Vezë Benedict – Mëngjes Elegant
Muffin anglez i thekur, proshutë e ngrohtë, vezë poshe me të verdhë të lëngshme dhe salcë hollandaise me gjalpë e limon: mëngjesi klasik amerikan.
Hyrje
| Koha totale | 45 minuta |
|---|---|
| Përgatitja | 15 minuta |
| Gatimi | 30 minuta |
| Porcione | 4 persona |
| Niveli | mesatare |
Vezët Benedict janë ndër pjatat më të njohura të mëngjesit në kuzhinën amerikane. Ndërtohen thjesht: gjysma e një muffini anglez, e thekur në gjalpë, një fetë proshutë e ngrohtë, një vezë poshe me të verdhën të lëngshme dhe një lugë e bollshme salcë hollandaise. Kur e çani vezën me pirun, e verdha rrjedh dhe bashkohet me salcën e gjalpit e të limonit, ndërsa buka e thekur i thith të dyja. Është pjatë e pasur dhe e ngrohtë, me pak përbërës, por që kërkon vëmendje të plotë në çdo hap.
Receta mbështetet në dy teknika klasike që ia vlen t'i mësoni një herë e mirë. E para është salca hollandaise: të verdhat rrihen mbi avull derisa të trashen, pastaj u shtohet gjalpi i shkrirë fije-fije, që salca të lidhet e lëmuar si krem. E dyta janë vezët poshe, të gatuara pa lëvozhgë në ujë që mezi dridhet, me të bardhën të mpiksur dhe të verdhën të butë. Asnjëra nuk është e vështirë më vete, por të dyja kërkojnë zjarr të butë dhe një rend të qartë pune.
Vezët Benedict janë për mëngjeset pa nxitim: një të diel me familjen, një mëngjes të vonë me miq ose kur keni mysafirë që kanë fjetur te ju. Receta është për katër persona, me nga dy vezë për secilin, dhe nga fillimi deri në pjatë zgjat rreth 45 minuta. Meqë pjata nuk pret, shtroni tryezën dhe bëni gati kafen përpara se t'i hidhni vezët në ujë. Me një sallatë të lehtë anash dhe një gotë lëng frutash, vakti ju mban të ngopur deri në drekë.
Pyetje të shpejta
- Sa kohë duhet për të përgatitur vezë Benedict për katër persona?
- Rreth 45 minuta gjithsej: 15 minuta përgatitje dhe rreth 30 minuta gatim. Pjesa më e gjatë është salca hollandaise dhe pritja që uji të arrijë temperaturën e duhur. Vezët poshe gatuhen në dy radhë me nga katër vezë, 3-4 minuta secila. Kur salca është gati dhe muffinat me proshutë presin në furrë, montimi zgjat vetëm dy-tri minuta.
- A mund ta përgatis salcën hollandaise përpara?
- Po, por jo shumë kohë përpara. Salca mbahet mirë rreth 1 orë në një tas mbi ujë të ngrohtë, jashtë zjarrit, nëse e rrihni herë pas here. Mos e mbani mbi zjarr, sepse pritet, dhe mos e lini me orë të tëra në temperaturë dhome, sepse përmban të verdha të gatuara lehtë. Salcën që tepron mos e ruani për të nesërmen.
Përbërësit
Për 4 persona
Prekni përbërësit që keni gati.
0 nga 12 përbërës gati.
Udhëzimet
- Bëni gati gjithçka përpara: Ndizni furrën në 90°C, vetëm për ta mbajtur ushqimin të ngrohtë. Shkrini 150 g gjalpë në zjarr të ulët dhe mbajeni të ngrohtë, rreth 60°C, pa e lënë të vlojë. Ndani të verdhat nga të bardhat e 3 vezëve dhe hidhini të verdhat në një tas metalik ose qelqi që duron nxehtësinë. Shtrydhni limonin. Ndani muffinat përgjysmë duke i shpuar rreth e qark me pirun, që brendësia të mbetet me vrima.
- Ngrohni ujin për vezët dhe për avullin: Hidhni 2 l ujë në një tenxhere të gjerë, me diametër rreth 24 cm, dhe ngroheni derisa në fund të dalin flluska të vogla dhe sipërfaqja vetëm të dridhet, rreth 85-90°C. Pastaj ulni zjarrin që uji të qëndrojë në këtë pikë. Në një tenxhere të vogël hidhni 3-4 cm ujë dhe lëreni të vlojë lehtë. Tasi me të verdhat duhet të rrijë mbi të pa e prekur ujin.
- Rrihni të verdhat mbi avull: Shtoni te të verdhat ujin e ftohtë dhe 1 lugë gjelle lëng limoni. Vendoseni tasin mbi tenxheren e vogël dhe rrihini pa pushim me rrahëse dore për 3-5 minuta, derisa masa të dyfishohet, të zbehet dhe rrahësja të lërë gjurmë të qartë. Nëse keni termometër, sigurohuni që masa të arrijë 71°C. Nëse skajet nisin të mpiksen, hiqeni tasin nga avulli për disa sekonda dhe vazhdoni të rrihni.
- Lidhni salcën me gjalpë: Hiqeni tasin nga avulli dhe vendoseni mbi një leckë të lagur, që të mos rrëshqasë. Hidhni gjalpin e ngrohtë fije-fije, duke rrahur vazhdimisht, sidomos në fillim. Kur salca të jetë e trashë dhe e lëmuar, shtoni 1/4 lugë çaji kripë, një majë kajen dhe lëngun e mbetur të limonit, pak nga pak, duke e provuar. Mbajeni mbi ujin e ngrohtë me zjarrin të fikur, rriheni herë pas here dhe përdoreni brenda 1 ore.
- Thekni muffinat dhe ngrohni proshutën: Shkrini 20 g gjalpë në një tigan të madh në zjarr mesatar dhe thekni gjysmat e muffinave me anën e prerë poshtë për 2-3 minuta, derisa të marrin ngjyrë të artë. Nëse nuk nxënë të gjitha, punoni në dy radhë. Kalojini në një tavë. Në të njëjtin tigan ngrohni fetat e proshutës rreth 1 minutë nga secila anë, derisa të skuqen lehtë në skaje. Vendosini mbi muffinat dhe futeni tavën në furrë.
- Gatuani vezët poshe: Hidhni uthullën në ujin që dridhet. Thyejeni çdo vezë në sitë të imët, lëreni 20-30 sekonda të kullojë e bardha e hollë dhe kalojeni në filxhan. Rrëshqitni 4 vezë në ujë, afër sipërfaqes, dhe gatuajini 3-4 minuta, derisa e bardha të mpikset plotësisht. Për fëmijë të vegjël, gra shtatzëna, të moshuar ose persona me imunitet të dobët, gatuajini 6-7 minuta, derisa të forcohet edhe e verdha. Kalojini në një tas me ujë të ngrohtë dhe gatuani njësoj 4 të tjerat.
- Montoni dhe shërbejeni: Nxirrni tavën nga furra dhe vendosni në çdo pjatë dy gjysma muffini me proshutë. Merrni vezët me lugë me vrima dhe kullojini disa sekonda mbi letër kuzhine, që uji të mos e lagë bukën. Vendosni një vezë mbi secilën gjysmë, hidhni një majë kripë dhe rreth 2 lugë gjelle salcë hollandaise. Spërkateni me pak kajen e qepujkë të grirë dhe shërbejeni menjëherë, sa salca dhe vezët janë ende të ngrohta.
Çfarë të gatuani më pas
Këshilla nga Kuzhina
- Për vezët poshe zgjidhni vezët më të freskëta që gjeni. E bardha e tyre është më e dendur dhe e mbështjell mirë të verdhën, ndërsa vezët e vjetra lëshojnë fije të bardha në ujë.
- Mbajeni gjalpin të ngrohtë dhe jo të nxehtë, rreth 60°C. Gjalpi që sapo ka vluar mund t'i mpiksë të verdhat dhe ta presë salcën.
- Nëse salca trashet shumë ndërsa pret, shtoni 1 lugë çaji ujë të ngrohtë dhe rriheni sërish derisa të marrë dendësinë e një kremi të lëngshëm.
- Mund t'i bëni vezët poshe deri në 1 ditë përpara: kalojini menjëherë në ujë me akull, ruajini në frigorifer brenda atij uji dhe, para shërbimit, ngrohini 1 minutë në ujë shumë të nxehtë që nuk vlon.
- Ndani muffinat me pirun dhe jo me thikë. Sipërfaqja e çrregullt theket më mirë dhe mban më shumë salcë e të verdhë.
Si të Servirni
Shërbejini vezët Benedict menjëherë, në pjata të ngrohura paraprakisht: mbajini pjatat 5 minuta në furrë në 90°C ose shpëlajini me ujë të nxehtë dhe thajini mirë. Vendosni dy gjysma për person, lëreni salcën të rrjedhë pak anash dhe spërkatini me kajen e qepujkë të grirë. Pranë tyre shkon mirë një sallatë e vogël me rukola ose marule, e rregulluar vetëm me limon dhe vaj ulliri, që e freskon gojën pas salcës me gjalpë.
Për një mëngjes më të plotë, shtoni patate të skuqura në tigan me qepë, domate të përgjysmuara të pjekura në skarë ose disa feta avokadoje. Kafeja e zezë, çaji ose një lëng portokalli i saposhtrydhur shkojnë më mirë se pijet e gazuara të ëmbla, sepse hidhësia e kafesë dhe thartira e portokallit e balancojnë yndyrën e salcës. Kur keni mysafirë, vendosni pak salcë shtesë në një enë të ngrohtë në tryezë, që secili të shtojë sa dëshiron.
Variacione Rajonale
- Vezë Florentine: Në vend të proshutës përdorni 300 g spinaq të freskët, të zbutur 2-3 minuta në tigan me pak gjalpë dhe të shtrydhur mirë nga lëngu. Kështu pjata bëhet vegjetariane.
- Me salmon të tymosur: Vendosni mbi muffin një fetë salmoni të tymosur në vend të proshutës dhe mos e kriposni vezën, sepse salmoni është mjaft i kripur. Ky version njihet si Vezë Royale.
- Me bukë shtëpie: Nëse nuk gjeni muffin anglez, përdorni 8 feta bukë fshati ose bukë tosti, rreth 1,5 cm të trasha, të prera në rrathë me buzën e një gote dhe të thekura në gjalpë.
- Salcë në blender: Hidhni të verdhat, lëngun e limonit dhe kripën në blender dhe, ndërsa blenderi punon, shtoni fije-fije gjalpin shumë të nxehtë. Meqë kështu të verdhat nuk ngrohen mjaftueshëm, për këtë version përdorni të verdha të pasterizuara.
Çfarë është Vezë Benedict – Mëngjes Elegant?
Vezët Benedict janë pjatë mëngjesi e ndërtuar në shtresa. Në fund vendoset gjysma e një muffini anglez: bukë e vogël, e rrumbullakët dhe e sheshtë, me maja, që piqet në pllakë të nxehtë ose në tigan dhe jo në furrë. Ka brendësi me vrima dhe kore të hollë. Mos e ngatërroni me mafinat e ëmbla si kek, sepse muffini anglez është bukë dhe jo ëmbëlsirë. Sipër shkon një fetë proshutë e gatuar ose bejkon kanadez, pastaj veza poshe dhe salca.
Salca hollandaise, që te ne quhet edhe salcë holandeze, është emulsion i ngrohtë me të verdha vezësh, gjalpë dhe lëng limoni. Lecitina e të verdhës i mban pikëzat e gjalpit të shpërndara në pak lëng, njësoj si te majoneza, me ndryshimin që këtu puna bëhet mbi nxehtësi të butë. Del një salcë e verdhë, e lëmuar dhe e pasur, me një thartirë të lehtë që e balancon gjalpin.
Pjata pëlqehet për kontrastet e saj: buka e thekur dhe krokante, proshuta e kripur, e bardha e butë e vezës dhe e verdha e lëngshme që përzihet me salcën në pjatë. Secili element më vete është i thjeshtë. Vështirësia e vërtetë qëndron te koha, sepse të katër pjesët duhet të jenë gati dhe të ngrohta në të njëjtin moment.
Historia e Pjatës
Origjina e vezëve Benedict nuk dihet me siguri. Dy rrëfimet më të njohura e çojnë pjatën në Nju Jork, në fund të shekullit XIX, por nuk përputhen për personin dhe vendin. I pari lidhet me Lemuel Benedict, një ndërmjetës burse nga Wall Street. Në një intervistë të botuar në revistën The New Yorker në vitin 1942, ai tregoi se në vitin 1894 kishte porositur në hotelin Waldorf bukë të thekur me gjalpë, vezë poshe, bejkon dhe salcë hollandaise.
Rrëfimi i dytë e lidh pjatën me restorantin Delmonico's dhe me një kliente të rregullt me mbiemrin Benedict, e cila thuhet se kërkoi një pjatë që nuk ishte në meny. Në librin 'The Epicurean' të Charles Ranhofer, shefit të kuzhinës së Delmonico's, botuar në vitin 1894, gjendet receta 'eggs à la Benedick', me muffin të thekur, proshutë, vezë poshe dhe salcë hollandaise. Cili nga këto dy rrëfime është i saktë mbetet e paqartë.
Salca hollandaise është më e vjetër se vetë pjata dhe njihej në kuzhinën franceze shumë kohë përpara viteve 1890. Emri do të thotë 'holandeze', por pse u quajt kështu nuk dihet qartë. Në kuzhinën klasike franceze ajo numërohet zakonisht ndër pesë salcat bazë, një ndarje që i atribuohet kuzhinierit Auguste Escoffier. Në kuzhinën shqiptare vezët Benedict nuk kanë rrënjë tradicionale: janë pjatë e huaj, që me pak organizim përgatitet pa vështirësi edhe në shtëpi.
Gabimet e Zakonshme që Duhet të Shmangni
Për të arritur Vezë Benedict – Mëngjes Elegant të përsosur, shmangni këto gabime të zakonshme:
Salca hollandaise pritet dhe gjalpi ndahet.
Zgjidhja: Ndodh kur gjalpi hidhet shumë shpejt ose kur salca nxehet tepër. Në një tas të pastër hidhni 1 lugë gjelle ujë të ngrohtë dhe shtoni salcën e prerë lugë pas luge, duke rrahur fort, derisa të lidhet sërish.
Të verdhat mpiksen në copa mbi avull.
Zgjidhja: Uji nën tas vlon fort ose tasi e prek ujin. Mbajeni ujin në valë të lehtë, rrihni pa ndalur dhe hiqeni tasin nga avulli sapo masa nis të trashet shumë shpejt në skaje.
Vezët poshe shpërndahen në fije të bardha.
Zgjidhja: Uji vlon me flluska të mëdha ose vezët nuk janë të freskëta. Uleni zjarrin derisa uji vetëm të dridhet, kullojeni të bardhën e hollë në sitë dhe rrëshqiteni vezën nga filxhani afër sipërfaqes.
Muffinat bëhen të lagura dhe të buta.
Zgjidhja: Buka nuk është thekur sa duhet ose vezët nuk janë kulluar. Thekeni derisa të marrë kore të artë dhe lërini vezët disa sekonda mbi letër kuzhine përpara montimit.
Pjata arrin e ftohtë në tryezë.
Zgjidhja: Pjesët gatuhen në momente të ndryshme. Bëni salcën të parën dhe mbajeni mbi ujë të ngrohtë, mbani muffinat me proshutë në furrë në 90°C dhe gatuani vezët të fundit, menjëherë para shërbimit.
Pyetje të Shpeshta
Vlerat Ushqyese (për porcion)
Vlera të përafërta për një porcion, të llogaritura nga përbërësit me të dhënat e USDA FoodData Central.
Rreth Autorit

Agim Krasniqi
Kuzhinier profesionist me 20+ vjet përvojë, specialist i mishit dhe gatimit malësor. Agim Krasniqi sjell saktësinë e restorantit profesional në recetat e kuzhinës shtëpiake nga Alpet Shqiptare.





