Granola Shtëpie me Mjaltë

Hyrje

Granola e bërë në shtëpi ka pak të përbashkët me atë që blihet e paketuar në dyqan. Kur e nxirrni nga furra, kuzhina merr erë tërshëre të thekur, mjalti dhe kanelle, dhe pasi ftohet, shtresa e pjekur thyhet në copa të arta e krokante, me bajame dhe lajthi brenda. Sa e ëmbël do të jetë e vendosni vetë, ashtu si edhe sasinë e frutave të thata. Nga një tepsi e vetme dalin rreth 800 g granolë, aq sa për mëngjeset e dy javëve. Puna aktive zgjat vetëm një çerek ore.

Gjithçka varet nga tri gjëra: tërshëra e duhur, nxehtësia e ulët dhe durimi. Përdoren fletë tërshëre të plota, jo ato të çastit, që e mbajnë formën dhe nuk bëhen pluhur. Mjalti ngrohet me vajin që të mbështjellë çdo fletë, ndërsa një e bardhë veze e rrahur shkumë i ngjit kokrrat në copa të mëdha. Masa shtypet në tepsi dhe piqet pa u trazuar, që copat të mos shpërbëhen. Furra mbahet në 150°C, sepse në nxehtësi më të lartë mjalti digjet.

Kjo granolë është mëngjes i gatshëm për ditët e ngarkuara: një grusht sipër kosit të trashë, me pak fruta stine, dhe vakti është gati pa ndezur sobën. Hahet edhe me qumësht të ftohtë, si drithërat e mëngjesit, ose vetëm, si ushqim i lehtë mes vakteve. E spërkatur mbi mollë të pjekura ose akullore, bëhet ëmbëlsirë e shpejtë. Në një kavanoz qelqi me kapak, është edhe një dhuratë e thjeshtë për festat. Frutat e thata shtohen gjithmonë në fund, kur granola është ftohur plotësisht.

Përbërësit

Për 14 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni furrën dhe përbërësit: Ndizni furrën në 150°C me nxehtësi lart e poshtë (140°C me ventilator) dhe veshni një tepsi të madhe, rreth 30 x 40 cm, me letër pjekjeje. Copëtoni trashë bajamet dhe lajthitë me thikë, që të mbeten copa të dukshme. Pritini kajsitë e thata në kubikë të vegjël dhe fiqtë e thatë në copa të imta, pastaj lërini mënjanë, sepse do t'i shtoni vetëm pas pjekjes.
2. Përzieni përbërësit e thatë: Në një tas të madh hidhni fletët e tërshërës, bajamet dhe lajthitë e copëtuara, farat e kungullit, kanellën dhe kripën. Përziejini mirë me lugë, që kanella dhe kripa të shpërndahen njëtrajtshëm në gjithë masën dhe të mos mbeten grumbuj. Zgjidhni një tas të gjerë, sepse në hapat e ardhshëm do ta trazoni masën fort dhe kokrrat nuk duhet të derdhen jashtë.
3. Ngrohni mjaltin me vajin: Në një tenxhere të vogël, mbi zjarr të ulët, ngrohni mjaltin me vajin për 1 deri në 2 minuta, duke i përzier, vetëm sa mjalti të bëhet i rrjedhshëm dhe të bashkohet me vajin. Mos e lini të ziejë, sepse mjalti i tejnxehur merr shije të hidhur. Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe përzieni brenda ekstraktin e vaniljes.
4. Lyeni tërshërën me mjaltë: Derdhni mjaltin e ngrohtë mbi përbërësit e thatë dhe përzieni me një spatulë për 1 deri në 2 minuta, duke e kthyer masën nga fundi i tasit, derisa çdo fletë tërshëre të shkëlqejë dhe të mos mbeten pjesë të thata. Masa duhet të duket e lagësht dhe pak ngjitëse, por pa lëng të mbledhur në fund të tasit.
5. Shtoni të bardhën e vezës: Në një tas të vogël rrihni të bardhën e vezës me pirun ose me tel për rreth 30 sekonda, derisa të bëhet shkumë e lehtë me flluska të imta; nuk duhet të bëhet borë e fortë. Hidheni mbi tërshërën e lyer me mjaltë dhe përzieni mirë, që të shpërndahet kudo. Gjatë pjekjes së gjatë në furrë e bardha piqet plotësisht dhe i mban kokrrat bashkë.
6. Shtrojeni dhe shtypeni në tepsi: Derdhni masën në tepsinë e përgatitur dhe shtrijeni në një shtresë të njëtrajtshme, rreth 1 cm të trashë, deri afër anëve. Shtypeni fort me pjesën e pasme të një luge të madhe ose me fundin e një gote, që kokrrat të ngjishen mes tyre. Sa më fort ta shtypni, aq më të mëdha dalin copat. Shmangni pjesët shumë të holla, sepse ato marrin ngjyrë para pjesës tjetër.
7. Piqeni pa e trazuar: Piqeni në raftin e mesëm për 40 deri në 45 minuta. Pas 20 minutash kthejeni tepsinë 180 gradë, që të marrë ngjyrë njëtrajtshëm, por mos e trazoni. Granola është gati kur ka marrë ngjyrë të artë të thellë, anët janë pak më të errëta dhe kuzhina merr erë tërshëre të thekur. Në këtë moment duket ende pak e butë, gjë që është normale. Nëse anët errësohen shpejt, ulni furrën në 140°C (130°C me ventilator).
8. Ftoheni, thyejeni dhe ruajeni: Vendoseni tepsinë mbi një rrjetë metalike dhe mos e prekni për të paktën 45 minuta, derisa granola të ftohet plotësisht dhe të forcohet. Pastaj thyejeni me duar në copa sa të doni dhe përzieni brenda kajsitë dhe fiqtë e prerë. Hidheni në një kavanoz qelqi me kapak që mbyllet mirë dhe ruajeni në temperaturë dhome, larg nxehtësisë, deri në 3 javë.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni fletë tërshëre të plota, jo tërshërë të çastit: fletët e holla thithin mjaltin shumë shpejt, thërrmohen në pluhur dhe digjen më lehtë.
• Peshojeni mjaltin me peshore direkt në tenxhere. Me lugë gabohet lehtë, ndërsa raporti mes mjaltit, vajit dhe tërshërës vendos sa krokante dhe sa e ëmbël del granola.
• Mund t'i ndërroni lirisht arrat dhe farat sipas asaj që keni në shtëpi, por mbajeni sasinë e tyre rreth 190 g gjithsej, që raporti me mjaltin të mos prishet.
• Nëse doni ta mbani granolën më shumë se dy javë, ruajini frutat e thata në një kavanoz më vete dhe përziejini me granolën vetëm kur e shërbeni. Lagështia e frutave e zbut granolën me kalimin e ditëve.
• Mbajeni kavanozin larg sobës dhe diellit. Nxehtësia dhe drita i bëjnë arrat të marrin shije të ndenjur shumë më shpejt.

Si të Servirni

Mënyra më e thjeshtë është me kos të trashë: vendosni 3 deri në 4 lugë gjelle kos në një tas, sipër një grusht granolë dhe pak fruta të freskëta stine, si luleshtrydhe në pranverë, pjeshkë ose fiq në verë, mollë dhe dardha në vjeshtë. Hidheni granolën në momentin e fundit, që të mbetet krokante. Me qumësht të ftohtë hahet si drithërat e mëngjesit. Një porcion është rreth gjysmë filxhani, afërsisht 55 g.

Si ëmbëlsirë e shpejtë, spërkateni mbi mollë të pjekura në furrë, mbi një top akulloreje me vanilje ose mbi kos me një fije mjaltë. Në gota të tejdukshme, me shtresa kosi, frutash dhe granole, bëhet një ëmbëlsirë e bukur për mysafirët pa asnjë punë shtesë. Pranë saj shkon mirë një çaj mali i ngrohtë, një kafe ose një gotë qumësht.

Variacione Rajonale

• Me arra dhe rrush të thatë: Zëvendësoni bajamet dhe lajthitë me 140 g arra të copëtuara trashë, ndërsa në vend të kajsive dhe fiqve përdorni 140 g rrush të thatë, të shtuar pasi granola të jetë ftohur.
• Me kakao dhe çokollatë të zezë: Shtoni 2 lugë gjelle kakao pa sheqer te përbërësit e thatë dhe, kur granola të jetë ftohur plotësisht, përzieni 60 g çokollatë të zezë të copëtuar në vend të fiqve. Nëse e shtoni kur granola është ende e ngrohtë, çokollata shkrihet dhe ngjit gjithçka.
• Pa vezë dhe pa mjaltë: Hiqni të bardhën e vezës dhe zëvendësoni mjaltin me të njëjtën sasi shurupi panje ose pekmezi rrushi. Granola del vegane, me copa më të vogla. Me pekmez merr ngjyrë më shpejt, ndaj kontrollojeni shpesh në 10 minutat e fundit.
• Me kokos dhe susam: Shtoni 2 lugë gjelle susam bashkë me farat e kungullit. Në 10 minutat e fundit të pjekjes, spërkatni sipër masës 40 g ashkla kokosi pa sheqer, sepse kokosi digjet shpejt, dhe pas ftohjes përziejini me copat e thyera.
• Më pak e ëmbël: Ulni mjaltin në 80 g dhe shtoni 1 lugë gjelle vaj më shumë. Granola del më e thërrmueshme, me copa më të vogla, ndaj kontrollojeni pas 35 minutash në furrë.

Çfarë është Granola Shtëpie me Mjaltë?

Granola është një përzierje me bazë tërshëre, frutash arrore dhe farash, e lyer me një ëmbëlsues dhe pak yndyrë dhe e pjekur ngadalë në furrë, derisa të marrë ngjyrë të artë dhe të bëhet krokante. Pasi ftohet, thyhet në copa dhe ruhet në enë të mbyllur. Hahet zakonisht në mëngjes, me kos ose qumësht. Në këtë version ëmbëlsuesi është mjalti, yndyra është vaj luledielli, ndërsa frutat e thata janë kajsi dhe fiq.

Shpesh ngatërrohet me muslin, por dallimi është i qartë. Musli është zakonisht një përzierje e papjekur tërshëre, frutash të thata dhe arrash, që shpesh njomet në qumësht ose kos para se të hahet. Granola piqet me mjaltë ose me një ëmbëlsues tjetër, prandaj del krokante dhe e ëmbël. Ndryshon edhe nga qulli i tërshërës, që zihet në qumësht dhe hahet i ngrohtë, si dhe nga biskotat me tërshërë, që kanë miell, gjalpë dhe vezë të plota.

Copat e mëdha kanë një shpjegim të thjeshtë. E bardha e vezës, e rrahur shkumë, mbështjell kokrrat dhe gjatë pjekjes forcohet, duke i mbajtur bashkë. Mjalti, nga ana e tij, humbet pjesën më të madhe të ujit në furrë: sa është i nxehtë mbetet i butë, por kur ftohet forcohet si karamel. Ndaj granola bëhet krokante vetëm pas furrës, tepsia nuk trazohet gjatë pjekjes dhe masa nuk thyhet para se të jetë ftohur plotësisht.

Historia e Pjatës

Granola ka lindur në Shtetet e Bashkuara në shekullin XIX, në kohën kur disa mjekë dhe sanatoriume e këshillonin ushqimin e thjeshtë me drithëra të plota. Në vitin 1863, mjeku James Caleb Jackson, në sanatoriumin e tij në Dansville, në shtetin e Nju Jorkut, përgatiti një produkt drithi që e quajti granula: brumë me miell gruri integral, i pjekur, i thyer në copa dhe i pjekur përsëri. Copat ishin aq të forta, sa duhej të njomeshin gjithë natën në qumësht para se të haheshin.

Më vonë, në fund të viteve 1870, John Harvey Kellogg, në sanatoriumin e Battle Creek në Miçigan, bëri një produkt të ngjashëm me drithëra të përziera. Sipas tregimit më të përhapur, fillimisht edhe ai e quajti granula, por pasi Jackson-i e kundërshtoi, e ndryshoi emrin në granola. Granola siç e njohim sot, me tërshërë, arra dhe mjaltë, u bë e njohur në fund të viteve 1960 dhe në vitet 1970, bashkë me lëvizjen për ushqim natyral në Amerikë, e më pas u përhap në gjithë botën.

Në kuzhinën shqiptare granola nuk ka rrënjë të vjetra. Nuk dihet saktësisht kur hyri në shtëpitë tona, por u përhap kryesisht në dekadat e fundit, si produkt i paketuar në supermarkete. Përbërësit e saj, megjithatë, nuk janë të huaj për ne: mjalti, arrat, lajthitë, bajamet dhe frutat e thata janë prej kohësh pjesë e zakonshme e tryezës shqiptare. Ndaj granola e bërë në shtëpi përshtatet lehtë me atë që gjeni në tregun e afërt.