Supë me Qiqra dhe Karrota

Hyrje

Kjo supë me qiqra dhe karrota është nga ato gatime të thjeshta që e shpërblejnë durimin. Qiqrat e thata njomen një natë më parë dhe ziejnë ngadalë derisa të zbuten plotësisht, ndërsa lëngu ku ziejnë, që shpesh hidhet, këtu bëhet vetë baza e supës. Karrotat përdoren në dy mënyra: njëra grihet dhe kaurdiset me qepën e selinon, që lëngu të marrë ëmbëlsi dhe ngjyrë të artë, kurse të tjerat priten në gjysmëhëna dhe ruajnë formën në lugë. Del një supë e ngrohtë dhe e ngopëse, pa mish, pa bulmet dhe pa miell, me shije të plotë nga vaji i ullirit, hudhra dhe pak limon në fund.

Gjithçka varet nga rendi i punës. Qiqrat ziejnë vetëm me ujë dhe gjethe dafine, pa limon e pa domate, sepse acidi e ngadalëson zbutjen e tyre; kripa shtohet kur ato janë thuajse gati. Ndërkohë, në një tigan të veçantë, baza aromatike kaurdiset ngadalë në vaj ulliri, derisa qepa të bëhet e tejdukshme dhe karrota e grirë t’i japë vajit ngjyrë portokalli. Pasi bashkohen në tenxhere dhe karrotat zbuten, rreth 400 ml supë blendohen dhe kthehen në tenxhere: lëngu lidhet dhe merr trup pa u bërë krem, ndërsa shumica e qiqrave mbeten kokrra të plota. Limoni dhe majdanozi hidhen pasi fiket zjarri, që të ruajnë freskinë.

Shërbejeni si pjatë e parë në drekat e dimrit, ose si vakt më vete, me një copë bukë të mirë dhe një sallatë anash. Meqë është krejt bimore, kjo supë me qiqra u përshtatet ditëve kur shmangen mishi e bulmeti, si dhe miqve vegjetarianë. Gatuhet lehtë në sasi të madhe dhe të nesërmen shijet janë edhe më të bashkuara, prandaj ia vlen ta përgatitni për dy ditë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Njomja e Qiqrave: Një natë më parë, shtrini qiqrat në një tabaka dhe hiqni kokrrat e prishura ose ndonjë gur të vogël. Shpëlajini, vendosini në një enë të madhe dhe mbulojini me ujë të ftohtë, rreth tri herë më shumë se vëllimi i tyre, sepse gjatë njomjes dyfishohen. Lërini 8–12 orë në vend të freskët; në ditë të nxehta mbajini në frigorifer. Para gatimit kullojini dhe shpëlajini mirë.
2. Zierja e Qiqrave: Vendosni qiqrat në një tenxhere 4–5 litërshe me 2 litra ujë të ftohtë dhe gjethet e dafinës. Çojini në valë në zjarr të fortë dhe hiqni me lugë shkumën që del sipër gjatë 10 minutave të para. Ulni zjarrin, mbulojeni tenxheren pjesërisht dhe ziejini qetë 60–90 minuta, derisa një kokërr të shtypet lehtë me lugë kundër murit të tenxheres. Kur janë thuajse të buta, shtoni 1 lugë çaji kripë.
3. Përgatitja e Perimeve: Ndërsa ziejnë qiqrat, qëroni karrotat. Grini njërën në rende me vrima të mëdha dhe pritini të tjerat në gjysmëhëna rreth 1 cm të trasha, që të mos shpërbëhen gjatë zierjes. Grini imët qepën, prisni selinon në kubikë të vegjël dhe shtypni hudhrat. Lani e thani majdanozin, grijeni dhe mbajeni mënjanë. Shtrydhni njërin limon dhe kullojeni lëngun nga farat; tjetrin priteni në feta.
4. Baza Aromatike: Në një tigan të gjerë ngrohni 3 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr mesatar. Shtoni qepën, selinon, karrotën e grirë dhe një majë kripë. Kaurdisini 8–10 minuta, duke i trazuar herë pas here, derisa qepa të bëhet e tejdukshme dhe vaji të marrë ngjyrë portokalli. Shtoni hudhrat dhe trazojini vetëm 1 minutë, pa i lënë të marrin ngjyrë, sepse hudhra e djegur e hidhëron supën.
5. Zierja me Karrota: Kalojeni bazën aromatike në tenxheren me qiqra; shpëlajeni tiganin me një garuzhdë lëng nga tenxherja dhe hidheni edhe atë brenda. Shtoni gjysmëhënat e karrotave. Nëse lëngu nuk i mbulon perimet me rreth 2 cm, shtoni sa duhet nga 500 ml ujë të nxehtë që mbani gati. Ziejeni qetë, pa kapak, 20–25 minuta, derisa karrotat të shpohen lehtë me thikë, por të mbajnë formën. Hiqni gjethet e dafinës.
6. Lidhja e Supës: Merrni me garuzhdë rreth 400 ml supë, me qiqra, karrota dhe lëng, dhe blendojini derisa të bëhen pure e lëmuar. Përdorni blender dore në një enë të lartë; nëse përdorni blender me kupë, mbusheni deri në gjysmë dhe mbani kapakun me një pecetë, sepse avulli e shtyn lart. Kthejeni purenë në tenxhere dhe trazojeni. Nëse supa është shumë e dendur, hollojeni me pak ujë të nxehtë.
7. Limoni dhe Servirja: Provoni supën dhe shtoni kripën e mbetur dhe piperin sipas shijes. Fikni zjarrin, hidhni lëngun e limonit dhe gjysmën e majdanozit, trazojeni dhe lëreni të pushojë 5 minuta. Shërbejeni në tasa të ngrohta, me majdanozin e mbetur, me 2 lugë gjelle vaj ulliri të hedhura me pika sipër dhe me fetat e limonit anash. Supën që mbetet ftoheni shpejt dhe futeni në frigorifer brenda dy orësh.

Këshilla nga Kuzhina

• Blini qiqra nga një dyqan ku malli qarkullon shpejt. Qiqrat shumë të vjetra, edhe pas njomjes, mund të duan mbi dy orë zierje dhe nganjëherë mbeten të forta.
• Zgjidhni karrota të forta, me ngjyrë të ndezur. Karrotat e vjetra, me bërthamë të trashë e të zbehtë, janë më pak të ëmbla dhe në supë mbeten fijëzore.
• Për ta shkurtuar kohën, zieni qiqrat e njomura në tenxhere me presion; zakonisht mjaftojnë 15–20 minuta nën presion, por ndiqni udhëzimet e tenxheres suaj.
• Mund t’i zieni qiqrat një ditë më parë dhe t’i ruani në frigorifer bashkë me lëngun e tyre. Ky lëng ka niseshte dhe shije, prandaj receta nuk ka nevojë për lëng perimesh.
• Supa trashet ndërsa ftohet. Kur e ringrohni, shtoni pak ujë të nxehtë dhe provoni sërish kripën dhe limonin, sepse uji i shtuar e zbeh shijen.

Si të Servirni

Shërbejeni supën me qiqra dhe karrota të nxehtë, në tasa të ngrohura më parë, që të mbajë nxehtësinë më gjatë. Sipër hidhni majdanozin e mbetur, disa pika vaj ulliri dhe pak piper të sapobluar; fetat e limonit, të vendosura anash, i lejojnë secilit ta bëjë supën më të thartë sipas dëshirës. Me të shkon shumë mirë një copë bukë misri, bukë fshati e thekur ose kulaç i ngrohtë.

Si pjatë e parë, i paraprin mirë një peshku në zgarë, një pule të pjekur ose një tave me perime. Si darkë më vete, shoqërojeni me një sallatë me lakër të grirë hollë dhe limon, me ullinj ose me pak turshi, që i japin freski shijes së butë të qiqrave. Nëse supa nuk ju duhet patjetër vegane, mund të vendosni anash djathë të bardhë të thërrmuar ose një lugë kos të trashë.

Variacione Rajonale

• Me Rozmarinë: Shtoni një degë rozmarinë të freskët në tenxhere bashkë me karrotat dhe hiqeni para blendimit. Qiqrat me rozmarinë janë çift i njohur në kuzhinën e Italisë qendrore; mjafton një degë, sepse aroma e saj i mbulon lehtë karrotat.
• Me Terbie: Në vend që ta hidhni limonin drejtpërdrejt në supë, rrihni 2 vezë me lëngun e limonit, shtoni pak nga pak 2 garuzhde supë të nxehtë duke i rrahur pa pushim dhe kthejeni përzierjen në tenxhere. Ngroheni në zjarr të ulët 2–3 minuta, duke e trazuar, derisa supa të trashet dhe të arrijë të paktën 71°C, pa e lënë të vlojë. Ky version nuk është më vegan.
• Me Fide: Pasi ta keni lidhur supën, shtoni 60 g fide të thyera dhe 300 ml ujë të nxehtë dhe ziejini 6–8 minuta, derisa fidet të zbuten; pastaj vazhdoni me limonin. Supa del më e plotë, por nuk është më pa gluten.
• Me Qimnon dhe Spec të Kuq: Për shije më të ngrohtë e më erëzore, shtoni 1 lugë çaji qimnon të bluar dhe 1 lugë çaji spec të kuq të ëmbël pluhur te baza aromatike, bashkë me hudhrat.

Çfarë është Supë me Qiqra dhe Karrota?

Supa me qiqra dhe karrota është një supë bishtajoresh, më e trashë se një supë e kthjellët me perime, por jo pure si supat krem. Qiqra është bishtajore me kokërr të fortë, ngjyrë kashte dhe shije të lehtë arre. Kur zien gjatë, kokrra zbutet nga brenda dhe lëshon niseshte në ujë, kështu që vetë lëngu i zierjes fiton trup dhe shije. Mbi këtë bazë shtohen perimet aromatike klasike, qepa, selinoja dhe hudhra, si edhe karrotat, që me ëmbëlsinë e tyre i japin baraspeshë shijes së qiqrave. Ndryshe nga gjellët me qiqra, këtu lëngu mbetet i bollshëm dhe supa hahet me lugë, në tas.

Në këtë version karrotat kanë dy role. Karrota e grirë pothuajse shkrihet gjatë kaurdisjes dhe zierjes dhe e ngjyros supën, ndërsa gjysmëhënat mbeten të buta, por me formë. Një pjesë e vogël e supës blendohet dhe kthehet në tenxhere, që lëngu të lidhet pa miell e pa ajkë. Limoni në fund e bën shijen më të gjallë, ndërsa vaji i ullirit, i hedhur sipër tasit pa u gatuar, i jep aromë frutore. Rezultati është një supë e ngopëse, e pasur me fibra dhe proteina bimore, që hahet e nxehtë, por nuk rëndon.

Historia e Pjatës

Qiqra është ndër bishtajoret e para që kultivoi njeriu. Studimet arkeologjike i lidhin fillimet e kultivimit të saj me Lindjen e Afërt, mijëra vjet më parë, dhe që nga lashtësia ajo është gatuar në gjithë Mesdheun. E njihnin grekët dhe romakët; emri latin cicer jeton ende në italishten ceci dhe në frëngjishten pois chiche. Sot qiqrat janë pjesë e përditshme e kuzhinave mesdhetare dhe lindore, nga humusi te pasta e ceci italiane dhe supat greke e turke me qiqra. Karrota ka histori tjetër: format e saj të hershme, me rrënjë vjollcë ose të verdha, lidhen me Azinë Qendrore, ndërsa karrota portokalli që njohim sot lidhet zakonisht me kultivuesit holandezë të shekujve XVI–XVII, prej nga u përhap në gjithë Evropën.

Në Ballkan, përfshirë kuzhinën shqiptare, qiqrat gatuhen në gjellë me mish ose me perime, si edhe në supa, ndërsa supa me qiqra dhe karrota nuk ka një origjinë të dokumentuar, as një krahinë që ta mbajë si specialitet të sajin. Është supë shtëpie, që ndryshon nga familja në familje: dikush e bën me domate, dikush me oriz ose fide, dikush vetëm me limon. Në traditat ortodokse të rajonit, ku gjatë agjërimit shmangen mishi dhe bulmeti, gatimet me bishtajore kanë qenë prej kohësh ushqim i zakonshëm i këtyre ditëve. Ky version mbështetet te e njëjta logjikë e thjeshtë: pak përbërës të mirë, zierje e ngadaltë dhe vaj ulliri.