Minestrone – Supë Italiane me Perime

Hyrje

Minestrone është supa e madhe e kuzhinës italiane: një tenxhere e dendur me perime të stinës, fasule, domate dhe makarona të vogla, ku asnjë përbërës nuk e mbulon tjetrin. Përbërësit dhe ngjyrat e saj ndryshojnë nga vera në dimër. Në çdo lugë gjeni ëmbëlsinë e karotës, butësinë e patates, freskinë e kungulleshkës dhe brendësinë kremoze të fasuleve, të lidhura nga një lëng i kuqërremtë me shije të thellë. Nuk është supë e hollë që të hap oreksin para gjellës, por pothuajse një vakt i plotë, që ngop pa rënduar.

Shija e minestrones ndërtohet që në fillim. Qepa, karota dhe selinoja kaurdisen ngadalë në vaj ulliri për rreth dhjetë minuta, derisa të zbuten pa marrë ngjyrë kafe; kjo bazë, që italianët e quajnë soffritto, i jep supës ëmbëlsi, aromë dhe trup. Pastaj perimet hyjnë me radhë, sipas kohës që u duhet: patatet dhe domatet të parat, kungulleshka dhe lakra më vonë, që të mos shpërbëhen. Makaronat gatuhen në fund, drejt në supë, dhe niseshteja e tyre e trash lëngun natyrshëm, pa miell dhe pa krem.

Receta jep gjashtë racione të bollshme dhe është e lehtë, edhe pse kërkon pak durim me prerjen e perimeve; nga fillimi deri në tas duhet rreth një orë e gjysmë. Është zgjidhje e mirë për një drekë dimri, por edhe për verën, kur kungulleshkat janë me bollëk, sepse në Itali nuk është e rrallë që minestronja të hahet e vakët. Shërbejeni me parmixhano të sapogrirë, një fije vaj ulliri dhe bukë me kore të fortë, dhe keni një vakt të plotë pa mish, të ngrohtë dhe të ekuilibruar.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Përgatitni perimet: Grini imët qepën dhe hudhrën. Qëroni karotat dhe pritini, bashkë me selinonë, në kubikë rreth 0,5 cm. Qëroni patatet dhe pritini, bashkë me kungulleshkën, në kubikë rreth 1 cm. Hiqni kërcellin e trashë të lakrës dhe pritini gjethet në rripa të hollë. Shpëlani dhe kulloni fasulet, shtypni domatet me dorë dhe ngrohni lëngun e perimeve në një tenxhere tjetër.
2. Kaurdisni bazën ngadalë: Në një tenxhere të madhe, rreth 5 litra, me fund të trashë, ngrohni 3 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr të ulët. Shtoni qepën, karotën, selinonë dhe një majë kripë. Gatuajini 10 minuta, duke i trazuar shpesh, derisa qepa të bëhet e tejdukshme dhe perimet të zbuten pa marrë ngjyrë kafe. Shtoni hudhrën dhe gatuajeni edhe 1 minutë, duke e trazuar, derisa të lëshojë aromë.
3. Shtoni patatet dhe domatet: Hidhni patatet dhe trazojini 2 minuta, që të lyhen me vaj dhe me bazën aromatike. Shtoni domatet pelate bashkë me lëngun e tyre dhe gatuajini 5 minuta në zjarr mesatar, duke i trazuar herë pas here, derisa salca të trashet pak dhe ngjyra të bëhet më e errët. Kjo zierje e shkurtër e zbut thartirën e domateve dhe e përqendron shijen.
4. Zieni me lëngun e perimeve: Derdhni lëngun e nxehtë të perimeve, trazojeni dhe çojeni supën në valë. Ulni zjarrin që të ziejë qetë, me flluska të vogla në sipërfaqe, mbulojeni pjesërisht me kapak dhe lëreni 15 minuta. Zierja e butë i mban perimet të plota dhe lëngun më të pastër, ndërsa vlimi i fortë i shpërbën patatet dhe e turbullon supën.
5. Shtoni kungulleshkën, lakrën dhe fasulet: Shtoni kungulleshkën, lakrën dhe fasulet e kulluara. Trazojeni, mbulojeni përsëri pjesërisht dhe lëreni të ziejë edhe 10 minuta, derisa patatet të shpohen lehtë me pirun dhe lakra të jetë zbutur. Supa duhet të jetë e dendur, por ende e lëngshme. Nëse duket shumë e trashë, shtoni 200–300 ml nga uji i nxehtë para se të hidhni makaronat.
6. Gatuani makaronat në supë: Rriteni pak zjarrin, që supa të vlojë në mënyrë të qëndrueshme, dhe hidhni makaronat. Gatuajini sipas kohës së shënuar në paketim, zakonisht 9–11 minuta, duke trazuar shpesh, që të mos ngjiten në fund të tenxheres. Provojini një minutë para kohës: duhet të jenë të buta, por me qendër paksa të fortë, sepse vazhdojnë të zbuten në supë.
7. Rregulloni shijen dhe lëreni të pushojë: Provojeni supën dhe rregulloni kripën dhe piperin e zi, duke pasur parasysh që djathi do të shtojë edhe pak kripë. Fikni zjarrin, mbulojeni tenxheren dhe lëreni minestronen të pushojë 5 minuta. Gjatë pushimit shijet bashkohen dhe niseshteja e makaronave e trash lehtë lëngun, pa e kthyer supën në gjellë.
8. Shërbejeni dhe ruajeni me kujdes: Ndajeni supën në tasa të thella, spërkatni sipër djathin e grirë dhe hidhni një fije nga vaji i ullirit që ka mbetur. Mbetjet ftohini shpejt, vendosini në frigorifer brenda 2 orësh në enë të mbyllur dhe hajini brenda 3 ditësh. Ringrohini derisa supa të vlojë mirë, duke shtuar pak ujë, sepse makaronat vazhdojnë të thithin lëng.

Këshilla nga Kuzhina

• Pritini perimet në copa të barabarta, sipas madhësive të dhëna te përbërësit, që të gatuhen njëtrajtësisht dhe çdo lugë të ketë pak nga secila.
• Mos e ngutni bazën me qepë, karotë dhe selino: dhjetë minuta në zjarr të ulët japin më shumë shije se çdo erëz e shtuar më pas.
• Nëse keni një kore parmixhanoje, hidheni në supë bashkë me lëngun dhe hiqeni para shërbimit; lëngu merr shije më të thellë.
• Nëse e dini që supa do të teprojë për ditët në vijim, zieni makaronat veçmas dhe shtojini drejtpërdrejt në tas, që të mos thithin gjithë lëngun.
• Përdorni lëng perimesh me pak kripë ose ujë, sepse fasulet e konservës dhe djathi e kripin supën vetë.

Si të Servirni

Minestronja shërbehet e nxehtë, në tasa të thella, pasi ka pushuar disa minuta jashtë zjarrit. Mbi çdo racion hidhni një lugë parmixhano të sapogrirë dhe një fije vaj ulliri ekstra të virgjër, që i jep aromë të freskët. Në verë mund ta shërbeni edhe të vakët, në temperaturën e dhomës, siç bëhet shpesh në Itali; atëherë shija e perimeve ndihet edhe më qartë.

Si vakt i plotë, i mjafton një bukë me kore të fortë, e freskët ose e thekur, dhe një sallatë e thjeshtë jeshile me limon. Nëse e shërbeni si pjatë të parë, ndiqeni me diçka të lehtë: peshk në skarë, omëletë me barishte ose një pjatë me djathëra. Për pije shkon një gotë verë e kuqe e lehtë ose thjesht ujë me limon. Për fëmijët, pritini perimet më imët, që supa të hahet më lehtë.

Variacione Rajonale

• Minestrone me pesto: Në fund, jashtë zjarrit, përzieni 2–3 lugë gjelle pesto me borzilok, ose hidhni një lugë të vogël mbi çdo tas, siç bëhet shpesh në Liguri.
• Me oriz në vend të makaronave: Zëvendësoni makaronat me 100 g oriz me kokërr të shkurtër dhe gatuajeni rreth 15 minuta në supë, si në disa versione milaneze.
• Version veror: Në vend të lakrës dhe të patateve, përdorni bishtaja jeshile, bizele të freskëta dhe domate të pjekura të qëruara; zierja shkurtohet me rreth 5 minuta.
• Version dimëror me lakër të zezë: Përdorni lakër të zezë toskane ose lakër gjethore (kale) dhe shtoni një presh të grirë te baza; supa del më e dendur dhe më e ngrohtë.
• Version vegan: Hiqni djathin, përdorni lëng perimesh pa përbërës shtazorë dhe në fund shtoni pak më shumë vaj ulliri dhe lëkurë limoni të grirë imët për freski.

Çfarë është Minestrone – Supë Italiane me Perime?

Minestrone është një supë italiane me shumë perime, e dendur dhe e pasur, që zakonisht përmban edhe bishtajore, si fasulet, dhe një element me niseshte: makarona të vogla ose oriz. Emri vjen nga fjala italiane minestra, që do të thotë supë, me prapashtesën -one, që tregon diçka të madhe. Pra, fjalë për fjalë, është „supa e madhe”, dhe emri i shkon: në një tenxhere të vetme mblidhen më shumë se dhjetë përbërës.

Nuk ka një recetë të vetme të saktë për minestronen. Perimet ndryshojnë sipas stinës dhe zonës: në verë mbizotërojnë kungulleshkat, bishtajat dhe domatet e freskëta, në dimër lakra, patatet dhe bishtajoret e thata. Ajo që mbetet e njëjtë është mënyra e gatimit: një bazë aromatike e zier ngadalë, perime të prera në copa të vogla e të barabarta, një zierje e qetë dhe një finish me vaj ulliri dhe djathë të grirë.

Krahasuar me supën shqiptare me perime, minestronja është më e dendur dhe më e ngarkuar, me domate, fasule dhe makarona në të njëjtën tenxhere. Nga supa me fasule dallohet sepse fasulet këtu janë vetëm një nga përbërësit, jo protagonistët. Ky version përdor fasule borlotti nga konserva, që të mos kërkojë njomje dhe zierje të gjatë të fasuleve, dhe është pa mish, ndaj, me djathin e duhur, u përshtatet edhe vegjetarianëve.

Historia e Pjatës

Supat me perime dhe bishtajore janë ndër gatimet më të vjetra në gadishullin italian dhe për shekuj kanë qenë ushqimi i përditshëm i familjeve fshatare. Minestronja i përket asaj që italianët e quajnë cucina povera, kuzhina e varfër: gatim i bërë me atë që jepte kopshti, me bishtajore të thata dhe me mbetje buke ose makaronash. Pikërisht për këtë arsye nuk mund të caktohet një vend apo një datë e saktë kur lindi receta.

Supa ndryshoi bashkë me përbërësit që kishte në dispozicion. Domatet dhe patatet, që sot duken thelbësore, erdhën në Evropë nga Amerika gjatë shekullit XVI dhe hynë në kuzhinën e përditshme italiane shumë më vonë, ndaj versionet e vjetra ishin pa to. Sot çdo krahinë ka mënyrën e vet: në Liguri supa shpesh shërbehet me pesto, në Milano ndonjëherë gatuhet me oriz në vend të makaronave, kurse në Toskanë i shtohet lakra e zezë.

Në Shqipëri, kuzhina italiane njihet mirë falë afërsisë me Italinë përtej Adriatikut dhe lidhjeve të gjata mes dy vendeve, dhe makaronat, pica e rizotoja janë bërë pjesë e zakonshme e tryezës. Minestronja nuk është gatim tradicional shqiptar, por logjika e saj është e njohur për çdo shtëpi këtu: perime të stinës, vaj ulliri, bishtajore dhe një tenxhere që zien ngadalë. Për këtë arsye përshtatet lehtë me perimet e tregut vendas.