Ëmbëlsirë me Biskota dhe Kakao pa Pjekje – Salam i Ëmbël me Arra

Hyrje

Kjo ëmbëlsirë me biskota dhe kakao bëhet pa pjekje, pa e ndezur fare furrën. Biskotat e thata thyhen në copa, përzihen me arra të thekura dhe lidhen me një masë të ngrohtë me qumësht, sheqer, kakao dhe gjalpë. Masa formohet në një rolé që forcohet në frigorifer. Kur pritet në feta, del modeli që i ka dhënë emrin e njohur salam i ëmbël: copëza të çelëta biskote dhe arre mbi sfondin e errët të kakaos. Kafshata është e dendur dhe e butë, me arrat që i japin pak kërcitje.

Suksesi varet nga dy gjëra: masa e kakaos dhe ftohja. Qumështi ngrohet me sheqerin derisa sheqeri të tretet, kakaoja hidhet përmes sitës që të mos bëjë kokrriza, dhe gjalpi shtohet vetëm pasi tenxherja hiqet nga zjarri. Biskotat e thithin këtë masë të ngrohtë, ndërsa gjalpi ngurtësohet në të ftohtë dhe e mban rolenë të lidhur pa vezë e pa xhelatinë. Biskotat nuk bluhen pluhur: rreth gjysma mbetet në copa sa një lajthi, që feta të ketë strukturë dhe pamje të bukur kur pritet.

Është ëmbëlsirë që përgatitet një ditë përpara dhe mban disa ditë në frigorifer, ndaj vjen mirë për ditëlindje fëmijësh, për mysafirë që vijnë pa lajmëruar ose për ditë festash, kur furra është e zënë me tava të tjera. Fetat e holla shkojnë me kafe turke, çaj ose një gotë me qumësht të ftohtë. Puna me duar zgjat rreth gjysmë ore, por roleja ka nevojë për të paktën katër orë në frigorifer, kështu që mund ta nisni në mëngjes dhe ta prisni pasdite, ose ta lini gjatë natës.

Përbërësit

Për 10 persona

Udhëzimet

1. Thyerja e Biskotave: Vendosni biskotat në një qese të fortë ushqimore, mbylleni dhe shtypini me një oklla derisa të keni thërrime të imëta dhe copa sa një lajthi, afërsisht gjysmë për gjysmë. Mund të përdorni edhe robotin e kuzhinës, me disa ndezje të shkurtra, por mos i bëni pluhur. Hidhini në një tas të madh.
2. Thekja e Arrave: Ngrohni një tigan të thatë në zjarr mesatar dhe thekni arrat 4-5 minuta, duke e tundur tiganin shpesh, derisa të marrin aromë dhe të errësohen pak. Kalojini menjëherë në një pjatë, që të mos digjen nga nxehtësia e tiganit. Kur të ftohen, copëtojini trashë me thikë dhe shtojini te biskotat bashkë me majën e kripës.
3. Masa me Kakao: Mbani mënjanë 30 ml qumësht. Hidhni 120 ml qumësht dhe sheqerin në një tenxhere të vogël dhe ngrohini në zjarr mesatar, duke i përzier, derisa sheqeri të tretet dhe qumështi të nisë të ziejë lehtë, rreth 3-4 minuta. Shtoni kakaon përmes një site, përzieni me rrahëse dore derisa të mos mbeten kokrriza dhe lëreni të ziejë butë 1-2 minuta, derisa të veshë lehtë lugën.
4. Gjalpi dhe Vanilja: Hiqeni tenxheren nga zjarri, shtoni gjalpin në copa dhe përzieni derisa të shkrihet plotësisht dhe masa të bëhet e lëmuar dhe me shkëlqim. Hidhni vaniljen dhe përzieni edhe një herë. Lëreni 5 minuta të ftohet pak, që më pas ta punoni masën me duar pa u djegur.
5. Përzierja: Derdheni masën e kakaos mbi biskotat dhe arrat dhe përzieni me spatulë derisa të mos mbeten thërrime të thata në fund të tasit. Lëreni 10 minuta që biskotat të thithin lëngun. Masa është gati kur, e shtrënguar në grusht, mban formën pa u shkërmoqur. Nëse ende shkërmoqet, shtoni qumështin rezervë lugë pas luge dhe përzieni sërish pas çdo shtese.
6. Formimi i Rolesë: Shtroni në tavolinë një fletë letre furre rreth 40 cm të gjatë. Hidhni masën në mes dhe formojeni me duar si një rolé rreth 28 cm të gjatë dhe 6 cm të trashë, duke e shtypur fort që të mos mbeten boshllëqe ajri. Mbështilleni ngushtë me letrën, rrotullojeni disa herë mbi tavolinë që të dalë cilindër i rregullt dhe përdridhni skajet si te një karamele.
7. Ftohja: Vendoseni rolenë në frigorifer për të paktën 4 orë, më mirë gjatë gjithë natës, derisa të jetë e fortë në gjithë trashësinë. Në orën e parë, kthejeni një çerek rrotullimi çdo 15-20 minuta, që të mos sheshohet nga ana ku mbështetet. Kur e shtypni lehtë me gisht përmes letrës dhe gishti nuk lë gjurmë, është gati për prerje.
8. Veshja dhe Prerja: Hiqni letrën, hidhni sheqerin pluhur mbi një fletë të pastër letre furre dhe rrotullojeni rolenë mbi të derisa të marrë një shtresë të hollë të bardhë; shkundni tepricën. Priteni me thikë të mprehtë në feta 1 cm, duke e fshirë tehun me një leckë të lagur e të ngrohtë pas disa prerjeve. Shërbejeni të ftohtë dhe ruajeni të mbështjellë në frigorifer deri në 5 ditë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni biskota të thata dhe të thjeshta, si biskotat e çajit ose petit-beurre. Biskotat me mbushje kremi e bëjnë masën të yndyrshme dhe rolenë të vështirë për t'u prerë.
• Sitni kakaon para se ta hidhni në qumësht. Kokrrizat që formohen kur kakaoja laget përnjëherë treten me vështirësi dhe mbeten si pika të hidhura në feta.
• Lini rreth gjysmën e biskotave në copa sa një lajthi. Thërrimet e imëta e lidhin masën, ndërsa copat më të mëdha krijojnë modelin e fetës.
• Përgatiteni një ditë përpara: pas një nate në frigorifer shija e kakaos bëhet më e plotë dhe fetat priten më pastër.
• Provoni masën e kakaos para se ta derdhni mbi biskotat. Nëse biskotat që keni zgjedhur janë mjaft të ëmbla, herën tjetër ulni sheqerin me 20-30 g.

Si të Servirni

Nxirreni rolenë nga frigoriferi vetëm kur jeni gati ta prisni dhe përdorni thikë të mprehtë, të ngrohur në ujë të nxehtë dhe të fshirë. Fetat rreth 1 cm të trasha mbajnë formën dhe nuk thyhen. Vendosini në një pjatë të sheshtë, pak të mbivendosura, ose në kapsula letre si ëmbëlsira të vogla për tryezë festash.

Me kafe turke ose ekspreso, ëmbëlsia e fetave balancohet nga hidhësia e kafesë, ndërsa për fëmijët një gotë me qumësht të ftohtë është shoqëruesi më i thjeshtë. Për ta kthyer në ëmbëlsirë pjate, shërbeni dy feta me një lugë kos të trashë ose krem qumështi të rrahur dhe disa vishnja ose mjedra, që i japin freski. Në ditë të nxehta mos e mbani pjatën jashtë frigoriferit më shumë se një orë, sepse fetat zbuten.

Variacione Rajonale

• Me lokum: Shtoni 100 g lokum të prerë në kubikë të vegjël bashkë me arrat. Copat e lokumit i japin fetës ngjyrë dhe një kafshatë të butë në mes.
• Me lajthi ose fëstëkë: Zëvendësoni arrat me lajthi të thekura ose me fëstëkë pa kripë, që i japin fetës pika jeshile.
• Me çokollatë të zezë: Shkrini 50 g çokollatë të zezë në masën e nxehtë bashkë me gjalpin, për shije më të thellë dhe një rolé pak më të fortë.
• Në kallëp keku: Shtypeni masën në një kallëp 20 x 10 cm të shtruar me film ushqimor, ftoheni njësoj dhe priteni në feta drejtkëndëshe.
• Me rrush të thatë dhe portokall: Shtoni 50 g rrush të thatë, të njomur 10 minuta në ujë të ngrohtë dhe të kulluar mirë, si dhe lëvozhgën e grirë të një portokalli.

Çfarë është Ëmbëlsirë me Biskota dhe Kakao pa Pjekje – Salam i Ëmbël me Arra?

Salami i ëmbël me biskota dhe kakao është një ëmbëlsirë e ftohtë pa pjekje, e bërë me biskota të thata të thyera, arra dhe një masë me qumësht, sheqer, kakao dhe gjalpë. Nuk i shtohet as miell, as vezë, as maja, dhe asgjë nuk futet në furrë. Masa ngjeshet me duar në një rolé, mbështillet me letër dhe lihet në frigorifer derisa të forcohet. Pastaj pritet në feta të rrumbullakëta si një salam, prej nga i vjen edhe emri.

Fortësia e rolesë vjen kryesisht nga gjalpi. Kur masa është e ngrohtë, gjalpi është i shkrirë dhe e bën atë të butë e ngjitëse; në frigorifer ai ngurtësohet dhe i mban copat e biskotave të lidhura. Biskotat, nga ana e tyre, thithin qumështin e ëmbël dhe zbuten pak, por nuk bëhen brumë, sepse lëngu është i matur. Për këtë arsye fetat priten të ftohta dhe nuk duhet të qëndrojnë gjatë në vapë.

Kjo recetë ndryshon nga torta me keksa, ku biskotat shtrohen në shtresa me krem ose puding, dhe nga biskotat me kakao që piqen në furrë. Këtu nuk ka shtresa e as krem: biskotat përzihen me masën e kakaos dhe gjithë ëmbëlsira është një copë e vetme e dendur, që pritet në feta drejt nga frigoriferi.

Historia e Pjatës

Nuk dihet me siguri se ku u bë për herë të parë kjo ëmbëlsirë. Ëmbëlsira të ftohta me biskota dhe kakao ose çokollatë njihen në shumë vende të Europës: në Itali dhe në Portugali si salam me çokollatë, në disa vende të Ballkanit me emra të ngjashëm, kurse në Gjermani ekziston Kalter Hund, një kek në kallëp me shtresa biskotash dhe çokollate. Emri salam vjen thjesht nga pamja e fetës, ku copat e çelëta të biskotave kujtojnë dhjamin e një salami të thatë.

Kjo lloj ëmbëlsire mbështetet te dy produkte fabrike. Kakaoja pluhur, ashtu siç e njohim sot, u përhap pasi në vitin 1828 u patentua në Holandë presa e Van Houten-it, që ndan gjalpin e kakaos nga pjesa e ngurtë e farave. Biskotat e thata industriale, si petit-beurre që u krijua në Francë në vitin 1886, u bënë mall i zakonshëm gjatë shekullit XX. Me këto dy përbërës në raft, një ëmbëlsirë pa furrë mund të përgatitej në çdo kuzhinë.

Në shtëpitë shqiptare njihet me emra të ndryshëm, si salam i ëmbël, salam me çokollatë ose rolé me biskota. Receta ndryshon pak nga familja në familje: dikush shton lokum, dikush rrush të thatë, dikush përdor margarinë në vend të gjalpit. Nuk ka një version të vetëm të saktë. Versioni më poshtë ndjek një mënyrë të zakonshme në Ballkan, me masë qumështi të zier në zjarr dhe pa vezë të papjekura, që përdoren në disa receta italiane.