Rrepa të Ziera me Hudhra dhe Vaj Ulliri

Hyrje

Me rrepa të ziera dhe hudhra të zbutura në vaj ulliri bëhet një nga garniturat më të thjeshta të dimrit. Rrepat e reja zihen në ujë me kripë derisa thika të hyjë lehtë në to dhe, ende të ngrohta, vishen me vajin e aromatizuar, me pak limon, majdanoz dhe kopër. Pjata del e butë, pak e ëmbël dhe me një nuancë të lehtë djegëse, si perimet e tjera të familjes së lakrës. Përbërësit janë të paktë dhe gjenden pothuajse në çdo kuzhinë.

Gjithçka varet nga zgjedhja e rrepave dhe nga koha e zierjes. Rrepat e vogla, me lëkurë të lëmuar dhe të rënda për madhësinë, janë më të ëmbla dhe zihen shpejt; ato të mëdha kanë shije më të fortë dhe qërohen trashë. Copat priten të barabarta, që të zbuten njëkohësisht dhe asnjëra të mos shkërmoqet. Zierja e tepërt i bën ujëtore dhe u jep erë lakre, prandaj provohen me thikë që pas dhjetë minutash. Hudhrat zbuten në vaj në zjarr të ulët, pa u skuqur, që të mos hidhërohen.

Rrepat me hudhra shkojnë pranë mishit të pjekur, qofteve, peshkut në skarë ose një tave me oriz, kur pjata kryesore kërkon diçka të lehtë dhe të freskët anash. Mjaftojnë edhe vetë, me bukë misri, djathë të bardhë dhe ullinj, për një darkë të thjeshtë dimri. Meqë nuk kanë as mish, as bulmet, as miell, u përshtaten edhe atyre që hanë vegan ose pa gluten. Shërbehen të ngrohta ose të vakëta, ndërsa të nesërmen, të ftohta nga frigoriferi, hyjnë lehtë në një pjatë me meze.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Pastroni rrepat: Prisni gjethet e rrepave duke lënë rreth 1 cm kërcell dhe hiqni rrënjëzën e hollë poshtë. Lajini mirë nën ujë të rrjedhshëm, duke fërkuar me furçë dheun që mblidhet rreth kërcellit. Rrepat e reja me lëkurë të hollë mund të mbeten të paqëruara. Ato të mesme dhe të mëdha qërojini me qërues ose me thikë, sepse lëkura e tyre është më e trashë, me fije dhe me shije më të fortë.
2. Pritini në copa të barabarta: Rrepat e vogla, deri në 5 cm, pritini përgjysmë. Ato të mesme pritini në katër pjesë, ndërsa të mëdhatë në copa rreth 3 cm. Rëndësi ka që copat të kenë afërsisht të njëjtën trashësi, që të zbuten të gjitha njëkohësisht. Ndërkohë qëroni hudhrat, pritini përgjysmë për së gjati dhe grini majdanozin e koprën.
3. Zieni në ujë me kripë: Në një tenxhere të gjerë sillni në valë 2 litra ujë dhe shtoni 2 lugë çaji kripë. Hidhni rrepat, prisni derisa uji të marrë sërish valë dhe ulni zjarrin në mesatar, që të ziejë lehtë. Zieni pa kapak 12-18 minuta, sipas madhësisë së copave dhe moshës së rrepave. Pa kapak, era e fortë që lëshojnë perimet e familjes së lakrës largohet me avullin dhe nuk përqendrohet në tenxhere.
4. Kontrolloni butësinë dhe kullojini: Pas 10 minutash provoni copën më të madhe me majë thike. Rrepa është gati kur thika hyn deri në mes me pak rezistencë, si në një patate të zier, por copa nuk shkërmoqet. Kullojini menjëherë dhe lërini në kullesë 2-3 minuta, që avulli të largojë lagështinë e tepërt. Rrepat pak të thara e thithin më mirë vajin dhe limonin.
5. Zbutni hudhrat në vaj: Ndërsa rrepat zihen, hidhni vajin e ullirit dhe hudhrat e përgjysmuara në një tigan të vogël, ende të ftohtë. Vendoseni në zjarr të ulët dhe lërini 6-8 minuta, duke e lëkundur tiganin herë pas here, derisa hudhrat të zbuten dhe të marrin ngjyrë kashte të lehtë. Mos i lini të skuqen: hudhra që merr ngjyrë kafe bëhet e hidhur dhe ia prish shijen gjithë pjatës.
6. Bashkoni dhe rregulloni shijen: Kaloni rrepat ende të ngrohta në një tas të gjerë. Hidhni sipër vajin me hudhrat, lëngun e limonit dhe piperin, pastaj përziejini lehtë me lugë, që copat të mos thyhen. Provojini dhe shtoni nga kripa e mbetur pak nga pak, sipas shijes, sepse rrepat kanë marrë tashmë kripë nga uji i zierjes. Në fund shpërndani sipër majdanozin dhe koprën e grirë.
7. Lërini të pushojnë dhe shërbejini: Lërini rrepat 5-10 minuta të pushojnë, që të thithin vajin dhe limonin, dhe përziejini edhe një herë para se t'i shërbeni. Shërbejini të ngrohta ose të vakëta, me lëngun që mblidhet në fund të tasit. Ato që mbeten, ftohini dhe vendosini në frigorifer brenda dy orësh, në enë të mbyllur, dhe hajini brenda 3 ditëve.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni rrepa të forta dhe të rënda për madhësinë. Rrepat e buta, me lëkurë të rrudhur ose me plasaritje, janë tharë dhe zakonisht dalin me fije dhe të hidhura.
• Nëse rrepat janë të mëdha dhe me shije shumë të fortë, zijini 3 minuta, hidhni ujin dhe vazhdoni zierjen në ujë të ri me kripë. Kështu humbin një pjesë të hidhësisë.
• Hidhni limonin dhe vajin sa rrepat janë ende të ngrohta. Perimet e ngrohta e thithin salcën shumë më mirë se ato të ftohta.
• Mund të shtoni një thelb hudhre të gjallë, të grirë imët, bashkë me limonin, nëse doni shije më të fortë hudhre.
• Mos e hidhni vajin që mbetet në fund të tasit. Me të mund të lyeni bukën ose ta përdorni të nesërmen për një sallatë, duke e mbajtur në frigorifer.

Si të Servirni

Shërbejini rrepat të ngrohta ose të vakëta, me gjithë vajin e hudhrës që mblidhet në fund të tasit, sepse ai mban një pjesë të mirë të shijes. Si garniturë shkojnë mirë me pulë të pjekur, me mish qengji ose viçi në furrë, me qofte dhe me peshk të bardhë në skarë. Pranë një tave me oriz ose një gjelle me fasule, shtojnë një perime të lehtë pa e rënduar tryezën.

Për një darkë të thjeshtë, vendosini në mes të tryezës me bukë misri ose bukë fshati, djathë të bardhë, ullinj dhe pak turshi. Mund t'i shoqëroni edhe me kos të trashë ose me salcë kosi me hudhër, por atëherë pjata nuk është më vegane. Nëse ju mbeten, të nesërmen pritini në feta, shtoni pak qepë të kuqe e majdanoz dhe shërbejini si sallatë e ftohtë.

Variacione Rajonale

• Me gjethet e rrepës: Nëse rrepat kanë gjethe të freskëta dhe pa njolla, lajini mirë, pritini në rripa dhe hidhini në të njëjtin ujë në 4-5 minutat e fundit të zierjes. Kullojini bashkë me rrepat dhe vishini me të njëjtin vaj hudhre.
• Me uthull në vend të limonit: Zëvendësoni lëngun e limonit me 1 lugë gjelle uthull vere të bardhë ose uthull molle. Thartësia del më e mprehtë dhe i shkon mirë pjatës kur shërbehet e ftohtë.
• Me patate: Zëvendësoni gjysmën e rrepave me patate të prera në copa të së njëjtës madhësi. Zihen afërsisht në të njëjtën kohë dhe e bëjnë pjatën më të ngopshme, ndërsa ëmbëlsia e rrepës mbetet.
• Rrepa të pjekura në furrë: Zijini rrepat vetëm 8 minuta, kullojini, përziejini me vajin e ullirit dhe piqini në 200°C për 20-25 minuta, derisa skajet të marrin ngjyrë të artë. Shtoni hudhrat në 10 minutat e fundit, ndërsa limonin dhe barishtet pas pjekjes.
• Me kos dhe hudhër: Shërbejini me 200 g kos të trashë të përzier me një thelb hudhre të grirë dhe pak kripë. Pjata nuk është më vegane, por bëhet më e plotë dhe mjafton për një darkë të lehtë.

Çfarë është Rrepa të Ziera me Hudhra dhe Vaj Ulliri?

Rrepa (Brassica rapa subsp. rapa) është rrënjë e trashë dhe e rrumbullakët, nga e njëjta familje me lakrën, brokolin dhe rrepkën. Lëkura zakonisht është e bardhë në pjesën e poshtme dhe vjollcë ose rozë aty ku rrënja del mbi tokë dhe e zë dielli. Tuli është i bardhë, i ngjeshur dhe plot lëng. E gjallë ka shije të freskët dhe pak djegëse, ndërsa e zier bëhet e butë, pak e ëmbël dhe thith me lehtësi aromën e vajit, të hudhrës dhe të limonit.

Rrepa nuk duhet ngatërruar me rrepkën, rrënjën e vogël të kuqe ose të bardhë që hahet kryesisht e gjallë në sallata, as me panxharin, që e ka tulin të kuq dhe shumë më të ëmbël. Në treg gjenden rrepa të madhësive të ndryshme. Për këtë recetë janë më të mira rrepat e reja, sa një mandarinë ose pak më të mëdha, me lëkurë të hollë dhe shije më të butë. Rrepat e mëdha përdoren gjithashtu, por duan qërim më të trashë.

Në këtë recetë rrepat nuk gatuhen si gjellë me vaj, ku perimet ziejnë ngadalë në vaj dhe pak ujë. Ato zihen në ujë të bollshëm me kripë, kullohen dhe vishen pas zierjes me vajin ku janë zbutur hudhrat. Kështu ruajnë shijen e tyre të pastër dhe formën. Është garniturë, jo pjatë kryesore, por me bukë e djathë mund të bëhet edhe darkë e lehtë.

Historia e Pjatës

Rrepa është ndër perimet më të vjetra që kultivohen në Evropë. Shkrimtarët grekë dhe romakë të antikitetit e përmendin si ushqim të zakonshëm. Për shekuj me radhë u kultivua gjerësisht në fshat, sepse rritet edhe në toka të varfra, piqet shpejt dhe mbahet muaj të tërë në bodrum ose e groposur në dhé. Para se patatja të përhapej gjerësisht në Evropë, kryesisht gjatë shekujve XVIII dhe XIX, rrepa ishte në shumë vende një nga perimet kryesore të dimrit.

Emri shqip rrepë i ngjan shumë fjalës latine rapa, që ruhet edhe në emrin shkencor të bimës, Brassica rapa. E njëjta specie përfshin edhe lakrën kineze dhe disa perime me gjethe. Në Italinë jugore, për shembull, një varietet i saj kultivohet për gjethet dhe sythat e luleve, të quajtura cime di rapa, që gatuhen shpesh me hudhër dhe vaj ulliri, me të njëjtën logjikë si rrepat në këtë recetë.

Në Shqipëri dhe në Kosovë rrepa njihet sidomos si perime vjeshte e dimri. Në kuzhinën e shtëpisë përdoret e zier, në gjellë dimri dhe në turshi. Nuk ka të dhëna të sakta për një recetë të vetme tradicionale me rrepa të ziera me hudhra. Zierja në ujë dhe veshja me vaj ulliri, hudhër dhe limon është thjesht një nga mënyrat më të drejtpërdrejta të gatimit të perimeve, e përbashkët për shumë kuzhina të Ballkanit dhe të Mesdheut.