Mollë e Pjekur me Kanellë, Arra dhe Mjaltë

Hyrje

Një mollë e pjekur me kanellë është një nga ëmbëlsirat më të thjeshta të shtëpisë dhe, njëkohësisht, një nga më të ngrohtat. Molla piqet e plotë, me lëkurë, pasi i hiqet bërthama dhe zgavra mbushet me arra, mjaltë, rrush të thatë dhe kanellë. Në furrë tuli zbutet aq sa merret me lugë, lëkura rrudhet dhe shkëlqen, ndërsa mbushja shkrihet në një shurup me ngjyrë qelibari që mblidhet në fund të tavës. Aroma e kanellës dhe e mjaltit të pjekur mbush shtëpinë shumë para se ëmbëlsira të dalë nga furra.

Kur përgatitni mollë të kuqe në furrë, suksesi varet nga zgjedhja e frutit: kokrrat e freskëta, me tul të fortë dhe pak të thartë, e mbajnë formën, ndërsa ato me tul të butë e të shkrifët shemben si pure. Bërthama hiqet nga sipër, por fundi lihet i paprekur, që mjalti dhe gjalpi të mos rrjedhin. Një prerje e cekët në lëkurë, rreth mesit të mollës, i hap rrugë avullit, ndërsa pak ujë në fund të tavës e mbron mjaltin nga djegia dhe kthehet në lëngun që hidhet sipër në servirje.

Kjo ëmbëlsirë e ka stinën në vjeshtë dhe në dimër, kur mollët e reja mbushin tregjet dhe furra ndizet më shpesh. Përgatitet me pak punë, ndaj shkon edhe për një darkë të zakonshme gjatë javës, edhe për mysafirët e fundjavës. Nuk ka brumë, vezë apo miell dhe mund të futet në furrë ndërsa familja ha darkën, për të dalë e ngrohtë në fund. Shërbejeni me një lugë kos të trashë ose me një top akullore vanilje dhe hidhni sipër lëngun e tavës.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Furra dhe mollët: Ngrohni furrën në 180°C me nxehtësi lart e poshtë. Lani mollët nën ujë të ftohtë, fshijini dhe kontrolloni që të mos kenë të çara ose pjesë të shtypura. Nëse ndonjë mollë nuk qëndron drejt, prisni nga fundi një fetë shumë të hollë, aq sa të qëndrojë drejt, pa arritur te zgavra e farave.
2. Heqja e bërthamës: Me një heqës bërthame ose me një thikë të vogël dhe një lugë çaji, hiqni bërthamën nga ana e bishtit, duke hapur një zgavër rreth 3 cm të gjerë. Ndaluni rreth 1 cm para fundit, që mbushja të mos rrjedhë. Hiqni të gjitha farat dhe cipat e forta, pastaj lyeni brendësinë e zgavrës me lëngun e limonit, që tuli të mos nxihet.
3. Prerja e lëkurës: Me majën e thikës bëni një prerje të cekët, rreth 2 mm, rreth e qark mesit të çdo molle, vetëm në lëkurë. Kjo vijë i hap rrugë avullit që krijohet brenda gjatë pjekjes, kështu molla nuk plas anash dhe lëkura e sipërme rrudhet njëtrajtësisht. Pa këtë prerje, mollët me lëkurë të trashë shpesh çahen dhe mbushja del jashtë.
4. Mbushja me arra dhe mjaltë: Në një tas përzieni arrat e grira, rrushin e thatë, 30 g gjalpë të zbutur, 3 lugë gjelle mjaltë dhe 1 1/2 lugë çaji kanellë, derisa të bëhet një masë e trashë dhe ngjitëse. Me një lugë çaji, mbushni zgavrat e mollëve dhe shtypeni lehtë mbushjen poshtë. Lëreni mbushjen pak të ngritur mbi buzën e mollës, sepse gjatë pjekjes ajo ulet.
5. Rregullimi në tavë: Vendosni mollët drejt në një tavë qeramike ose xhami rreth 22 x 32 cm, me 2-3 cm hapësirë mes tyre, që nxehtësia të qarkullojë. Derdhni 150 ml ujë të ngrohtë në fund të tavës, jo mbi mollët. Ndajeni 10 g gjalpë të mbetur në 6 copëza dhe vendosni nga një mbi çdo mbushje. Hidhni sipër me fije 1 lugë gjelle mjaltë dhe spërkatni 1/2 lugë çaji kanellë.
6. Pjekja: Piqini në raftin e mesëm të furrës për 40-50 minuta. Pas 25 minutash nxirreni tavën, merrni me lugë lëngun nga fundi dhe hidheni mbi mollët. Nëse arrat sipër marrin ngjyrë të errët para se mollët të zbuten, mbulojini lirshëm me letër alumini. Nëse lëngu në tavë është avulluar pothuajse krejt, shtoni anash 2-3 lugë gjelle ujë të ngrohtë.
7. Kontrolli i gatimit: Mollët janë gati kur një thikë e hollë ose një shkopth druri hyn në anë të tyre pa rezistencë, lëkura është rrudhur dhe shkëlqen, ndërsa molla e mban ende formën. Lëngu i tavës duhet të jetë kthyer në një shurup të lehtë, me ngjyrë qelibari. Mollët e mëdha ose shumë të forta mund të kenë nevojë për 5-10 minuta më shumë.
8. Pushimi dhe servirja: Nxirreni tavën dhe lërini mollët të pushojnë 10 minuta, sepse mbushja me mjaltë del nga furra shumë e nxehtë dhe mund të djegë gojën. Gjatë pushimit shurupi trashet pak. Kalojini mollët me një shpatull në pjata të thella, hidhni sipër lëngun e tavës dhe shërbejini të ngrohta.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni mollë me madhësi të njëjtë, që të piqen në të njëjtën kohë. Nëse njëra është më e madhe, nxirrni të tjerat më parë dhe lëreni atë edhe pak minuta në furrë.
• Mund t'i thekni arrat 5-6 minuta në tigan të thatë, në zjarr mesatar, para se t'i grini; shija del më e plotë dhe më pak e hidhur.
• Përdorni mjaltë me shije të butë, si mjaltë lulesh. Mjalti i gështenjës është shumë i fortë dhe mbulon shijen e mollës.
• Mund ta përgatisni mbushjen një ditë përpara dhe ta mbani në frigorifer; nxirreni 30 minuta para përdorimit, që gjalpi të zbutet dhe mollët të mbushen më lehtë.
• Nëse mollët janë shumë të ëmbla, shtoni në mbushje pak lëkurë limoni të grirë dhe 1 lugë çaji lëng limoni; freskia e limonit e balancon mjaltin.

Si të Servirni

Mollët shërbehen më mirë të ngrohta, rreth 10 minuta pasi dalin nga furra, kur shurupi është ende i lëngshëm, por mbushja nuk përvëlon më. Vendosni secilën mollë në një pjatë të thellë ose në një tas të vogël dhe hidhni sipër me lugë lëngun e mbledhur në tavë. Një lugë kos të trashë e zbut ëmbëlsinë me aciditetin e vet të lehtë, ndërsa një top akullore vanilje e kthen në ëmbëlsirë për mysafirë.

Si pije, shkon mirë me një çaj mali të ngrohtë ose me kafe turke pa sheqer. Mollët e mbetura mund të hahen edhe të ftohta të nesërmen, si mëngjes i ëmbël me kos. Për fëmijët, pritini në copa dhe hiqni lëkurën e rrudhur, që hahet më lehtë. Mos ua jepni foshnjave nën një vjeç, sepse mjalti nuk këshillohet për ta, edhe kur është pjekur.

Variacione Rajonale

• Me fiq të thatë: Në vend të rrushit të thatë përdorni 50 g fiq të thatë të grirë imët, që i japin mbushjes ëmbëlsi më të thellë dhe kokrriza të vogla.
• Me lajthi: Zëvendësoni arrat me lajthi të thekura dhe të grira trashë; mbushja merr aromë më të ëmbël dhe më të butë.
• Me sheqer kaf: Zëvendësoni mjaltin me 50 g sheqer kaf, duke përzier 40 g me gjalpin e mbushjes dhe duke spërkatur 10 g sipër. Shurupi del me shije karameli dhe i përshtatet atyre që nuk e duan mjaltin.
• Me portokall: Shtoni në mbushje lëkurë portokalli të grirë dhe zëvendësoni ujin e tavës me lëng portokalli të freskët; shurupi del më aromatik dhe pak më i thartë.

Çfarë është Mollë e Pjekur me Kanellë, Arra dhe Mjaltë?

Molla e pjekur me kanellë është ëmbëlsirë frutash e përgatitur në furrë, pa brumë dhe pa vezë. Çdo mollë piqet e plotë dhe shërbehet si një racion më vete. Zgavra ku ishte bërthama mbushet me arra të grira trashë, rrush të thatë, mjaltë, gjalpë dhe kanellë. Gjatë pjekjes molla lëshon lëngun e saj, i cili përzihet me mjaltin dhe gjalpin që shkrihen dhe kthehet në një shurup të lehtë.

Tekstura që kërkohet është e qartë: lëkura rrudhet dhe shkëputet lehtë nga tuli, tuli zbutet derisa thika hyn pa rezistencë, por molla nuk shembet. Arrat mbeten paksa krokante dhe ato që dalin mbi buzë theken lehtë, ndërsa rrushi i thatë fryhet me lëng. Kanella dhe mjalti nuk e mbulojnë shijen e frutit; ato e plotësojnë ëmbëlsinë natyrale të mollës dhe e zbusin aciditetin e saj të lehtë.

Kjo recetë ndryshon nga kekët me mollë, ku fruti futet në brumë, dhe nga ftonjtë e mollët e prera përgjysmë që piqen bashkë në tavë. Këtu molla mbetet e tërë dhe vetë ajo bëhet ena e mbushjes. Përgatitja është e lehtë, por kërkon vëmendje te koha e pjekjes, sepse nga molla e butë te molla e shembur kalojnë vetëm pak minuta.

Historia e Pjatës

Molla e kultivuar e ka origjinën në Azinë Qendrore, ku ende rriten pyje me mollë të egra, sidomos në malet e Kazakistanit të sotëm. Prej andej u përhap drejt perëndimit përgjatë rrugëve tregtare dhe u kultivua gjerësisht nga grekët dhe romakët. Molla ruhet mirë gjatë dimrit, ndaj pjekja e saj e plotë në furrë është një nga mënyrat më të thjeshta për ta kthyer në ëmbëlsirë kur stina e frutave të freskëta ka mbaruar.

Kanella del nga lëvorja e brendshme e disa pemëve që rriten në Azinë Jugore dhe Juglindore, si në Sri Lankë. Që në lashtësi ajo arrinte në Mesdhe përmes tregtisë së erëzave dhe sot është ndër erëzat më të përdorura në ëmbëlsirat e shtëpisë shqiptare. Arrat dhe mjalti, nga ana tjetër, janë prodhime të vjetra të fshatit shqiptar dhe gjenden në shumë ëmbëlsira tradicionale.

Në Shqipëri molla kultivohet në shumë zona, por krahina e Korçës njihet më shumë se të tjerat për pemëtoret e saj. Mollët e pjekura janë ëmbëlsirë e përhapur në gjithë Evropën, por nuk ka të dhëna të sigurta se kur u bë e zakonshme në shtëpitë shqiptare mbushja e tyre me arra e mjaltë. Ajo që mund të thuhet me siguri është se molla dhe arra mblidhen në vjeshtë, ndërsa mjalti ruhet gjatë gjithë vitit, ndaj receta përshtatet natyrshëm me tryezën e vjeshtës dhe të dimrit.