Kolombit, gjatë shekullit XVI, dhe me kohë u përhapën në Mesdhe e në Ballkan. Në kuzhinën shqiptare kungulli i verdhë zuri vend sidomos te byrekët dhe lakrorët e vjeshtës, si edhe te disa ëmbëlsira të thjeshta shtëpie me kungull të pjekur ose të zier me sheqer. Edhe në kuzhinën turke njihet kungulli i zier ngadalë në sheqer dhe i shërbyer me arra, i quajtur kabak tatlısı.

Keku me pluhur pjekjeje, nga ana tjetër, është ëmbëlsirë relativisht e re. Vetë fjala «kek» e ka burimin te fjala angleze «cake». Pluhuri i pjekjes u zhvillua në mesin e shekullit XIX dhe nga fundi i atij shekulli filloi të shitej në qeska të vogla për përdorim shtëpiak, gjë që e bëri shumë më të lehtë pjekjen e kekut të shpejtë në shtëpi. Sot, në shtëpitë shqiptare, ai është ndër ëmbëlsirat më të zakonshme, krahas atyre me shurup si bakllavaja dhe revania.

Nuk ka të dhëna të dokumentuara se kur ose ku u piq për herë të parë kek me kungull në Shqipëri. Ka gjasa të jetë përshtatje shtëpiake e kekëve me perime të grira, si keku me karota, me një perime që në vjeshtë gjendet lehtë dhe me çmim të ulët. Sot receta qarkullon në shumë variante: me kungull të grirë ose me pure, me arra ose pa to, me kanellë ose me lëkurë agrumesh.