Shakshuka – Vezë me Salcë Domate

Hyrje

Shakshuka është një nga ato gatime që e kuptoni sapo e shihni: një tigan i gjerë me salcë të kuqe që gëlon ngadalë dhe vezët e shtrira sipër, me të bardhat e mpiksura e të verdhat që shkëlqejnë. Vjen nga Afrika e Veriut dhe mban erën e qimnonit, të paprikës dhe të specit të kuq të zbutur në vaj ulliri. Hahet drejtpërdrejt nga tigani, duke e zhytur bukën në salcë dhe në të verdhën e vezës. Është ushqim i thjeshtë, i ngrohtë dhe shumë ngopës, me përbërës që gjenden kudo.

Gjithë suksesi varet nga salca. Qepa dhe specat zbuten ngadalë derisa të ëmbëlsohen, erëzat skuqen vetëm për një minutë në vaj, pastaj domatet ziejnë pa kapak derisa salca të trashet aq sa luga të lërë një vijë të qartë në fund të tiganit. Vetëm atëherë hapen gropat për vezët. Tigani mbulohet dhe zjarri mbahet i ulët: avulli i mpiks të bardhat nga sipër, ndërsa salca i gatuan nga poshtë. Nuk ka furrë dhe vezët nuk përzihen; gjithçka ndodh mbi zjarr, në të njëjtin tigan.

Shakshuka shkon mirë për një mëngjes të vonë të fundjavës, por po aq mirë edhe për një darkë të thjeshtë, kur në shtëpi keni vetëm vezë, speca dhe domate të konservuara. Me gjashtë vezë ushqen tre persona me oreks, dhe me pak më shumë bukë del edhe për katër. Vendoseni tiganin në mes të tryezës, mbi një dërrasë, dhe lëreni secilin të marrë vetë. Me një sallatë të freskët ose një lugë kos anash, bëhet një vakt i plotë pa mish dhe pa shumë punë.

Përbërësit

Për 3 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni perimet: Qëroni qepën dhe priteni në gjysmëhëna të holla. Hiqni bishtin, farat dhe damarët e bardhë të specave dhe pritini në shirita rreth 1 cm të gjerë. Grini hudhrën imët. Hidhini domatet e kanaçes në një tas dhe shtypini me dorë ose me pirun, derisa të mbeten copa të vogla. Mbajini erëzat të matura pranë zjarrit, sepse më vonë do t'ju duhen brenda pak sekondash.
2. Zbutni qepën dhe specat: Ngrohni vajin e ullirit në një tigan 26-28 cm me kapak, në zjarr mesatar. Shtoni qepën, specat dhe një majë nga kripa. Gatuajini 10-12 minuta, duke i përzier herë pas here, derisa specat të jenë krejt të butë dhe qepa të marrë një ngjyrë të artë të lehtë në skaje. Mos i nxitoni: ëmbëlsia e tyre është baza e gjithë salcës.
3. Skuqni erëzat dhe pelten: Uleni zjarrin në nivel mesatar të ulët. Shtoni hudhrën, qimnonin, paprikën dhe specin djegës dhe përzieni pa ndalur për 30-60 sekonda, vetëm derisa të ndjeni aromën. Paprika digjet shpejt dhe hidhërohet, prandaj mos e lini më gjatë. Shtoni pelten e domates dhe gatuajeni edhe 1 minutë, duke e përzier me perimet, derisa të errësohet pak.
4. Trashni salcën: Hidhni domatet e shtypura me gjithë lëngun, pjesën tjetër të kripës dhe piperin. Kur salca të fillojë të gëlojë, uleni zjarrin dhe lëreni të ziejë lehtë pa kapak për 12-15 minuta, duke e përzier herë pas here. Salca është gati kur tërhiqni lugën në fund të tiganit dhe vija mbetet e hapur për 2-3 sekonda. Provojeni dhe rregulloni kripën tani.
5. Hapni gropat për vezët: Me pjesën e pasme të një luge, hapni 6 gropa në salcë, të shpërndara njëtrajtësisht: pesë rreth skajeve dhe një në mes. Thyeni çdo vezë fillimisht në një filxhan të vogël, kontrolloni që të mos ketë copa lëvozhge, pastaj rrëshqiteni butë në gropë. Kështu e verdha mbetet e plotë dhe vezët hyjnë pothuajse njëkohësisht. Lani duart pasi të keni prekur vezët e gjalla.
6. Gatuani vezët nën kapak: Vendoseni kapakun dhe gatuajini vezët në zjarr mesatar të ulët, që salca të gëlojë lehtë pa u ngjitur. Pas 6-8 minutash të bardhat duhet të jenë krejt të mpiksura dhe të bardha, pa asnjë pjesë të tejdukshme rreth të verdhës, ndërsa të verdhat mbeten të buta. Për të verdha të forta, vazhdoni edhe 3-4 minuta. Të verdhat e lëngshme nuk u jepen fëmijëve të vegjël, grave shtatzëna, të moshuarve ose personave me imunitet të dobët.
7. Spërkatni dhe shërbejeni: Hiqeni tiganin nga zjarri sapo vezët të arrijnë pikën që dëshironi, sepse nxehtësia e salcës vazhdon t'i gatuajë. Spërkateni me majdanozin ose koriandrin e grirë dhe shërbejeni menjëherë në tigan, duke ndarë për secilin dy vezë me salcën përreth. Nëse mbetet, ftoheni dhe vendoseni në frigorifer brenda 2 orësh, por kini parasysh që vezët ngurtësohen gjatë ringrohjes.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni tigan 26-28 cm me kapak që mbyllet mirë. Në tigan më të vogël salca del shumë e thellë dhe të bardhat gatuhen ngadalë, ndërsa në tigan shumë të madh salca thahet dhe ngjitet.
• Ulni zjarrin përpara se të shtoni paprikën dhe hudhrën. Mbajini në vaj vetëm sa të lëshojnë aromën, që salca të mos marrë shije të hidhur.
• Mund ta gatuani salcën një ditë përpara dhe ta mbani në frigorifer. Ngroheni në tigan derisa të gëlojë mirë dhe vetëm pastaj shtoni vezët.
• Nëse të bardhat vonohen rreth të verdhave, hidhni me lugë pak salcë të nxehtë mbi të bardhat, jo mbi të verdhat, dhe mbulojeni sërish për 1-2 minuta.
• Zgjidhni speca të kuq të ëmbël, të arrirë mirë, si kapia. Specat e gjelbër e bëjnë salcën më të zbehtë dhe me shije më të hidhur.

Si të Servirni

Shërbejeni shakshukën menjëherë, në tiganin ku u gatua, duke e vendosur mbi një dërrasë druri ose mbi një mbajtëse që i reziston nxehtësisë, sepse vezët vazhdojnë të gatuhen me nxehtësinë e salcës. Pranë tiganit vendosni bukë me kore të fortë, bukë pita ose bukë fshati të thekur, që salca të mblidhet deri në pikën e fundit. Një lugë kos i trashë ose pak djathë i bardhë i thërrmuar anash e zbut djegësin dhe i jep pjatës freski.

Për një vakt më të plotë, shtoni një sallatë me kastravec, domate dhe qepë të njomë me lëng limoni, ose një pjatë të vogël me ullinj të zinj. Në mëngjes shkon bukur me çaj ose kafe; në darkë, me një gotë dhallë të ftohtë. Kur keni më shumë mysafirë, dyfishoni sasitë dhe gatuajeni në dy tigane njëkohësisht, që të gjithë ta hanë shakshukën të nxehtë.

Variacione Rajonale

• Shakshuka e gjelbër: Në vend të domateve dhe specave të kuq, zbutni në vaj një presh të prerë hollë dhe një kungull të njomë, pastaj shtoni 400 g spinaq me hudhër, qimnon dhe 3-4 lugë gjelle ujë. Vezët gatuhen njësoj, nën kapak.
• Me patëllxhan: Shtoni një patëllxhan të prerë në kubikë 2 cm së bashku me specat dhe gatuajeni 5 minuta më gjatë, derisa të zbutet plotësisht. Salca del më e plotë dhe më e dendur.
• Me harissa: Zëvendësoni specin djegës të thatë me 1-2 lugë çaji pastë harissa, të shtuar bashkë me pelten e domates. Kjo i jep pjatës djegësinë dhe aromën tipike tuniziane.
• Pa djegës, për fëmijë: Hiqni specin djegës, mbani paprikën e ëmbël dhe gatuajini vezët derisa edhe të verdhat të jenë plotësisht të forta, rreth 10-12 minuta nën kapak.

Çfarë është Shakshuka – Vezë me Salcë Domate?

Shakshuka është gatim me vezë të gatuara drejtpërdrejt brenda një salce të trashë domatesh, specash dhe qepësh, të erëzuar me qimnon, paprikë dhe pak djegës. Gatuhet dhe shërbehet në të njëjtin tigan të gjerë, zakonisht me kapak. Vezët nuk përzihen me salcën si te vezët me domate të trazuara në tigan; ato mbeten të plota, secila në gropën e vet, dhe hapen vetëm kur hahen.

Salca është zemra e pjatës. Specat e kuq të ëmbël dhe qepa japin ëmbëlsi, domatet japin aciditet, ndërsa qimnoni sjell një aromë të ngrohtë, pak tokësore, që e dallon menjëherë nga salcat me rigon ose borzilok, më të zakonshme në kuzhinën shqiptare. Paprika i jep ngjyrë të thellë, kurse djegësi mund të jetë i lehtë ose i fortë, sipas shijes së shtëpisë.

Teksturat që kërkohen janë të qarta: salcë e dendur, që nuk rrjedh si lëng nëpër pjatë, të bardha plotësisht të mpiksura dhe të verdha të buta ose të forta, sipas preferencës. Prandaj zjarri mbahet i ulët pasi hyjnë vezët dhe prandaj kapaku ka rëndësi. Pjata nuk ka nevojë për furrë dhe as për enë të veçanta, përveç një tigani të mirë me fund të trashë.

Historia e Pjatës

Shakshuka lidhet me kuzhinat e Magrebit, veçanërisht me Tunizinë, Libinë, Algjerinë dhe Marokun, ku gatimet me vezë mbi perime të gatuara me erëza janë të zakonshme. Tunizia përmendet shpesh si vendi ku pjata është më e rrënjosur, por një vend dhe një datë e saktë origjine nuk janë të dokumentuara. Edhe emri zakonisht shpjegohet si fjalë që do të thotë diçka si 'përzierje', por prejardhja e tij mbetet e diskutueshme.

Një gjë dihet me siguri: domatet dhe specat janë bimë me origjinë nga Amerikat, që arritën në Mesdhe nga shekulli XVI e më pas dhe hynë gradualisht në kuzhinën e përditshme. Kjo do të thotë se forma e sotme e shakshukës, me domate dhe speca si bazë, është relativisht e re krahasuar me shumë gatime të tjera të rajonit. Me kohë, çdo vend dhe çdo familje i ka shtuar erëzat e veta, nga qimnoni te pasta djegëse harissa.

Në mesin e shekullit XX, hebrenjtë që emigruan nga Tunizia dhe Libia e çuan shakshukën në Izrael, ku u bë një nga mëngjeset më të zakonshme. Sot gjendet në menytë e mëngjesit në shumë vende të botës. Ideja nuk është e huaj as gjetkë: menemeni turk i përzien vezët me salcën, italianët kanë 'uova in purgatorio', ndërsa në shtëpitë shqiptare vezë me domate e speca gatuhen prej kohësh në tigan ose në tavë.