Qofte me Gjizë dhe Salcë Domatesh

Hyrje

Qoftet me gjizë janë një variant shtëpie i qofteve, ku gjiza e freskët e mban masën të butë. Gjiza, djathë i freskët dhe pak kokrrizor, i jep mishit të grirë lagështi, ndaj qoftet nuk thahen gjatë zierjes në salcë dhe mbeten të buta edhe kur ftohen pak. Salca e domateve me qepë, hudhër dhe rigon i mbështjell qoftet dhe e lidh shijen e mishit me atë të gjizës.

Është një pjatë me përbërës të thjeshtë, ku rezultati varet nga kujdesi: skuqja e shkurtër që u jep qofteve ngjyrë dhe zierja e ngadaltë me kapak, që i gatuan deri në mes. Shërbehen me oriz të bardhë ose pure patatesh, por shkojnë po aq mirë edhe me bukë të freskët të ngrohtë.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e Masës së Qofteve: Në një tas të madh, vendosni mishin e grirë. Shtoni gjizën e kulluar, qepën e grirë, hudhrat e shtypura, vezën, thërrimet e bukës dhe majdanozin. Erëzoni me kripë dhe piper. Përzieni mirë me duar derisa të gjithë përbërësit të bashkohen në një masë homogjene.

   💡 Këshillë: Gjiza duhet të jetë e kulluar mirë: lagështira e tepërt i bën qoftet të shpërbëhen gjatë gatimit.

2. Formimi i Qofteve: Lagni duart me pak ujë të ftohtë për të parandaluar ngjitjen. Merrni rreth 2 lugë gjelle masë dhe formoni qofte ovale ose të rrumbullakëta, rreth 5 cm të gjata, të gjitha me të njëjtën madhësi, që të gatuhen njëlloj. Vendosini në një pjatë. Do të merrni rreth 18-20 qofte.

   💡 Këshillë: Mos i bëni qoftet shumë të mëdha - ato të vogla gatuhen më mirë dhe mbeten më të buta.

3. Skuqja e Qofteve: Ngrohni 2 lugë gjelle vaj ulliri në një tigan të madh, në zjarr mesatar-të fortë. Skuqini qoftet në grupe (mos e mbushni tiganin) për 2-3 minuta nga secila anë, derisa të marrin ngjyrë të artë. Nuk duhet të gatuhen plotësisht - do të vazhdojnë gatimin në salcë. Hiqini dhe vendosini mënjanë.

   💡 Këshillë: Ngjyra e artë nga jashtë është e rëndësishme për shijen: mos i lëvizni qoftet derisa të formohet korja.

4. Përgatitja e Salcës: Në të njëjtin tigan (ose tenxhere të gjerë), shtoni vajin e mbetur. Skuqni qepën në zjarr të mesëm për 3-4 minuta derisa të zbutet. Shtoni hudhrat dhe gatuani për 30 sekonda. Shtoni domatet e grira, pastën e domateve, sheqerin, rigonin, kripën dhe piperin. Përzieni mirë dhe lëreni të vlojë.

   💡 Këshillë: Sheqeri e zbut aciditetin e domateve dhe e bën salcën më të balancuar.

5. Gatimi i Qofteve në Salcë: Kur salca të fillojë të vlojë, ulni zjarrin në mesatar-të ulët. Vendosni qoftet në salcë në një shtresë të vetme dhe shtoni ujin ose lëngun e mishit. Mbulojeni me kapak dhe lëreni të gatuhet ngadalë për 20-25 minuta, duke i kthyer qoftet një herë në gjysmë të kohës. Qoftet janë gati kur nuk janë më rozë në mes dhe termometri tregon të paktën 71°C.

   💡 Këshillë: Gatimi i ngadaltë lejon që qoftet të thithin shijen e salcës dhe të mbeten të buta.

6. Finalizimi dhe Servirja: Hiqni kapakun për 5 minutat e fundit, që salca të trashet pak nëse është shumë e hollë. Provoni dhe rregulloni erëzat. Spërkatni majdanoz të freskët sipër dhe lërini qoftet të pushojnë 5 minuta jashtë zjarrit. Shërbejini të ngrohta me oriz të bardhë, pure patatesh ose bukë të freskët.

   💡 Këshillë: Qoftet janë edhe më të shijshme ditën tjetër, kur shijet janë bashkuar plotësisht.

Këshilla nga Kuzhina

• Për qofte edhe më të buta dhe kremoze, shtoni 2 lugë gjelle kos të trashë në masë përpara përzierjes
• Gjiza mund të zëvendësohet me ricotta të kulluar mirë nëse nuk e gjeni në treg - rezultati do të jetë po aq i mirë
• Përgatitini qoftet një ditë para dhe mbajini të mbuluara në frigorifer - shijet zhvillohen dhe bashkohen më mirë
• Mund të shtoni 1 lugë çaji spec të kuq të ëmbël të bluar (paprikë) në salcë për shije dhe ngjyrë ekstra
• Qoftet mund t'i ngrini para ose pas gatimit; në qese hermetike, në ngrirës, ruhen deri në 3 muaj
• Për shije më të thellë, përdorni përzierje mishi viçi dhe derri në raport 70/30 në vend të mishit vetëm viçi
• Lëreni masën e qofteve të pushojë në frigorifer 30 minuta para formimit për qofte më të forta që nuk shpërbëhen

Si të Servirni

Lërini qoftet të pushojnë 5 minuta pasi i hiqni nga zjarri, që salca të trashet pak dhe të mos rrjedhë nëpër pjatë. Shërbejini rreth 3 qofte për person në pjatë të thellë, me dy-tre lugë salcë sipër dhe majdanoz të freskët të grirë. Orizi i bardhë dhe pureja e patateve e thithin mirë salcën, ndërsa buka e ngrohtë e shtëpisë është zgjidhja më e thjeshtë për ta ngjyer.

Anash shkon mirë një sallatë e freskët me marule ose lakër të grirë, e përzier me limon dhe vaj ulliri, ose një tas me kos të thjeshtë, që e zbut aciditetin e domates. Në dimër mund t'i shoqëroni edhe me turshi. Të tepërtat ftohini dhe futini në frigorifer brenda dy orësh, bashkë me salcën; ringrohini në tenxhere me kapak, në zjarr të ulët, derisa të nxehen mirë deri në mes.

Variacione Rajonale

• Me spinaq: Shtoni 100g spinaq të zier mirë dhe të kulluar fort në masën e qofteve për ngjyrë dhe vlera ushqyese
• Pikante: Shtoni 1 spec djegës të freskët të grirë hollë në salcë për version pikant që djeg bukur
• Në furrë me djathë: Vendosni qoftet në tavë, mbuloni me salcë të bollshme dhe djathë kaçkavall të grirë, piqni në 180°C për 25 minuta
• Me kërpudha: Shtoni 150g kërpudha champignon ose pleurotus të prera në salcë për shije më të pasur dhe umami
• Me uthull balsamike: Shtoni 1 lugë gjelle uthull balsamike të vjetëruar në salcë për thellësi shije italiane
• Me patëllxhan: Shtoni 1 patëllxhan të pjekur në furrë dhe të shtypur në salcë për kremozitet ekstra

Çfarë është Qofte me Gjizë dhe Salcë Domatesh?

Qoftet me gjizë dhe salcë domatesh janë qofte me mish të grirë, në masën e të cilave përzihet edhe gjizë e freskët. Baza është mishi i viçit, ose një përzierje viçi dhe derri, me qepë të grirë hollë, hudhër, një vezë, thërrime buke të thata dhe majdanoz. Nga masa formohen rreth 18-20 qofte të vogla, ovale ose të rrumbullakëta, që skuqen shkurt në vaj ulliri dhe pastaj mbarojnë gatimin nën kapak, në një salcë domatesh me qepë, hudhër, pastë domatesh dhe rigon.

Gjiza është ajo që i dallon nga qoftet e zakonshme. Ajo e zbut masën, mban lagështirën brenda qofteve dhe shton një shije të lehtë qumështi, pa ia marrë vendin mishit, sepse në 500 g mish shkojnë vetëm 150 g gjizë. Kushti është që gjiza të jetë e kulluar mirë: lëngu i tepërt e bën masën aq të butë, sa qoftet nuk mbajnë formë dhe hapen në tigan. Veza e lidh masën, ndërsa thërrimet e bukës thithin lagështirën që mbetet.

Edhe mënyra e gatimit ka rëndësi. Skuqja e shkurtër, 2-3 minuta nga çdo anë, u jep qofteve një kore të artë dhe shije të pjekur, ndërsa zierja e ngadaltë në salcë i gatuan deri në mes pa i tharë. Kur salca bëhet në të njëjtin tigan, mbetjet e skuqjes treten në të dhe e bëjnë më të plotë. Në fund qoftet dalin të buta nga brenda, në një salcë të kuqe e mesatarisht të trashë, që mund ta ngjyni me bukë ose ta hidhni mbi oriz.

Historia e Pjatës

Fjala qofte ka hyrë në shqip nga turqishtja köfte, që vjen nga persishtja, ku lidhet me mishin e shtypur ose të grirë. Qofte të ngjashme gatuhen sot nga Ballkani dhe Turqia deri në Lindjen e Mesme dhe në Azinë Jugore, ku njihen me emra të afërt, si kofta. Në Shqipëri, si edhe në vendet fqinje, përhapja e emrit lidhet zakonisht me periudhën osmane, por vetë ideja e mishit të grirë që formohet në topa është shumë e vjetër dhe nuk i përket një vendi të vetëm.

Në kuzhinën shqiptare qoftet kanë shumë trajta: të skuqura në tigan, të pjekura në skarë a në furrë, me oriz, me perime ose të ziera në salcë. Gjiza, djathë i freskët, i butë e pak kokrrizor, që zakonisht përftohet duke ngrohur hirrën e mbetur nga djathi ose dhallën, është prej kohësh e pranishme në shtëpitë shqiptare dhe përdoret në byrekë, lakrorë e gatime të tjera. Gjiza në masën e qofteve haset në gatimin e shtëpisë, por nuk dihet me siguri ku ose kur u fut për herë të parë.

Salca e domateve është shtresa më e re e kësaj pjate. Domatja erdhi në Evropë nga kontinenti amerikan në shekullin XVI dhe në kuzhinat e Ballkanit u bë e zakonshme gradualisht, në shekujt që pasuan. Sot qoftet e ziera në salcë domatesh me qepë, hudhër dhe rigon janë një nga mënyrat më të njohura për t'i gatuar në shtëpitë shqiptare. Ky version ndjek pikërisht këtë rrugë dhe i shton masës gjizën, që qoftet të mbeten të buta edhe pas zierjes.