Tiramisu me Luleshtrydhe – Ëmbëlsira e Freskët pa Kafe

Hyrje

Tiramisu me luleshtrydhe është varianti veror i ëmbëlsirës së njohur italiane, ku kafeja dhe kakaoja u lënë vendin frutave. Savoiardët nuk zhyten në kafe, por në një shurup të kuq luleshtrydhesh me pak lëng limoni, ndërsa në mes, mbi shtresën e parë të kremit me mascarpone, shtrohen feta luleshtrydhesh të freskëta. Rezultati është një ëmbëlsirë e ftohtë, rozë në prerje, me krem të butë e të pasur dhe me një thartirë të lehtë frutash që e mban të freskët deri në lugën e fundit. Meqë nuk ka kafe, alkool apo vezë të papjekura, e shijojnë njësoj fëmijët dhe të rriturit që nuk e duan hidhësinë e kafesë.

Receta ka tri pjesë të thjeshta. E para është shurupi: një pjesë e luleshtrydheve zihet për pak minuta me sheqer, ujë dhe lëng limoni, bëhet pure dhe kullohet, që savoiardët të lagen me lëng të pastër e me ngjyrë të fortë. E dyta është kremi, ku mascarponeja e ftohtë përzihet shkurt me sheqer pluhur, vanilje dhe lëkurë limoni, pastaj bashkohet me panën, të rrahur më parë deri në maja të qëndrueshme. E treta është montimi. Çdo biskotë zhytet vetëm një sekondë nga secila anë, sepse vazhdon ta thithë lëngun edhe pasi vendoset në enë. Luleshtrydhet për shtresën priten në feta të holla dhe nuk sheqerosen, që të mos lëshojnë lëng në krem.

Kjo tiramisu del më e mirë në fund të pranverës dhe në fillim të verës, kur luleshtrydhet janë në stinë, të kuqe deri në mes dhe me aromë të fortë. Përgatitet një natë para dhe nuk kërkon furrë, ndaj është zgjedhje e mirë për ditëlindje, drekën e së dielës ose vizita në ditë të nxehta. Një enë 20 x 30 cm jep 8 porcione të bollshme, që shërbehen drejt nga frigoriferi me nga një luleshtrydhe të prerë përgjysmë sipër.

Përbërësit

Për 8 persona

Udhëzimet

1. Larja dhe Ndarja e Luleshtrydheve: Lani luleshtrydhet nën ujë të ftohtë që rrjedh, pa ua hequr bishtat, në mënyrë që uji të mos futet brenda frutit. Thajini mirë me letër kuzhine dhe vetëm pastaj hiqni bishtat. Ndani 250 g për shurupin. Nga 500 gramët e tjerë lini mënjanë 8 kokrra të bukura për dekor, ndërsa pjesën tjetër priteni në feta rreth 5 mm të trasha dhe mbajeni në frigorifer.
2. Zierja e Shurupit: Grini imët vetëm lëkurën e verdhë të limonit dhe ruajeni për kremin, pastaj shtrydhni 2 lugë gjelle lëng. Pritini në katër pjesë luleshtrydhet e shurupit dhe vendosini në një tenxhere të vogël me 80 g sheqer, 150 ml ujë dhe lëngun e limonit. Ngrohini në zjarr mesatar derisa të marrin valë, pastaj ulni zjarrin dhe lërini të ziejnë lehtë 6-8 minuta, derisa frutat të zbuten plotësisht dhe lëngu të marrë ngjyrë të kuqe të fortë.
3. Kullimi dhe Ftohja e Shurupit: Bëjeni masën pure me blender dore dhe kalojeni në sitë të imët, duke e shtypur tulin me lugë që të dalë sa më shumë lëng. Duhet të keni rreth 350 ml shurup. Hidheni në një enë të cekët e të gjerë, ku do të zhytni biskotat, dhe ftoheni në frigorifer të paktën 30 minuta, derisa të jetë plotësisht i ftohtë në prekje. Shurupi i ngrohtë i bën savoiardët qull dhe e zbut kremin.
4. Kremi me Mascarpone: Ndërkohë që ftohet shurupi, rrihni me mikser panën shumë të ftohtë me gjysmën e sheqerit pluhur për 3-4 minuta, derisa të mbajë maja të qëndrueshme, por të jetë ende e lëmuar. Në një tas tjetër punoni me spatul mascarponen e ftohtë me sheqerin pluhur të mbetur, vaniljen dhe lëkurën e limonit, derisa të bëhet e lëmuar. Shtoni panën në dy herë dhe përzieni lehtë, nga poshtë lart, vetëm sa të bashkohen.
5. Shtresa e Parë: Zhytni savoiardët një nga një në shurupin e ftohtë, rreth 1 sekondë nga secila anë, dhe shtrojini menjëherë ngjitur në një enë 20 x 30 cm. Biskota duhet të jetë e lagur jashtë, por ende e fortë në mes, sepse do ta thithë lëngun gjatë pushimit. Shtrini sipër gjysmën e kremit dhe rrafshojeni me pjesën e pasme të lugës.
6. Luleshtrydhet dhe Shtresa e Dytë: Vendosni fetat e luleshtrydheve mbi kremin në një shtresë të vetme, ngjitur me njëra-tjetrën, dhe shtypini lehtë që të zhyten pak në krem. Bëni shtresën e dytë me savoiardët e mbetur, të zhytur po aq shkurt në shurup, dhe mbulojini me kremin e mbetur. Lëmojeni sipërfaqen me spatul dhe pastroni buzët e enës. Shurupin e tepërt ruajeni në frigorifer, në kavanoz të mbyllur.
7. Pushimi në Frigorifer: Mbulojeni enën me kapak ose me film ushqimor, pa e lënë filmin të prekë kremin, dhe vendoseni në frigorifer për të paktën 6 orë, më mirë gjatë gjithë natës. Gjatë kësaj kohe savoiardët zbuten njëtrajtësisht, kremi forcohet dhe aroma e luleshtrydheve kalon në shtresat. Mos e futni në ngrirës për ta shpejtuar, sepse frutat lëshojnë ujë kur shkrihen.
8. Dekori dhe Prerja: Pak para servirjes, prisni përgjysmë 8 luleshtrydhet e ruajtura dhe vendosini sipër, nga dy gjysma për çdo porcion. Priteni tiramisunë në 8 katrorë me thikë të lagur në ujë të ngrohtë, duke e fshirë pas çdo prerjeje. Shërbejeni të ftohtë dhe ruajeni të mbuluar në frigorifer, ku mban mirë deri në 2 ditë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni luleshtrydhe të kuqe deri te bishti dhe me aromë të fortë; kokrrat që janë të bardha në mes kanë pak shije dhe e bëjnë shurupin të zbehtë.
• Mbajeni mascarponen dhe panën në frigorifer deri në çastin e përdorimit: pana e ftohtë rrihet më shpejt dhe mban maja, ndërsa mascarponeja e ftohtë nuk hollohet kur përzihet.
• Provoni një biskotë para se t'i lagni të gjitha: nëse savoiardët janë shumë të thatë ose të trashë, zhytini nga 2 sekonda për anë.
• Mos e hidhni tulin që mbetet në sitë; përziejeni me kos ose shtrijeni mbi petulla dhe bukë të thekur.
• Provojeni shurupin pasi të jetë ftohur: duhet të jetë i ëmbël, me pak thartirë. Nëse luleshtrydhet kanë qenë shumë të tharta, shtoni 1 lugë gjelle sheqer pluhur dhe përzieni derisa të tretet.

Si të Servirni

Nxirreni tiramisunë nga frigoriferi vetëm kur do ta prisni dhe shërbejeni të ftohtë. Priteni në 8 katrorë me thikë të gjatë, të lagur në ujë të ngrohtë dhe të fshirë pas çdo prerjeje, pastaj merreni çdo copë me spatul të sheshtë që shtresat të mos rrëshqasin. Nëse ka mbetur shurup, hidhni një lugë çaji prej tij në pjatë, pranë porcionit. Shkon mirë me kafe ekspres, me çaj të ftohtë ose me limonadë pa shumë sheqer, që e freskojnë shijen pas kremit. Për tryezë festive mund ta montoni edhe në gota ose kupa individuale, me të njëjtat shtresa, dhe kështu nuk ka nevojë për prerje. Mos e mbani jashtë frigoriferit më shumë se 2 orë gjithsej, e në ditë shumë të nxehta jo më shumë se 1 orë, sepse kremi me mascarpone dhe pana zbutet shpejt dhe prishet lehtë.

Variacione Rajonale

• Me çokollatë të bardhë: Shkrini 80 g çokollatë të bardhë, lëreni të vakët, përziejeni me një lugë mascarpone dhe pastaj me pjesën tjetër të mascarpones, para se të shtoni panën. Ulni sheqerin pluhur në 40 g, sepse çokollata e ëmbëlson kremin.
• Me fruta pylli: Zëvendësoni gjysmën e luleshtrydheve me mjedra dhe boronica, si në shurup ashtu edhe në shtresë. Mjedrat janë më të tharta, ndaj shtoni 10-20 g sheqer më shumë në shurup.
• Në gota individuale: Thyeni savoiardët në copa, lagini shkurt në shurup dhe ndërtoni të njëjtat shtresa në 8 gota. Mjaftojnë 4 orë frigorifer, sepse porcionet janë më të vogla.
• Për të rriturit: Kur shurupi të jetë ftohur, përzieni në të 30-40 ml limonçello ose liker portokalli. Ky version nuk u jepet fëmijëve.

Çfarë është Tiramisu me Luleshtrydhe – Ëmbëlsira e Freskët pa Kafe?

Tiramisu me luleshtrydhe është ëmbëlsirë e ftohtë me shtresa, pa pjekje, që ndjek ndërtimin e tiramisusë klasike: biskota savoiardi të lagura në lëng, krem me mascarpone dhe pushim i gjatë në frigorifer. Ndryshimi është te lëngu dhe te mbushja. Në vend të kafesë përdoret shurup luleshtrydhesh, në vend të kakaosë sipër vihen fruta të freskëta, ndërsa mbi shtresën e parë të kremit shtrohen feta luleshtrydhesh. Në Itali ky variant njihet si tiramisù alle fragole dhe përgatitet sidomos në stinën e luleshtrydheve.

Savoiardi janë biskota të lehta e të thata, të bëra me vezë, sheqer dhe miell, me strukturë poroze që e thith lëngun shpejt. Mascarponeja është djathë i freskët i bërë nga ajka e qumështit, me shumë yndyrë dhe shije të butë, dhe i jep kremit trupin. Pana e rrahur e bën kremin më të lehtë dhe e ndihmon të mbajë formën pa përdorur vezë. Lëkura e limonit në krem dhe lëngu i limonit në shurup i lidhin dy pjesët me të njëjtën notë të freskët. Frutat sjellin thartirë dhe lagështi, ndaj kremi duhet të jetë mjaft i dendur që t'i mbajë pa rrjedhur, ndërsa sheqeri mbahet i matur, që shija e tyre të ndihet qartë. Kur del si duhet, tiramisuja me luleshtrydhe pritet në katrorë që mbajnë formën, me biskota të buta, por jo të qullëta, dhe me një shtresë frutash që nuk rrjedh në pjatë.

Historia e Pjatës

Tiramisuja është ëmbëlsirë italiane e gjysmës së dytë të shekullit XX. Burimet më të përhapura e lidhin me Trevison, në rajonin e Venetos, dhe me restorantin Le Beccherie, ku receta me savoiardi, kafe, të verdha veze, sheqer, mascarpone dhe kakao u formua mes fundit të viteve '60 dhe fillimit të viteve '70, para se të përhapej në gjithë Italinë. Edhe rajoni fqinj Friuli-Venezia Giulia pretendon origjinën e saj, ndaj debati nuk është mbyllur plotësisht. Emri vjen nga shprehja italiane "tirami su", fjalë për fjalë "më tërhiq lart", në kuptimin "më jep energji", gjë që zakonisht shpjegohet me kafenë dhe sheqerin. Përbërësit kryesorë janë më të vjetër se vetë ëmbëlsira: mascarponeja është djathë krem i Lombardisë, ndërsa biskotat savoiardi e marrin emrin nga Dukati i Savojës, në Alpet mes Francës dhe Italisë së sotme.

Versioni me luleshtrydhe nuk ka autor apo datë të njohur. Ai bën pjesë në valën e varianteve që lindën kur gatuesit në shtëpi dhe pastiçeritë filluan ta përshtatnin tiramisunë me fruta stine dhe shije të tjera, si limoni, frutat e pyllit ose fistiku. Në versionet me fruta, kafeja zëvendësohet zakonisht me shurup ose lëng frutash, ndërsa kakaoja me fruta të freskëta. Në Shqipëri tiramisuja u përhap gjerësisht pas viteve '90, bashkë me ndikimin e kuzhinës dhe të pastiçerisë italiane. Sot gjendet si në lokale, ashtu edhe në kuzhinat e shtëpive, dhe varianti me luleshtrydhe përgatitet sidomos në maj e qershor, kur luleshtrydhet e freskëta janë me bollëk në treg.