Peshk Salmon në Furrë me Erëza, Limon dhe Hudhër

Hyrje

Peshk salmon në furrë me erëza është një nga mënyrat më të shpejta për të nxjerrë në tryezë një pjatë kryesore të ngrohtë, me pak punë dhe pa shumë enë për të larë. Filetot lyhen me një pastë të thjeshtë prej vaji ulliri, hudhre, lëkure limoni, piperi të kuq të ëmbël dhe rigoni, pastaj futen në furrë të nxehtë për rreth një çerek ore. Sipër del një shtresë e kuqërremtë dhe aromatike, ndërsa brenda mishi mbetet i butë, me lëng, dhe ndahet në fletë të mëdha me pirun. Salmoni nuk është peshk i ujërave tona, por sot gjendet kudo në tregje e supermarkete. Këtu ai gatuhet me të njëjtat shije që përdoren prej kohësh edhe për levrekun apo kocën në furrë: vaj ulliri, limon, hudhër dhe barishte.

Që receta të dalë mirë çdo herë, duhen kontrolluar koha dhe temperatura. Falë yndyrës natyrale, salmoni i duron gabimet më mirë se peshqit me mish të bardhë, por prapë thahet nëse mbahet në furrë qoftë edhe pak minuta më gjatë se duhet. Në 200°C, filetot me trashësi 2,5–3 cm piqen për 12–15 minuta. Tepsia e cekët dhe hapësira mes copave lejojnë që nxehtësia të qarkullojë, kështu që peshku piqet dhe nuk zihet në lëngun e vet. Lëkura mbetet poshtë dhe e mbron mishin nga nxehtësia e drejtpërdrejtë e tepsisë. Në pastë shkon vetëm pak lëng limoni, ndërsa pjesa tjetër shtohet në fund, sepse kur peshku qëndron gjatë në shumë limon, sipërfaqja e tij zbardhet dhe forcohet para se të hyjë në furrë.

Kjo është një pjatë e mirë për një darkë të shpejtë gjatë javës, por edhe për një drekë të fundjavës me miq, sepse sasia rritet lehtë duke shtuar fileto në një tepsi më të madhe. Shkon me patate të ziera ose të pjekura, me oriz të bardhë ose me një sallatë jeshile me qepë të njomë. Meqë nuk ka as miell, as bukë të grirë, receta është natyrshëm pa gluten.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Ngrohni furrën: Ngrohni furrën në 200°C me nxehtësi sipër dhe poshtë, ose në 180°C me ventilator, dhe vendosni raftin në mes. Shtroni një tepsi të cekët me letër furre. Nxirreni salmonin nga frigoriferi rreth 15 minuta para pjekjes, jo më shumë, që të piqet më njëtrajtshëm. Nëse është i ngrirë, shkrijeni një natë më parë në frigorifer, kurrë në banak ose në ujë të ngrohtë.
2. Kontrolloni dhe thani filetot: Kaloni majat e gishtave mbi mishin e çdo filetoje, nga pjesa e trashë drejt bishtit, për të gjetur halat e vogla që mund të kenë mbetur. Nxirrini me piskatore, duke i tërhequr në drejtimin nga janë kthyer. Pastaj thajini filetot mirë nga të gjitha anët me letër kuzhine, sepse lagështia e tepërt e hollon pastën e erëzave dhe e bën sipërfaqen të zihet në avull në vend që të piqet.
3. Përgatitni pastën e erëzave: Lani dhe thani limonët. Grini lëkurën e verdhë të njërit limon në rende të imët, pa prekur pjesën e bardhë, që është e hidhur, dhe shtrydhni lëngun e tij. Në një tas të vogël përzieni 2 lugë gjelle vaj ulliri, hudhrën e grirë, lëkurën e limonit, 1 lugë gjelle nga lëngu, piperin e kuq të ëmbël, rigonin, kripën dhe piperin e zi. Duhet të dalë një pastë e lëngshme që lyhet lehtë.
4. Lyeni filetot: Vendosni filetot në tepsi me lëkurën poshtë, 3–4 cm larg njëra-tjetrës, që ajri i nxehtë të qarkullojë rreth tyre. Shpërndajeni pastën sipër dhe anash çdo filetoje, duke e shtypur lehtë me pjesën e pasme të lugës. Prisni limonin e dytë në feta të holla dhe vendosini rreth peshkut. Lani mirë duart dhe gjithçka që ka prekur peshkun e papjekur.
5. Piqni salmonin: Futeni tepsinë në furrë dhe piqeni salmonin 12–15 minuta, sipas trashësisë: filetot 2,5 cm duan rreth 12 minuta, ato 3 cm afër 15. Mos e hapni derën e furrës në minutat e para, që temperatura të mos bjerë. Sipërfaqja merr ngjyrë më të thellë, ndërsa në anët e filetove mishi bëhet i patejdukshëm dhe nga portokalli i errët kthehet në rozë të çelët.
6. Kontrolloni pjekjen: Shpojeni pjesën më të trashë me majën e një piruni dhe hapeni pak: mishi duhet të jetë rozë i çelët, i patejdukshëm, me lëng, dhe të ndahet lehtë në fletë. Nëse keni termometër, në qendër duhet të arrijë 63°C, temperatura që rekomandohet për sigurinë e peshkut. Nëse në mes është ende i tejdukshëm, kthejeni në furrë për 2–3 minuta dhe kontrollojeni sërish.
7. Lëreni të pushojë dhe shërbejeni: Nxirreni tepsinë nga furra dhe lëreni salmonin të pushojë 2–3 minuta. Spërkateni me koprën e grirë, shtrydhni sipër lëngun e mbetur të limonit dhe hidhni sipër lugën e tretë të vajit të ullirit. Me një shpatull të hollë, ngrijeni mishin nga lëkura, e cila zakonisht mbetet ngjitur në letër, ose shërbejeni bashkë me të.

Këshilla nga Kuzhina

• Zgjidhni fileto me trashësi të njëjtë. Nëse njëra ka bisht të hollë, palosni majën e tij poshtë filetos, sepse përndryshe ajo piqet disa minuta më shpejt se pjesa e trashë dhe thahet.
• Mund ta përgatitni pastën e erëzave deri në një ditë përpara dhe ta mbani në frigorifer, në enë të mbyllur; peshkun lyejeni vetëm pak para se ta futni në furrë.
• Përdorni termometër kuzhine nëse e keni: nxirreni salmonin sapo pjesa më e trashë të arrijë 63°C, sepse çdo minutë më shumë e than.
• Nëse e doni sipërfaqen më të skuqur, ndizni grilin e furrës për 1–2 minutat e fundit dhe mos u largoni nga furra, sepse hudhra digjet shpejt.
• Nëse e doni lëkurën krokante, ndajeni nga mishi pas pjekjes, shtrijeni në tepsi dhe piqeni edhe 8–10 minuta, derisa të thahet dhe të kërcasë.

Si të Servirni

Salmoni shërbehet menjëherë, sa është ende i ngrohtë, në pjata të ngrohura paraprakisht, me fetat e pjekura të limonit anash. Si shoqërues përshtaten patatet e ziera me vaj ulliri dhe majdanoz, patatet e pjekura në furrë ose orizi i bardhë, që thith lëngun e limonit. Për një pjatë më të lehtë, vendoseni pranë një sallate jeshile me marule, qepë të njomë dhe kopër, ose pranë fasules së njomë të zier me hudhër. Një lugë kos i kulluar, i përzier me kopër, pak hudhër dhe një majë kripë, shkon shumë mirë me mishin e yndyrshëm të salmonit. Nga pijet, me të shkojnë mirë vera e bardhë e thatë ose uji mineral me limon. Salmoni që tepron ruhet në frigorifer, në enë të mbyllur, deri në 2 ditë dhe hahet edhe i ftohtë, i thërrmuar në sallatë ose në sanduiç.

Variacione Rajonale

• Me patate në të njëjtën tepsi: Prisni 600 g patate në feta 1 cm, përziejini me vaj ulliri dhe kripë dhe piqini fillimisht vetëm, për 20 minuta në 200°C; pastaj vendosni salmonin e lyer mbi to dhe vazhdoni edhe 12–15 minuta.
• Me mustardë dhe mjaltë: Zëvendësoni lëngun e limonit në pastë me 1 lugë gjelle mustardë dhe 1 lugë çaji mjaltë. Sipërfaqja del pak më e ëmbël dhe merr ngjyrë më të errët, ndaj kontrollojeni që në minutën e 10-të.
• Me susam: Spërkatni filetot e lyera me 1 lugë gjelle susam para pjekjes, për një kore të hollë që kërcet. Koprën dhe limonin ruajini për fund, si në recetën bazë.
• Me djegës: Shtoni në pastë 1/2 lugë çaji piper të kuq djegës të bluar ose pak spec djegës të freskët të grirë, për ata që e duan salmonin më pikant.
• Në letër furre të mbyllur: Vendoseni çdo fileto të lyer me pastë, me dy feta limoni sipër, në një fletë letre furre, palosni mirë anët që të mbyllet dhe piqeni 15 minuta. Peshku gatuhet në avullin e vet dhe del shumë i butë, por sipër nuk merr ngjyrë.

Çfarë është Peshk Salmon në Furrë me Erëza, Limon dhe Hudhër?

Salmoni është peshk i familjes së salmonideve, së cilës i përkasin edhe trofta dhe korani i Ohrit. Peshku salmon që gjendet më shpesh në tregjet tona është salmoni i Atlantikut, kryesisht i rritur në ferma, me mish ngjyrë portokalli deri në rozë, të yndyrshëm dhe me fletë të mëdha. Shitet zakonisht si fileto me lëkurë ose pa lëkurë, si copa të prera tërthor me shtyllën kurrizore në mes, ose i plotë. Për këtë recetë, filetot me lëkurë janë zgjedhja më e mirë, sepse e mbajnë më mirë formën dhe mishi nuk thahet nga poshtë.

Pjata është salmon i pjekur në furrë të nxehtë, pa salcë dhe pa perime të gatuara bashkë me të, dhe shija i vjen nga një pastë e thjeshtë erëzash. Hudhra dhe rigoni i japin aromën mesdhetare që njihet nga peshku i pjekur në bregdet; piperi i kuq i ëmbël i jep ngjyrë dhe një ëmbëlsi të lehtë; lëkura e limonit i jep freski pa e bërë mishin të thartë. Kopra e freskët shtohet vetëm në fund, sepse në furrë e humbet aromën. Rezultati është një pjatë e pastër, me shije të qartë, ku peshku mbetet në qendër dhe erëzat e shoqërojnë pa e mbuluar.

Historia e Pjatës

Salmoni nuk është ndër peshqit tradicionalë të kuzhinës shqiptare. Salmoni i Atlantikut jeton natyrshëm në Atlantikun e Veriut dhe në lumenjtë që derdhen në të, ndaj në Adriatik dhe në Jon nuk peshkohet. Në Shqipëri, peshqit e tryezës kanë qenë prej kohësh ata të detit, si levreku, koca, barbuni dhe sardelja, dhe ata të ujërave të ëmbla: krapi dhe cironka e Liqenit të Shkodrës, trofta e lumenjve malorë dhe korani i Liqenit të Ohrit, që i përket së njëjtës familje peshqish me salmonin.

Salmoni u bë peshk i zakonshëm në tregjet e Evropës falë kultivimit në ferma detare, që u zhvillua gjatë gjysmës së dytë të shekullit XX; sot Norvegjia është prodhuesi më i madh në botë i salmonit të kultivuar. Në Shqipëri ai është bërë i zakonshëm në restorante e supermarkete kryesisht në dekadat e fundit, si peshk i importuar, i freskët ose i ngrirë. Prandaj nuk ekziston një recetë e vjetër shqiptare e salmonit. Ajo që ekziston është mënyra e gatimit: salmoni mund të piqet në furrë njësoj si levreku ose koca, me vaj ulliri, limon, hudhër dhe rigon. Kjo metodë e thjeshtë, që synon të ruajë shijen e peshkut dhe jo ta mbulojë, është e zakonshme në brigjet e Mesdheut dhe i përshtatet mirë edhe mishit të yndyrshëm të salmonit.