Supë me Karrota – Receta Kremoze

Hyrje

Supa me karrota është nga ato gatime që e tregojnë cilësinë që në pamje të parë: një ngjyrë portokalli e ndezur, një sipërfaqe e lëmuar dhe aroma e ëmbël e gjalpit që përhapet në kuzhinë sapo karrotat nisin të zbuten. Në këtë version karrotat janë vetë supa. Nuk ka patate që t’ua zbehin shijen, as miell që ta rëndojë. Qepa, dy thelpinj hudhër dhe një gjethe dafine i mbështesin pa u dukur, ndërsa një grusht i vogël oriz zien bashkë me to dhe, pas blendimit, e bën supën të trashë e kremoze pa asnjë pikë pane. Në tas, një lugë kos i trashë dhe pak kopër e freskët sjellin thartirën dhe freskinë që e mbajnë ëmbëlsinë në ekuilibër.

Puna më e rëndësishme bëhet para se të hidhet lëngu. Karrotat, të prera në rrathë të hollë, lihen me kapak në zjarr të ulët bashkë me gjalpin dhe qepën për rreth dhjetë minuta. Ato nuk skuqen, por zbuten ngadalë: lëshojnë pak lëng, ëmbëlsohen dhe e ngjyrosin gjalpin portokalli, sepse karotina, pigmenti i karrotave, tretet në yndyrë. Pastaj shtohen orizi dhe lëngu i perimeve, dhe supa zien qetë rreth 25 minuta, derisa karrotat të shtypen me lugë. Karrotat kanë më shumë fije se patatet, prandaj blendimi duhet të zgjasë një deri në dy minuta. Në fund, larg zjarrit, futet një copë gjalpë i ftohtë, që i jep supës shkëlqim dhe një shije më të plotë.

Supa shkon mirë si pjatë e parë para një pule të pjekur ose një peshku, por me bukë të thekur dhe pak djathë të bardhë bëhet edhe darkë e lehtë. Karrotat gjenden gjithë vitin dhe janë ndër perimet më të lira të tregut, kështu që kjo supë mund të gatuhet në çdo stinë, ndonëse shijohet më shumë kur bie i ftohti. E bërë me lëng perimesh, është vegjetariane; meqë nuk ka miell, u përshtatet edhe atyre që shmangin glutenin, me kusht që lëngu i blerë të jetë pa gluten.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Perimeve: Qëroni karrotat, prisni majat dhe pritini në rrathë rreth 5 mm; ato që janë shumë të trasha përgjysmojini më parë për së gjati, që të ziejnë njëlloj. Nëse në mes kanë një bërthamë të fortë e të drunjtë, hiqeni. Grini qepën, shtypni hudhrat dhe shpëlajeni orizin në një sitë nën ujë të rrjedhshëm. Ngrohni lëngun e perimeve në një tenxhere tjetër.
2. Qepa në Gjalpë: Në një tenxhere me fund të trashë, rreth 4 litra, shkrini 30 g gjalpë në zjarr mesatar. Shtoni qepën me një majë nga kripa dhe kaurdiseni 6–7 minuta, duke e trazuar shpesh, derisa të zbutet dhe të bëhet e tejdukshme. Qepa nuk duhet të marrë ngjyrë kafe; nëse gjalpi nis të skuqet, ulni zjarrin.
3. Zbutja e Karrotave: Shtoni karrotat dhe hudhrat dhe trazojini që të lyhen mirë me gjalpë. Ulni zjarrin, mbulojeni tenxheren me kapak dhe lërini 10 minuta, duke i trazuar dy a tri herë. Karrotat duhet të lëshojnë pak lëng, të zbuten në skaje dhe ta ngjyrosin gjalpin portokalli, pa u skuqur. Nëse nisin të ngjiten në fund, shtoni 2–3 lugë gjelle nga lëngu i nxehtë.
4. Zierja me Oriz: Shtoni orizin dhe trazojeni 1 minutë. Hidhni 1 litër lëng perimesh të nxehtë, gjethen e dafinës dhe rreth gjysmën e kripës. Kur supa të nisë të vlojë, ulni zjarrin, mbulojeni duke e lënë kapakun pak të hapur dhe ziejeni qetë rreth 25 minuta, duke e trazuar çdo 5–6 minuta që orizi të mos ngjitet. Supa është gati kur një rreth karrote shtypet pa mundim me lugë dhe orizi është shumë i butë.
5. Blendimi: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe nxirrni gjethen e dafinës. Blendojeni supën me blender dore 1–2 minuta të plota, me kokën e blenderit gjithmonë nën sipërfaqe, derisa të mos ndihet asnjë fije. Me blender me enë, punoni në dy pjesë: lëreni supën të ftohet 5 minuta, mbushni enën deri në gjysmë, hiqni tapën e vogël të kapakut, mbulojeni vrimën me një leckë kuzhine të palosur dhe nisni me shpejtësinë më të ulët.
6. Dendësia dhe Gjalpi i Ftohtë: Kthejeni supën në zjarr të ulët dhe ngroheni 2–3 minuta duke e trazuar. Ajo duhet të mbulojë pjesën e pasme të lugës dhe të rrjedhë ngadalë; nëse është shumë e trashë, shtoni nga lëngu i mbetur, pak nga pak. Hiqeni nga zjarri, shtoni 15 g gjalpë të ftohtë e piperin dhe trazojeni derisa gjalpi të shkrijë. Provojeni dhe shtoni kripën e mbetur vetëm nëse duhet.
7. Servirja dhe Ruajtja: Hidheni supën në tasa të ngrohura. Në mes të secilit vendosni 1 lugë gjelle kos, tërhiqeni lehtë me majën e lugës dhe spërkatni koprën e grirë. Kosin mos e përzieni në tenxhere, sepse në supën që vlon pritet. Mbetjet ftohini dhe futini në frigorifer brenda dy orësh, në enë të mbyllur; ruhen deri në 3 ditë. Ringrohini ngadalë, duke i trazuar, derisa të nisin të vlojnë.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni karrota të forta, me ngjyrë të ndezur, pa çarje e pa pjesë të buta. Karrotat e reja kanë lëkurë të hollë dhe mjafton t’i fërkoni mirë nën ujë, ndërsa të vjetrat qërojini.
• Pritini rrathët me të njëjtën trashësi: copat e mëdha mbeten të forta kur të tjerat janë zier dhe lënë fije në supë.
• Përdorni lëng perimesh pa kripë ose me pak kripë dhe kripën përfundimtare hidheni në fund, sepse gjatë zierjes lëngu avullon dhe kripa përqendrohet.
• Për supë si kadife, pas blendimit kalojeni nëpër një sitë të imët, duke e shtyrë me lugë. Ky hap ndihmon sidomos kur blenderi nuk është i fuqishëm.
• Nxirreni kosin nga frigoriferi 20–30 minuta para servirjes, që të mos e ftohë supën dhe të shtrihet më lehtë në sipërfaqe.
• Provojeni supën para se ta servirni: nëse karrotat kanë dalë shumë të ëmbla, një majë kripë më shumë dhe pak më shumë kos në tas e balancojnë shijen.

Si të Servirni

Supa me karrota shijohet më mirë e nxehtë, në tasa të ngrohura më parë. Në mes të secilit tas hidhni një lugë gjelle kos të trashë, tërhiqeni lehtë me majën e lugës që të krijojë vija të bardha mbi ngjyrën portokalli dhe spërkatni sipër koprën e grirë. Për pak kërcitje, shtoni kubikë të vegjël buke të djeshme, të skuqur në tigan me pak gjalpë, ose disa fara kungulli të thekura në tigan të thatë.

Si pjatë e parë, i paraprin mirë një pule të pjekur me patate, qofteve në furrë ose një peshku në zgarë. Si darkë e lehtë, shoqërojeni me bukë të thekur dhe një copë djathë të bardhë, ose me një sallatë jeshile me limon, që e balancon ëmbëlsinë e karrotave. Në ditët e nxehta, supa mund të shërbehet edhe e ftohtë nga frigoriferi, me pak më shumë kos sipër.

Variacione Rajonale

• Me Xhenxhefil: Grini 15–20 g xhenxhefil (xhinxher) të freskët, të qëruar, dhe shtojeni bashkë me hudhrat në hapin 3. Supa merr një shije të ngrohtë e pak djegëse, që i shkon ëmbëlsisë së karrotave; për më shumë freski, në fund shtoni pak lëkurë të grirë portokalli ose limoni, të larë mirë.
• Me Pana: Për një supë më të pasur, në hapin 6 shtoni 100 ml pana gatimi në vend të gjalpit të ftohtë dhe ngroheni në zjarr të ulët pa e lënë të vlojë fort. Kosi sipër atëherë nuk është i domosdoshëm.
• Me Portokall: Pas blendimit shtoni lëngun e 1 portokalli, rreth 80–100 ml, dhe pak lëkurë të grirë nga i njëjti portokall, i larë mirë. Ngroheni shkurt në zjarr të ulët; supa merr një notë frutore të freskët.
• Me Patate: Zëvendësoni orizin me 1 patate të mesme, rreth 150 g, të prerë në kubikë. Supa merr një shije më të butë e më tokësore. Blendojeni vetëm sa të lëmohet, sepse patatja e blenduar gjatë e bën supën ngjitëse; nëse mbeten fije karrote, kalojeni nëpër sitë në vend që ta blendoni më gjatë.
• Vegane: Përdorni 3 lugë gjelle vaj ulliri në vend të gjalpit, një lëng perimesh pa produkte shtazore dhe në tas një fije vaj ulliri ose kos bimor në vend të kosit.

Çfarë është Supë me Karrota – Receta Kremoze?

Supa me karrota në këtë recetë është një supë krem: e gjithë sasia blendohet derisa të mos mbetet asnjë copë, dhe dendësia vjen nga perimet dhe nga orizi, jo nga mielli apo pana. Në të folur dhe në shumë receta përdoret forma karrota, ndërsa në gjuhën standarde fjala shkruhet karotë, në shumës karota; bëhet fjalë për të njëjtën perime. Për katër vetë duhen rreth 800 gram karrota, që i japin supës ngjyrën, ëmbëlsinë dhe pjesën më të madhe të trupit. Qepa dhe hudhra krijojnë bazën aromatike, gjalpi i jep butësi, gjethja e dafinës shton një notë të lehtë bimore, ndërsa lëngu i perimeve i lidh të gjitha pa e mbuluar shijen e karrotave.

Ajo që e dallon këtë supë nga shumë supa krem me perime është orizi. Patatja ka shijen e vet dhe, kur blendohet gjatë, e bën supën ngjitëse; orizi i zier mirë shpërbëhet plotësisht gjatë blendimit dhe niseshteja e tij e lidh supën pa ia ndryshuar shijen. Kjo mënyrë trashjeje është e vjetër në kuzhinën evropiane dhe njihet sidomos nga supa klasike franceze me karrota. Mbarimi me pak gjalpë të ftohtë, në vend të panës, e mban supën më të lehtë dhe i jep shkëlqim. Rezultati është një supë e ëmbël, e butë dhe e ngrohtë, që në tas merr kontrast nga kosi i ftohtë dhe nga kopra e grirë.

Historia e Pjatës

Sipas shumicës së studiuesve, karrota e kultivuar e ka prejardhjen nga Azia Qendrore dhe Perëndimore, nga trevat ku sot ndodhen Afganistani dhe Irani, ndërsa karrota e egër rritet edhe sot në pjesën më të madhe të Evropës, përfshirë Ballkanin. Karrotat e para të kultivuara nuk ishin portokalli, por kryesisht vjollcë dhe të verdha. Karrota portokalli, që e njohim sot, u përzgjodh në Evropë, sidomos në Holandë, rreth shekujve XVI–XVII. Shpesh tregohet se holandezët e krijuan këtë ngjyrë për nder të dinastisë së Oranzhit, por kjo është më shumë legjendë sesa fakt i vërtetuar.

Në kuzhinën klasike franceze, supa pure me karrota njihet si „potage Crécy“, emër që i vjen nga një vend me emrin Crécy, i njohur dikur për karrotat e tij. Në Francë ka disa vende me këtë emër dhe burimet nuk pajtohen se për cilin bëhet fjalë. Në recetat klasike kjo supë trashej shpesh me oriz, ashtu si në këtë version.

Në Shqipëri dhe në Kosovë, karrota është ndër perimet më të zakonshme të kopshtit dhe të tregut. Ajo hyn në supat me perime, në gjellët me mish, në turshi dhe në sallatën ruse. Supa krem vetëm me karrota, megjithatë, nuk është gatim krahinor me emër dhe rregulla të ngulitura, por një supë shtëpie që secila familje e bën pak ndryshe: me patate ose me oriz, me qumësht, me pana ose me kos. Versioni me xhenxhefil, që sot gjendet shpesh, është prurje e re nga kuzhinat ndërkombëtare dhe jo pjesë e traditës së vjetër vendase.