Supë me Xhinxher, Hudhër dhe Limon

Hyrje

Kjo supë me xhinxher është një lëng i kthjellët perimesh, ku rrënja e freskët e xhinxherit nuk shtohet si erëz e fshehtë, por mban vetë shijen e pjatës. Luga e parë ndihet e ngrohtë dhe pak djegëse, pastaj vjen ëmbëlsia e karotave, thellësia e kërpudhave dhe në fund freskia e limonit. Nuk ka ajkë, miell apo patate që ta rëndojnë. Është supë e lehtë, që hahet me kënaqësi në mbrëmjet e ftohta të dimrit ose kur trupi kërkon diçka të ngrohtë dhe të thjeshtë pas një dite të gjatë.

Sekreti është te mënyra si trajtohet xhinxheri. Gjysma e tij grihet dhe kaurdiset bashkë me hudhrën, që aroma të hapet në vaj; gjysma tjetër pritet në fije të holla dhe zihet në lëng, duke i dhënë supës një djegie të pastër që zgjat. Kërpudhat skuqen të parat, në zjarr mesatar të fortë, derisa të avullojë uji i tyre, sepse vetëm kështu i japin lëngut trup dhe shije të thellë. Karotat dhe selinoja ziejnë shkurt, sa të zbuten pa u bërë qull, ndërsa limoni shtohet vetëm jashtë zjarrit.

Shërbejeni si pjatë e parë para një gjelle me perime ose peshk, ose si darkë e lehtë me një fetë bukë të thekur. Shkon mirë në ditët e dimrit, por edhe pas festave, kur tryeza ka qenë e rëndë dhe kërkohet diçka e thjeshtë. Është vegane dhe, me lëng perimesh pa gluten, e përshtatshme edhe për ata që shmangin glutenin. Përgatitet për rreth një orë, nuk kërkon aftësi të veçanta dhe mbahet mirë deri në tre ditë në frigorifer, në enë të mbyllur.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e perimeve: Qëroni xhinxherin me majën e një luge çaji. Grini imët gjysmën e tij, ndërsa gjysmën tjetër priteni në feta të holla e pastaj në fije. Prisni qepën në gjysmëhëna të holla, hudhrën në feta, karotat në rrathë 3-4 mm, selinon në feta dhe kërpudhat në feta. Ngrohni lëngun e perimeve në një tenxhere tjetër dhe mbajeni në zjarr të ulët.
2. Skuqja e kërpudhave: Në një tenxhere 3-4 litërshe ngrohni 2 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr mesatar të fortë. Shtoni kërpudhat, lërini 1-2 minuta pa i trazuar, pastaj trazojini dhe gatuajini edhe 4-5 minuta. Në fillim lëshojnë ujë; vazhdoni derisa ky ujë të avullojë dhe kërpudhat të marrin ngjyrë të artë në skaje. Kjo skuqje i jep lëngut shijen e thellë që përndryshe do t'i mungonte.
3. Zbutja e qepës: Ulni zjarrin në mesatar, shtoni qepën dhe një majë kripë dhe kaurdiseni bashkë me kërpudhat 6-7 minuta, duke e trazuar herë pas here, derisa të bëhet e butë dhe e tejdukshme. Lagështia e qepës shkëput shtresën e artë nga fundi i tenxheres. Qepa nuk duhet të marrë ngjyrë kafe; nëse fillon të ngjitet ose të skuqet, ulni zjarrin dhe shtoni një lugë lëng.
4. Hudhra dhe xhinxheri: Shtoni hudhrën dhe xhinxherin e grirë. Trazojini vazhdimisht për 1-2 minuta, derisa të ndihet aroma e fortë dhe hudhra të zbutet pa marrë ngjyrë. Ky hap i shkurtër e lëshon aromën e xhinxherit në vaj dhe e shpërndan në gjithë supën. Mos e zgjatni dhe kaloni menjëherë te hapi tjetër, sepse hudhra e djegur e bën lëngun të hidhur dhe nuk rregullohet më.
5. Zierja e supës: Shtoni karotat, selinon dhe fijet e xhinxherit, pastaj hidhni lëngun e nxehtë të perimeve. Kur supa të nisë të vlojë, ulni zjarrin që të ziejë lehtë, me kapakun gjysmë të hapur. Gatuajeni 15-18 minuta, derisa karotat të shpohen lehtë me thikë, por ta mbajnë ende formën. Hiqni me lugë shkumën nëse del në sipërfaqe.
6. Rregullimi i shijes: Provoni lëngun dhe shtoni kripë e piper të sapobluar. Sasia e kripës varet shumë nga lëngu: ai i bërë me kub është zakonisht më i kripur, prandaj shtojeni pak nga pak. Nëse xhinxheri ju duket i dobët, mbulojeni tenxheren dhe lëreni supën të ziejë edhe 3-4 minuta, që fijet të lëshojnë më shumë shije. Pastaj hiqeni nga zjarri.
7. Limoni dhe servirja: Me tenxheren jashtë zjarrit, shtoni lëngun e limonit dhe majdanozin e grirë dhe trazoni. Lëreni supën 2 minuta të qetësohet, pastaj ndajeni në pjata të thella të ngrohta. Sipër hidhni qepët e njoma të prera hollë dhe nga pak vaj ulliri. Nëse mbetet supë, ftojeni dhe vendoseni në frigorifer brenda 2 orëve.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni xhinxher me lëkurë të lëmuar e të shndritshme, që thyhet me kërcitje. Rrënja e rrudhur ka më pak lëng dhe më shumë fibra.
• Qëroni xhinxherin me majën e një luge çaji: lëkura hiqet lehtë dhe humbet shumë më pak tul sesa me thikë.
• Ruajeni xhinxherin e mbetur në frigorifer, të mbështjellë me letër kuzhine, ose ngrijeni të paqëruar. I ngrirë grihet shumë më lehtë.
• Nëse supa do të ruhet për nesër, mos e hidhni limonin në tenxhere. Shtojeni në çdo pjatë gjatë servirjes, që të mbetet i freskët.
• Pasi të keni shtuar lëngun, mbajeni supën në zierje të lehtë. Vlimi i fortë i turbullon lëngun dhe i shpërbën karotat.

Si të Servirni

Shërbejeni të nxehtë, në pjata të thella të ngrohura paraprakisht, me qepë të njomë të prerë hollë dhe një fije vaj ulliri sipër. Kush e do më të thartë, mund të shtrydhë në pjatë edhe disa pika limon. Një fetë bukë misri ose bukë fshati e thekur e plotëson mirë pa e rënduar, ndërsa krutonët e skuqur në vaj ulliri i japin pak kërcitje.

Si pjatë e parë, shkon mirë para peshkut në skarë, fasules në tavë ose perimeve të pjekura në furrë. Për darkë të lehtë, shoqërojeni me sallatë me lakër të bardhë dhe karotë, ose me pak djathë të bardhë dhe ullinj për ata që nuk e duan vegane. Për pije, çaji i ngrohtë me mente ose uji me limon i rri më mirë sesa verërat e rënda.

Variacione Rajonale

• Me shafran të Indisë: Shtoni 1/2 lugë çaji shafran të Indisë bashkë me xhinxherin e grirë. Supa merr ngjyrë të artë dhe një notë tokësore, pak të hidhur, që i shkon mirë limonit.
• Me oriz ose fide: Për një supë më të ngopur, shtoni 60 g oriz në 15 minutat e fundit të zierjes, ose 50 g fide në 5-6 minutat e fundit. Lëngu trashet pak dhe kërkon më shumë kripë; fidet përmbajnë gluten.
• Me spec djegës: Shtoni një spec djegës të freskët, të prerë në rrathë, bashkë me hudhrën, ose spërkatni pak spec djegës pluhur në pjatë për ata që e duan më pikante.
• Me lakër të bardhë: Në vend të kërpudhave, shtoni 200 g lakër të bardhë të prerë në fije të holla bashkë me karotat. Supa del më e ëmbël dhe më e lirë, e përshtatshme për dimër.

Çfarë është Supë me Xhinxher, Hudhër dhe Limon?

Supa me xhinxher në këtë recetë është një supë e kthjellët perimesh, jo supë krem. Baza i është e njohur çdo kuzhine shtëpiake shqiptare: qepë e zbutur në vaj ulliri, karota, selino dhe majdanoz. Ajo që e veçon është sasia e xhinxherit të freskët, rreth 40 gramë për katër persona, që e kthen një lëng të zakonshëm perimesh në një supë me karakter të qartë dhe aromë që ndihet sapo hapni kapakun.

Xhinxheri është kërcelli nëntokësor i një bime tropikale, që në botanikë quhet rizomë. Në shqip njihet edhe si xhenxhefil. I freskët ka lëkurë të hollë ngjyrë kafe dhe tul të verdhë të zbehtë, me aromë që të kujton limonin dhe djegie të lehtë. Me zierjen djegia zbutet pak. Xhinxheri i grirë, që kaurdiset në fillim, e shpërndan shpejt aromën dhe djegien në gjithë lëngun, ndërsa fijet e holla e lëshojnë shijen më ngadalë dhe japin kafshata të freskëta.

Kërpudhat nuk janë të detyrueshme, por kanë një rol praktik: kur skuqen mirë, i japin lëngut të perimeve shijen e thellë që zakonisht vjen nga lëngu i kockave. Limoni shtohet vetëm në fund, që të mbetet i freskët. Rezultati është një supë e lehtë, me pak yndyrë, por me shije të plotë, krejt e ndryshme nga supat krem me karota ose me kungull.

Historia e Pjatës

Xhinxheri vjen nga Azia e jugut dhe juglindore, por vendi i saktë ku u kultivua për herë të parë nuk dihet me siguri, sepse bima nuk njihet më në gjendje të egër. Në Indi dhe në Kinë përdoret prej shumë shekujsh, si në gatim ashtu edhe në mjekësinë popullore. Me tregtinë e erëzave arriti në Mesdhe që në antikitet: e njihnin grekët dhe romakët, ndërsa në Mesjetë ishte ndër erëzat më të zakonshme në kuzhinat e pasura evropiane.

Në shumë kuzhina aziatike, xhinxheri i freskët është bazë e lëngjeve dhe supave, ku zihet në feta bashkë me hudhrën dhe qepën e njomë. Në shumë vende të botës pihet edhe si çaj i nxehtë me limon dhe mjaltë në ditët e ftohta. Supat e kthjellëta me xhinxher, si kjo, frymëzohen nga kjo traditë e gjerë dhe sot gatuhen në kuzhina të ndryshme, pa pasur një vend të vetëm origjine ose një recetë të vetme të saktë.

Në kuzhinën tradicionale shqiptare xhinxheri nuk ka pasur vend të dukshëm. Supat shqiptare të shtëpisë zakonisht mbështeten te limoni, vezët, kosi, orizi, barishtet e freskëta dhe piperi i zi. Sot rrënja e freskët gjendet lehtë në tregje dhe supermarkete, por në recetat e vjetra të supave shqiptare rrallë haset. Prandaj kjo supë duhet parë si recetë shtëpiake e kohëve të sotme, e ndërtuar mbi bazën e njohur të qepës, karotës dhe selinos.