Oriz me Koriandër dhe Limon – Garniturë e Freskët për Peshk dhe Mish

Hyrje

Oriz me koriandër dhe limon është një garniturë e thjeshtë që e freskon menjëherë pjatën. Kokrrat dalin të ndara dhe të buta, të spërkatura me gjethe të gjelbra, me aromë të qartë limoni dhe pa asnjë rëndesë. Pranë një levreku në skarë, një pule të pjekur apo disa qofteve, ky oriz luan rolin e një pike limoni dhe të një grushti barishtesh: e zgjon shijen. Përgatitet me pak përbërës dhe, nga larja e orizit deri te pjata, është gati për më pak se një orë.

Baza është teknika e pilafit, e njohur në shumë shtëpi shqiptare. Orizi basmati lahet derisa uji të dalë i kthjellët, theket pak në vaj ulliri me qepë, hudhër dhe koriandër të bluar, pastaj zihet nën kapak të mbyllur mirë me sasi të matur lëngu, pa u trazuar. Pas dhjetë minutash pushim, kokrrat shkrifen me pirun. Kështu ato mbeten të ndara, pa u ngjitur e pa u bërë qull. Gjethet e freskëta, lëkura dhe lëngu i limonit hyjnë vetëm në fund, sepse aroma e tyre zbehet shpejt nga nxehtësia.

Kjo recetë shkon mirë në darkat e verës me peshk dhe karkaleca, por edhe gjatë javës pranë pulës së pjekur, qebapëve apo mishit në skarë. Meqë përgatitet vetëm me vaj ulliri dhe lëng perimesh, u përshtatet edhe atyre që nuk hanë produkte shtazore dhe mund të shërbehet edhe si pjatë e lehtë më vete, me një sallatë të madhe anash. Për më shumë persona, sasia dyfishohet lehtë në një tenxhere më të gjerë. Nëse koriandri nuk ju pëlqen, majdanozi e zëvendëson mirë, edhe pse shija del më e butë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Larja e orizit: Vendoseni orizin në një tas, mbulojeni me ujë të ftohtë dhe trazojeni me dorë. Derdhni ujin e turbullt dhe përsëritni 3-4 herë, derisa uji të dalë pothuajse i kthjellët. Kaloni orizin në një sitë dhe lëreni të kullojë 10 minuta. Larja heq niseshtenë e sipërfaqes, e cila përndryshe i ngjit kokrrat me njëra-tjetrën.
2. Përgatitja e aromave: Lani koriandrin e freskët, thajeni mirë me peshqir letre dhe ndani gjethet nga kërcejtë. Kërcejtë e hollë grijini shumë imët dhe mbajini mënjanë për kaurdisjen, ndërsa gjethet grijini trashë. Lani limonin, grini vetëm lëkurën e verdhë pa pjesën e bardhë dhe pastaj shtrydhni lëngun. Ngrohni lëngun e perimeve ose ujin në një tenxhere të vogël, derisa të nxehet mirë.
3. Baza aromatike: Në një tenxhere me fund të trashë, rreth 2 litra, ngrohni 2 lugë gjelle vaj ulliri në zjarr mesatar. Shtoni qepën me një majë nga kripa dhe kaurdiseni 4-5 minuta, duke e trazuar, derisa të zbutet e të bëhet e tejdukshme pa marrë ngjyrë. Shtoni hudhrën, koriandrin e bluar dhe kërcejtë e grirë dhe trazoni 30-60 sekonda, vetëm sa të nxjerrin aromë.
4. Thekja e orizit: Hidhni orizin e kulluar në tenxhere dhe trazojeni butë me lugë druri për 2-3 minuta. Kokrrat duhet të vishen të gjitha me vaj, të bëhen pak të tejdukshme në skaje dhe të lëshojnë një aromë të lehtë arre. Mos e lini të marrë ngjyrë kafe. Kjo shtresë vaji i mban kokrrat të ndara gjatë zierjes.
5. Zierja me kapak: Derdhni lëngun e nxehtë, shtoni pjesën tjetër të kripës dhe trazoni vetëm një herë, që orizi të shtrihet njëtrajtësisht. Lëreni të marrë valë, pastaj ulni zjarrin në minimum dhe mbylleni me kapak që puthitet mirë. Ziejeni 12-15 minuta pa e hapur e pa e trazuar, derisa lëngu të përthithet plotësisht dhe në sipërfaqe të duken vrimëza të vogla.
6. Pushimi: Hiqeni tenxheren nga zjarri dhe lëreni të mbuluar 10 minuta. Nëse doni, vendosni një peshqir kuzhine të pastër midis tenxheres dhe kapakut, larg zjarrit, që të thithë avullin e tepërt. Gjatë pushimit lagështia shpërndahet njëtrajtësisht në të gjithë tenxheren dhe kokrrat e sipërme mbarojnë së gatuari me avullin e mbetur.
7. Koriandri dhe limoni: Hapni kapakun dhe shkrifeni orizin me pirun, duke e ngritur nga fundi. Shtoni lëkurën e limonit, 2 lugë gjelle lëng limoni, lugën e mbetur të vajit, gjethet e koriandrit dhe piperin. Përzieni lehtë me pirun, që kokrrat të mos thyhen. Provojeni dhe shtoni lëngun e mbetur të limonit ose pak kripë sipas shijes. Shërbejeni menjëherë, sa është i ngrohtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Mos i hidhni kërcejtë e hollë të koriandrit, sepse kanë po aq aromë sa gjethet. Grijini imët dhe kaurdisini me hudhrën, ndërsa gjethet ruajini për fundin.
• Grijeni lëkurën e limonit para se ta shtrydhni, sepse limoni i prerë grihet me vështirësi. Merrni vetëm shtresën e verdhë, pasi pjesa e bardhë është e hidhur.
• Matni orizin dhe lëngun me kujdes. Për 300 g basmati të larë mjaftojnë 550 ml lëng, ndërsa orizi i zakonshëm me kokërr të gjatë kërkon 50-100 ml më shumë.
• Thajeni mirë koriandrin pas larjes. Gjethet e lagura e bëjnë orizin të qullet dhe nxihen më shpejt pasi priten.
• Nëse pas pushimit kokrrat janë ende të forta, spërkatni sipër 2-3 lugë gjelle ujë të vluar, mbulojeni përsëri dhe lëreni 5 minuta në zjarrin më të ulët. Mos e trazoni, se kokrrat thyhen.

Si të Servirni

Shërbejeni orizin menjëherë pas përzierjes, sa koriandri është ende i gjelbër dhe i freskët. Me një filxhan të lyer lehtë me vaj mund ta ngjeshni dhe ta ktheni përmbys në pjatë, për një formë të rregullt pranë peshkut ose mishit. Sipër vendosni disa gjethe të plota koriandri dhe një fetë limoni, që secili ta shtrydhë sipas qejfit. Pjatat e ngrohura paraprakisht e mbajnë orizin të ngrohtë më gjatë.

Ky oriz shoqëron shumë mirë peshkun e bardhë në skarë, si levrekun ose kocen, karkalecat me hudhër, pulën e pjekur me limon dhe qoftet ose qebapët. Me një sallatë domate e kastraveci dhe pak kos anash, bëhet edhe drekë e plotë pa mish. Nëse e përgatisni për mysafirë, mbajeni të mbuluar dhe shtoni koriandrin e limonin vetëm pak para se ta nxirrni në tryezë.

Variacione Rajonale

• Me limetë: Zëvendësoni limonin me 2 limeta të vogla, lëkurë dhe lëng. Shija del më aromatike dhe pak më e mprehtë, si te versioni i njohur meksikano-amerikan.
• Me bizele: Zieni 150 g bizele të ngrira 3 minuta në ujë të vluar me pak kripë, kullojini mirë dhe përziejini me orizin në fund, bashkë me koriandrin. Bizelet i japin pjatës ngjyrë dhe pak ëmbëlsi.
• Me gjalpë: Në vend të lugës së fundit të vajit, përzieni në oriz 20 g gjalpë. Shija del më e butë dhe më e rrumbullakët, por receta nuk është më vegane.
• Me qepë të njomë dhe spec djegës: Në fund shtoni 2 qepë të njoma të grira hollë dhe gjysmë speci djegës të freskët pa fara, për një version më të fortë dhe më të freskët.
• Me oriz integral: Përdorni 300 g oriz integral dhe rreth 750 ml lëng, me zierje 40-45 minuta para pushimit. Kokrrat dalin më të forta dhe me shije arre.

Çfarë është Oriz me Koriandër dhe Limon – Garniturë e Freskët për Peshk dhe Mish?

Orizi me koriandër dhe limon është një garniturë prej orizi me kokërr të gjatë, që gatuhet me metodën e përthithjes: orizi zihet me aq lëng sa mund të thithë dhe nuk kullohet në fund. Në pjatë duhet të duket i bardhë, me kokrra të ndara e të drejta, të përziera me gjethe të grira koriandri dhe me fije të holla lëkure limoni. Shija është e lehtë, pak e thartë dhe aromatike, jo e yndyrshme.

Koriandri hyn në dy forma. Farat e bluara kaurdisen në fillim me qepën dhe hudhrën dhe i japin orizit një notë të ngrohtë, që të kujton pak arrën dhe agrumet. Gjethet e freskëta shtohen në fund dhe sjellin shijen e mprehtë e të gjelbër që njihet menjëherë. Edhe limoni përdoret në dy pjesë: lëkura mban vajrat aromatikë, ndërsa lëngu jep thartirën që e balancon vajin e ullirit.

Larja e orizit heq niseshtenë e sipërfaqes, ndaj kokrrat nuk ngjiten. Thekja në vaj i vesh me një shtresë të hollë yndyre, kurse pushimi me kapak lë avullin të mbarojë gatimin njëtrajtësisht. Rezultati nuk është rizoto kremoze dhe as oriz i butë si për supë, por një oriz i lirshëm, që e merr mirë lëngun e peshkut ose të mishit kur shërbehet pranë tyre.

Historia e Pjatës

Origjina e kësaj pjate nuk mund të lidhet me një vend, një datë apo një person të caktuar. Orizi me koriandër dhe agrume është sot garniturë e përhapur në shumë kuzhina. Versioni me limetë, limonin e gjelbër, është bërë veçanërisht i njohur në dekadat e fundit në kuzhinën meksikano-amerikane, ku shërbehet pranë mishit të pjekur, fasuleve dhe tortiljave. Në Indinë e Jugut njihet prej kohësh orizi me limon, i gatuar me shafran të Indisë dhe fara mustarde.

Vetë koriandri është ndër erëzat më të vjetra që njihen. Bima e ka prejardhjen nga rajonet e Mesdheut dhe të Azisë Perëndimore, dhe farat e saj përdoren si erëz që nga lashtësia. Gjethet e freskëta janë të pandara nga kuzhinat e Amerikës Latine, të Azisë Jugore e Juglindore dhe të Lindjes së Mesme. Në kuzhinën tradicionale shqiptare, përkundrazi, barishtet më të zakonshme janë majdanozi, kopra, mendra dhe rigoni, ndërsa koriandri i freskët përdoret më rrallë.

Teknika, nga ana tjetër, është shumë e njohur në Shqipëri. Pilafi, orizi i thekur në yndyrë dhe i zier me lëng të matur, është gatim i zakonshëm në shtëpitë shqiptare dhe në gjithë Ballkanin, ndërsa emri i tij ka ardhur nëpërmjet turqishtes nga persishtja. Edhe limoni ka vend të fortë në tryezën shqiptare, te peshku, te sallatat dhe te supat e lidhura me vezë e limon. Kjo recetë i bashkon këto njohuri me një barishte që sot gjendet lehtë në treg.