Tavë Peshku me Patate – Peshk në Furrë me Patate dhe Domate

Hyrje

Tavë peshku me patate, ose siç thuhet shpesh, peshk në furrë me patate, është nga ato gatime që e mbledhin drekën në një enë të vetme. Fileto merluci ose të një peshku tjetër të bardhë piqen mbi një shtrat patatesh të prera rrathë, nën një shtresë domatesh të grira me hudhër, majdanoz dhe vaj ulliri. Patatet në skaje marrin ngjyrë të artë, ndërsa ato nën peshk thithin lëngun e tij dhe të domates. Në tryezë vjen një pjatë e ngrohtë, me aromë limoni, që nuk kërkon gjellë tjetër anash.

Sekreti i kësaj tave është koha. Peshku i bardhë piqet për 15–20 minuta, ndërsa patatet e prera rrathë duan më shumë se dyfishin. Prandaj patatet piqen fillimisht pa peshkun, të mbuluara me letër alumini dhe me pak ujë, derisa të jenë thuajse të buta. Vetëm atëherë vendosen filetot sipër, të mbuluara me domaten e grirë, e cila e mbron peshkun nga nxehtësia e drejtpërdrejtë dhe e mban të lëngshëm. Peshku hiqet nga furra kur ndahet lehtë në fletë dhe termometri tregon 63°C në pjesën më të trashë.

Është recetë e lehtë, që i shkon mirë një darke familjare në mes të javës ose një dreke të qetë të dielën, kur doni peshk pa e skuqur në tigan dhe pa e mbushur shtëpinë me tym. Të gjithë përbërësit gjenden në çdo treg gjatë gjithë vitit, ndërsa edhe merluci i ngrirë jep rezultat të mirë, nëse shkrihet si duhet. Shërbejeni të ngrohtë, me një sallatë jeshile anash, me bukë për lëngun që mbetet në fund të tavës dhe me feta limoni, që secili ta shtrydhë sipas qejfit.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Përgatitja e peshkut: Nëse filetot janë të ngrira, shkrijini një natë më parë në frigorifer, mbi një pjatë, jo në temperaturë dhome. Thajini mirë me letër kuzhine dhe kaloni gishtat mbi to për të gjetur kockat e holla; hiqini me piskatore. Pritini në 4 copë, kriposini lehtë nga të dyja anët dhe spërkatini me gjysmën e piperit. Mbulojini dhe mbajini në frigorifer deri në hapin 5; lani duart dhe dërrasën.
2. Patatet në tavë: Ndizni furrën në 200°C me nxehtësi lart e poshtë (180°C me ventilator). Qëroni patatet, pritini në rrathë rreth 5 mm dhe thajini me një peshqir të pastër. Në një tavë rreth 25×35 cm, përziejini me 3 lugë gjelle vaj ulliri, specin e kuq të bluar, 1 lugë çaji kripë, piperin e mbetur, gjysmën e hudhrës dhe gjysmën e majdanozit, derisa çdo rreth të jetë lyer me vaj.
3. Pjekja e parë e patateve: Shtrijini patatet në shtresë të barabartë, me rrathët pak të mbivendosur, dhe hidhni 150 ml ujë të nxehtë anash. Mbulojeni tavën me letër alumini dhe piqeni 25 minuta. Hiqni letrën dhe piqeni edhe 10 minuta të tjera. Patatet janë gati për hapin tjetër kur thika hyn në to me pak rezistencë dhe anët kanë nisur të marrin ngjyrë të artë; nëse janë ende të forta, piqini edhe 5 minuta.
4. Salca e domateve: Ndërkohë që piqen patatet, përgjysmoni domatet dhe grijini në rende nga ana e prerë, duke e lënë lëkurën në dorë, ose pritini në kubikë shumë të vegjël. Nëse janë shumë të lëngshme, kullojini 5 minuta në sitë. Përziejini me hudhrën e mbetur, rigonin, 2 lugë gjelle vaj ulliri, një majë kripë dhe pjesën më të madhe të majdanozit të mbetur; mbani rreth një lugë gjelle majdanoz për fund.
5. Vendosja e peshkut: Nxirreni tavën nga furra dhe vendosni copat e peshkut mbi patate, në një shtresë të vetme, me pak hapësirë mes tyre; filetot me lëkurë vendosini me lëkurën poshtë. Spërkatini me lëngun e gjysmë limoni dhe lyejini me 1 lugë gjelle vaj ulliri. Pastaj shpërndani salcën e domateve sipër peshkut dhe në hapësirat mes copave, që të lagë edhe patatet.
6. Pjekja e peshkut: Kthejeni tavën në furrë pa mbulesë dhe piqeni 15–20 minuta, sipas trashësisë së filetove. Peshku është gati kur mishi ka ndryshuar nga i tejdukshëm në të bardhë mat, ndahet lehtë në fletë me pirun dhe termometri në pjesën më të trashë tregon 63°C. Mos e lini më gjatë, sepse merluci thahet shpejt.
7. Pushimi dhe servirja: Nxirreni tavën dhe lëreni të pushojë 5 minuta, që lëngu të qetësohet dhe copat të mos shpërbëhen kur i ngrini. Spërkatni sipër majdanozin e mbetur, pritini gjysmën tjetër të limonit në feta dhe shërbejeni menjëherë. Mbetjet ftohini dhe vendosini në frigorifer brenda 2 orësh, në enë të mbyllur, dhe hajini brenda 2 ditësh.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni fileto me trashësi të njëjtë, që të piqen njëkohësisht. Pjesën e hollë të bishtit palosjeni poshtë, që të mos thahet para pjesës së trashë.
• Përdorni patate me tul të fortë, që e mbajnë formën pas pjekjes. Patatet që shkërmoqen lehtë kthehen në pure nën lëngun e domates.
• Kur domatet janë jashtë sezonit dhe pa shije, përdorni domate pelati nga kanoçja, të shtypura me pirun dhe të kulluara pak nga lëngu.
• Mos e mbushni tavën tepër: peshku duhet të rrijë në një shtresë të vetme, ndryshe avullon në vend që të piqet.
• Mund të përdorni një termometër me majë: 63°C në pjesën më të trashë është shenja më e sigurt që peshku është gati dhe ende i lëngshëm.

Si të Servirni

Shërbejeni tavën direkt nga furra, pas pesë minutash pushim, duke e ndarë me shpatull të gjerë, që çdo porcion të marrë një copë peshk të plotë bashkë me patatet poshtë saj. Hidhni sipër pak lëng nga fundi i tavës dhe vendosni anash një fetë limoni. Kur keni mysafirë, vendoseni tavën në mes të tryezës dhe lëreni secilin të marrë vetë.

Me këtë pjatë shkon mirë një sallatë e freskët me marule, kastravec ose lakër të grirë hollë, e rregulluar me limon ose uthull dhe vaj ulliri, që i jep freski pjatës pranë patateve të ngrohta. Buka e misrit ose buka e fshatit janë të mira për të mbledhur lëngun e domates në fund të tavës. Si pije, një verë e bardhë e thatë dhe e freskët i shkon peshkut të bardhë; për ata që nuk pinë alkool mjafton ujë i ftohtë me limon.

Variacione Rajonale

• Me feta merluci me kockë: Përdorni feta 2.5–3 cm të trasha dhe zgjateni pjekjen e peshkut me 5–8 minuta; kockat hiqen lehtë pasi peshku piqet.
• Me levrek ose kocë: Fileto levreku ose koce, me lëkurë, vendosen me lëkurën poshtë dhe piqen 12–15 minuta, sepse zakonisht janë më të holla se merluci.
• Me verë të bardhë: Zëvendësoni gjysmën e ujit të patateve me verë të bardhë të thatë, për një lëng më aromatik në fund të tavës.
• Me spec dhe ullinj: Shtoni një spec të kuq të prerë në rripa bashkë me patatet dhe një grusht ullinj të zinj mbi domatet para pjekjes së peshkut; kriposeni pak më lehtë.

Çfarë është Tavë Peshku me Patate – Peshk në Furrë me Patate dhe Domate?

Tava e peshkut me patate është gjellë kryesore e pjekur në furrë, ku peshku dhe garnitura gatuhen bashkë në të njëjtën enë. Në shqip, fjala tavë përdoret si për enën e pjekjes, ashtu edhe për gatimet që dalin prej saj, si tava e kosit apo tava me presh. Në këtë version, baza janë patatet e prera rrathë, mbi to vendosen fileto peshku të bardhë dhe sipër shtrohet një përzierje e freskët domatesh, hudhre dhe majdanozi.

Më të përshtatshëm janë peshqit me mish të bardhë, që e mbajnë formën gjatë pjekjes: merluci, levreku, koca e të ngjashëm; filetot më të mira për këtë tavë janë 2–3 cm të trasha. Merluci ka shije të butë dhe gjendet lehtë, edhe i ngrirë, prandaj është zgjedhja më praktike për shtëpi. Ndryshe nga tava e peshkut me qepë, ku shijen kryesore e mbajnë qepët e zbutura ngadalë, këtu boshtin e shijes e bëjnë domatja, hudhra dhe limoni.

Kur peshku me patate në furrë del si duhet, filetot janë të lëngshme dhe ndahen në fletë të mëdha me pirun, patatet janë të buta brenda e të arta në anë, dhe në fund të tavës mbetet pak lëng i trashë domateje. Nuk është gjellë me salcë të bollshme si jahnia e peshkut: lëngu është aq sa të lagë patatet dhe bukën.

Historia e Pjatës

Shqipëria ka bregdet në Adriatik dhe në Jon, si dhe liqene të mëdha si ai i Shkodrës, i Ohrit dhe i Prespës, prandaj peshku ka qenë prej kohësh pjesë e kuzhinës në qytetet bregdetare dhe liqenore. Pjekja e peshkut në tavë, me vaj ulliri, hudhër e barishte, është mënyrë gatimi e njohur në gjithë Mesdheun. Nuk dihet saktë ku apo kur u bashkua peshku me patatet në të njëjtën tavë; ka gjasa të jetë një zgjidhje praktike që u shfaq në shumë kuzhina shtëpie.

Patatja dhe domatja vijnë nga kontinenti amerikan dhe arritën në Evropë gjatë shekullit XVI. Në Ballkan u përhapën gradualisht dhe u bënë përbërës të përditshëm vetëm gjatë dy shekujve të fundit. Kjo do të thotë se tava e peshkut me patate dhe domate, në formën që njohim sot, është gatim relativisht i ri, edhe pse pjekja e peshkut në furrë është shumë më e vjetër.

Fjala tavë vjen nga turqishtja tava, që do të thotë tigan apo enë gatimi, dhe në shqip ka marrë kuptimin e enës së pjekjes dhe të gjellës që piqet në të. Gatime të ngjashme me peshk, patate dhe domate gjenden edhe në vende të tjera të Mesdheut, si në Greqi dhe në Itali, secili me erëzat e veta. Në shtëpitë shqiptare, varianti me merluc ose levrek është praktik, sepse këta peshq gjenden lehtë në treg gjatë gjithë vitit.