Kek me Limon – I Butë dhe Aromatik, me Glazurë të Hollë

Hyrje

Keku me limon është nga ato ëmbëlsira që e mbushin shtëpinë me erë sapo hapni furrën: aromë e freskët agrumesh, kore e artë dhe brendësi e butë, me thërrime të imta e të lagështa. Nuk ka krem, as shtresa, as zbukurime të ndërlikuara. Gjithë karakteri vjen nga lëkura dhe lëngu i limonit, që e freskojnë shijen e gjalpit dhe nuk e lënë ëmbëlsinë të rëndojë. Sipër i hidhet një glazurë e hollë me sheqer pluhur dhe lëng limoni, që ngurtësohet si cipë e lehtë dhe pak e thartë.

Sekreti i parë është fërkimi i lëkurës së limonit me sheqerin me majat e gishtave: kristalet e sheqerit nxjerrin vajrat aromatikë dhe e shpërndajnë aromën në çdo kafshatë. Pastaj gjalpi i zbutur rrihet me këtë sheqer derisa të zbardhet e të fryhet, vezët shtohen një nga një dhe mielli përzihet shkurt, me radhë me qumështin dhe lëngun e limonit. Pjekja bëhet në 175°C, në një formë keku të gjatë, derisa shkopi i drurit të dalë i pastër nga mesi. Nuk duhen mjete të veçanta, mjafton një mikser dore.

Kjo recetë është e lehtë dhe u përshtatet shumë rasteve: kafes së pasdites me miqtë, çajit të mbrëmjes, një vizite të papritur apo çantës së shkollës së fëmijëve. Keku mbahet mirë dy deri në tri ditë, dhe të nesërmen aroma e limonit ndihet edhe më fort. Në pranverë dhe në verë, kur kërkohet diçka e freskët dhe jo e rëndë, është zgjedhje e sigurt. Në dimër, kur limonët janë në stinën e tyre dhe kanë më shumë lëng, del edhe më aromatik.

Përbërësit

Për 10 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e formës dhe e përbërësve: Nxirrni gjalpin dhe vezët nga frigoriferi rreth një orë përpara, që të arrijnë temperaturën e dhomës. Ngrohni furrën në 175°C, me nxehtësi lart e poshtë, pa ventilator. Shtroni me letër furre një formë keku rreth 25 x 11 cm, duke e lënë letrën të dalë pak mbi dy anët e gjata, që keku të nxirret lehtë më vonë. Sitni miellin me pluhurin pjekës dhe kripën.
2. Aroma e limonit në sheqer: Lani limonët me ujë të ngrohtë dhe thajini. Grini imët vetëm lëkurën e verdhë të të dy limonëve drejt mbi sheqerin, në një tas të madh. Fërkojeni sheqerin me lëkurën me majat e gishtave për 1-2 minuta, derisa të marrë ngjyrë të verdhë të lehtë dhe të duket i lagësht. Shtrydhni limonët dhe kullojeni lëngun që të hiqen farat; duhen rreth 80 ml.
3. Rrahja e gjalpit me sheqerin: Shtoni gjalpin e zbutur te sheqeri me limon dhe rrihini me mikser elektrik me shpejtësi mesatare për 4-5 minuta. Ndaleni herë pas here dhe mblidhni masën nga anët e tasit me spatulë. Masa është gati kur bëhet e zbehtë, e butë si krem dhe ka shtuar dukshëm vëllimin. Ky hap fut ajrin që do ta fryjë kekun, prandaj mos e shkurtoni.
4. Shtimi i vezëve: Thyejini vezët veç e veç në një gotë, për t'u siguruar që janë të freskëta dhe pa copa lëvozhge. Shtojini në masën e gjalpit një nga një, duke rrahur rreth 30 sekonda pas secilës, derisa të përthithet plotësisht. Nëse masa duket pak e prerë, shtoni një lugë gjelle nga mielli i situr dhe vazhdoni të rrihni; do të lidhet përsëri.
5. Mielli, qumështi dhe lëngu i limonit: Përzieni qumështin me 50 ml nga lëngu i limonit; mund të duket pak i prerë, gjë që është normale. Ulni mikserin në shpejtësinë më të ulët ose punoni me spatulë. Shtoni miellin në tri pjesë, me radhë me qumështin me limon në dy pjesë, duke filluar dhe mbaruar me miell. Përziejeni vetëm derisa të mos duket më miell i thatë.
6. Pjekja: Hidheni brumin në formë, rrafshoni sipërfaqen dhe bëni me majën e spatulës një vijë të cekët për së gjati në mes, për një çarje të rregullt. Piqeni në raftin e mesëm për 45-55 minuta, pa e hapur furrën në 30 minutat e para. Nëse sipër merr ngjyrë shpejt, mbulojeni lirshëm me letër alumini. Keku është gati kur shkopi i drurit del i pastër nga mesi ose termometri tregon rreth 95°C.
7. Ftohja dhe glazura: Lëreni kekun në formë 10 minuta, pastaj nxirreni me ndihmën e letrës dhe vendoseni mbi një rrjetë derisa të ftohet plotësisht, rreth një orë. Përzieni sheqerin pluhur me lëngun e mbetur të limonit, rreth 2 lugë gjelle, duke e shtuar gradualisht derisa glazura të jetë e trashë, por të rrjedhë ngadalë nga luga. Hidheni sipër kekut dhe lëreni 20-30 minuta të ngurtësohet.

Këshilla nga Kuzhina

• Grini lëkurën përpara se t'i shtrydhni limonët, sepse limoni i plotë grihet shumë më lehtë dhe nuk humbet asnjë pikë lëng.
• Nëse limonët janë me dyll ose nuk e dini si janë trajtuar, lajini me ujë të ngrohtë dhe fërkojini me furçë të butë para se t'u grini lëkurën.
• Peshojini përbërësit me peshore; te kekët me gjalpë, 20-30 g miell më tepër mjaftojnë për ta bërë thërrimen të thatë.
• Mund ta piqni kekun një ditë përpara: pasi të ftohet, mbështilleni me film ushqimor dhe hidhini glazurën ditën që e servirni.
• Ruajeni të mbuluar në temperaturë dhome deri në 3 ditë; nëse e mbani në frigorifer, nxirreni të paktën gjysmë ore para se ta servirni.

Si të Servirni

Keku me limon shërbehet në temperaturë dhome, i prerë në feta rreth 2 cm të trasha me thikë me dhëmbëza. Priteni vetëm pasi glazura të jetë ngurtësuar, që fetat të dalin të pastra. Me kafe turke, ekspres ose çaj mali është shoqërim i natyrshëm për pasditen. Për një pjatë më të plotë, vendosni pranë një lugë kos të kulluar ose ajkë të rrahur pa sheqer, që e zbusin thartirën e glazurës.

Në verë, keku shkon shumë mirë me fruta të freskëta: luleshtrydhe, mjedra ose feta pjeshke. Në dimër mund ta shoqëroni me mollë të pjekura ose me ftua të zier në sherbet të lehtë. Për mysafirë, hidhni pak lëkurë limoni të grirë mbi glazurën ende të njomë, që ngjitet dhe i jep pamje të pastër. Mos e vendosni në frigorifer para servirjes, sepse gjalpi ngurtësohet dhe thërrimja duket më e thatë.

Variacione Rajonale

• Kek me limon dhe shurup: Në vend të glazurës, shponi kekun ende të ngrohtë me shkop druri dhe lyejeni me lëngun e mbetur të limonit, bashkë me lëngun e një limoni të tretë, të përzier me 50 g sheqer. Del më i lagësht dhe më i thartë.
• Kek me limon dhe kos: Zëvendësoni qumështin me 80 g kos të trashë. Thërrimja del pak më e dendur dhe mbetet e lagësht më gjatë.
• Kek me limon dhe fara lulëkuqeje: Shtoni 2 lugë gjelle fara lulëkuqeje te mielli, për një kafshatë pak krokante dhe pamje me pika të errëta.
• Në tavë katrore: Piqeni brumin në një tavë 20 x 20 cm për 30-35 minuta. Keku del më i ulët, piqet më shpejt dhe pritet në katrorë.

Çfarë është Kek me Limon – I Butë dhe Aromatik, me Glazurë të Hollë?

Keku me limon është një kek i thjeshtë me gjalpë, i pjekur zakonisht në formë të gjatë drejtkëndëshe dhe i prerë në feta. Në familjen e ëmbëlsirave ai qëndron pranë kekut klasik me gjalpë që anglezët e quajnë "pound cake", por ka më pak yndyrë dhe limonin si aromë kryesore. Nuk ka mbushje dhe nuk ka nevojë për krem: struktura e tij vjen nga ajri që futet në gjalpë gjatë rrahjes dhe nga pluhuri pjekës.

Limoni punon në dy mënyra. Lëkura e grirë jep aromën, sepse aty ndodhen vajrat esencialë, ndërsa lëngu jep thartirën që e balancon sheqerin dhe e bën thërrimen më të butë. Shtresa e bardhë nën lëkurë është e hidhur, prandaj grihet vetëm pjesa e verdhë. Qumështi e hollon pak brumin dhe e mban kekun të lagësht, kurse një majë kripë i jep shijes më shumë thellësi.

Rezultati duhet të jetë një kek me kore të hollë e të artë, me një çarje të lehtë në mes sipër, gjë krejt normale për këtë lloj forme. Brenda, thërrimja duhet të jetë e njëtrajtshme, pa vrima të mëdha dhe pa vija të ngjeshura. Glazura nuk është thjesht dekor: ajo shton një shtresë të dytë limoni, më të gjallë dhe më të thartë se brumi.

Historia e Pjatës

Kekët me gjalpë që anglezët i quajnë "pound cake" gjenden në librat e tyre të gatimit që në shekullin XVIII. Emri vjen nga raporti i vjetër i përbërësve: një paund miell, një paund gjalpë, një paund sheqer dhe një paund vezë. Në atë kohë nuk kishte pluhur pjekës, ndaj brumi fryhej vetëm nga ajri që futej me rrahje të gjatë me dorë. Kjo është arsyeja pse rrahja e gjalpit me sheqerin mbetet edhe sot hapi më i rëndësishëm.

Pluhuri pjekës u shfaq në mesin e shekullit XIX dhe, me përhapjen e tij, pjekja në shtëpi ndryshoi: brumërat u bënë më të lehta dhe kërkonin më pak mund. Limoni, nga ana tjetër, kultivohet prej shekujsh në vendet mesdhetare, në zonat me dimër të butë. Bashkimi i të dyjave në një kek të thjeshtë me aromë limoni u bë i zakonshëm në shumë vende evropiane, secili me variantin e vet, si keku britanik i lagur me shurup limoni.

Në Shqipëri, keku është prej kohësh pjesë e ëmbëlsirave të shtëpisë, krahas ëmbëlsirave me sherbet si revani, bakllava ose sheqerpare. Nuk ka të dhëna të sakta se kur dhe në cilën zonë u bë i zakonshëm varianti me limon, ndaj nuk mund t'i lidhet ndonjë qyteti të caktuar. Ajo që dihet është se limoni, që rritet edhe në zonat bregdetare të jugut, është prej kohësh i pranishëm në kuzhinën shqiptare, nga sherbeti i ëmbëlsirave deri te limonata e verës.