Ëmbëlsira me Tërshërë dhe Mollë në Tavë

Hyrje

Ëmbëlsira me tërshërë dhe mollë piqet në tavë, pritet në katrorë dhe e mbush kuzhinën me aromë kanelle e mjalti sapo futet në furrë. Fletët e tërshërës njomen në kos dhe qumësht, pastaj bashkohen me vezë, mollë të grira, arra dhe pak kanellë. Del diçka mes kekut dhe qullit të tërshërës: e lagësht nga brenda dhe pak e thekur në anët. Gjithçka bëhet me përbërës që gjenden pothuajse në çdo shtëpi shqiptare, pa miell gruri dhe pa sheqer të bardhë.

Sekreti qëndron te njomja. Kur tërshëra rri pesëmbëdhjetë minuta në kos dhe qumësht, fletët zbuten e thithin lëngun, ndaj masa lidhet pa miell. Vezët i japin strukturë, ndërsa pluhuri i pjekjes e fryn masën, që të mos dalë e ngjeshur. Mollët e grira lëshojnë lëng gjatë pjekjes dhe e mbajnë ëmbëlsirën të njomë edhe të nesërmen. Në 180°C masa piqet njëtrajtësisht pa u tharë, ndërsa fetat e mollës marrin ngjyrë pa u djegur. Nuk ju duhet mikser: gjithçka përzihet me një lugë druri, në dy tasa të zakonshëm.

Kjo ëmbëlsirë shkon mirë pasdite me një filxhan çaj mali ose kafe, pas drekës së së dielës ose në mëngjeset e fundjavës. Mund ta përgatisni një ditë përpara, sepse pasi rri natën në frigorifer pritet edhe më pastër. Në vjeshtë, kur mollët janë të freskëta dhe me çmim të mirë, është një mënyrë e thjeshtë për t'i përdorur; në dimër shoqërohet bukur me një lugë kos të trashë. Krahasuar me ëmbëlsirat me shurup, është zgjedhje më e lehtë për ata që nuk i duan shumë të ëmbla.

Përbërësit

Për 9 persona

Udhëzimet

1. Njomja e tërshërës: Në një tas të madh përzieni fletët e tërshërës me kosin dhe qumështin derisa të laget çdo fletë. Mbulojeni dhe lëreni të pushojë 15 minuta, që tërshëra të zbutet dhe të thithë lëngun. Ndërkohë ndizni furrën në 180°C (170°C me ventilator) dhe lyeni me 10 g gjalpë një tavë rreth 22 x 22 cm ose një tavë të rrumbullakët 24 cm.
2. Mollët dhe arrat: Lani mollët dhe hiqni bërthamën. Grini dy prej tyre në anën e trashë të rendes, me lëkurë ose të qëruara, dhe mos ua shtrydhni lëngun, sepse i duhet masës. Mollën e tretë priteni në feta të holla rreth 3 mm dhe përzieni me lëngun e limonit që të mos nxihet. Copëtoni arrat me thikë dhe ndani një grusht për sipër.
3. Masa me vezë: Shkrini 50 g gjalpë në zjarr të ulët dhe lëreni të ftohet disa minuta, që të mos piqen vezët kur e hidhni. Në një tas tjetër rrihni vezët me pirun ose me rrahëse dore për rreth një minutë, derisa të shkumëzojnë lehtë. Shtoni mjaltin, pa lugën që mbetet për sipër, pastaj gjalpin e vakët, kanellën dhe kripën, dhe përzieni derisa masa të bëhet e njëtrajtshme.
4. Bashkimi i masës: Hidhni masën me vezë mbi tërshërën e njomur dhe përzieni me lugë druri. Shtoni mollët e grira bashkë me lëngun e tyre dhe pjesën më të madhe të arrave. Në fund sitni pluhurin e pjekjes mbi gjithë sipërfaqen, që të mos bëjë kokrriza, dhe përzieni vetëm sa të shpërndahet. Masa duhet të jetë e trashë, si qull i dendur që bie ngadalë nga luga.
5. Mbushja e tavës: Derdhni masën në tavë dhe sheshojeni me pjesën e pasme të lugës, duke e shtyrë mirë edhe në cepa. Vendosni fetat e mollës sipër në rreshta, pak njëra mbi tjetrën, dhe shtypini lehtë që të futen në masë. Spërkatni arrat e mbetura midis fetave dhe futeni tavën menjëherë në furrë, që pluhuri i pjekjes të mos e humbasë fuqinë.
6. Pjekja: Piqeni në raftin e mesëm për 35-40 minuta, derisa sipërfaqja të marrë ngjyrë të artë dhe anët të ndahen pak nga tava. Provoni qendrën me një shkop druri: duhet të dalë i pastër ose me pak thërrime të lagura, pa masë të lëngshme. Qendra nuk duhet të dridhet kur lëvizni tavën; me termometër duhet të tregojë të paktën 71°C, shenjë që vezët janë pjekur. Nëse arrat marrin ngjyrë shpejt, mbulojeni lirshëm me letër alumini pas 25 minutash.
7. Lustrimi dhe pushimi: Ngrohni lehtë lugën e mjaltit që mbajtët mënjanë, derisa të hollohet, dhe me të lyeni fetat e mollës ndërsa ëmbëlsira është ende e nxehtë. Lëreni në tavë të paktën 30 minuta; gjatë ftohjes masa forcohet dhe pritet pa u thërrmuar. Pritni nëntë katrorë me thikë të mprehtë dhe ruani në frigorifer, të mbuluar, atë që mbetet.

Këshilla nga Kuzhina

• Përdorni fletë tërshëre të plota ose mesatare. Tërshëra e çastit e thith lëngun shumë shpejt dhe e bën ëmbëlsirën ngjitëse në vend të butë.
• Zgjidhni mollë të forta që kanë edhe pak thartësi. Mollët shumë të buta shkrihen gjatë pjekjes dhe fetat sipër humbasin formën.
• Thekni arrat 4-5 minuta në tigan të thatë para se t'i copëtoni. Aroma bëhet më e thellë dhe kërcasin më shumë pas pjekjes.
• Nëse mjalti është kristalizuar në kavanoz, ngroheni lehtë në banjomari që të përzihet njëtrajtësisht me vezët.
• Për katrorë me anë të pastra, prisni ëmbëlsirën kur të jetë ftohur plotësisht, ose edhe më mirë të nesërmen nga frigoriferi.

Si të Servirni

Shërbejeni të ftohtë ose paksa të vakët, jo menjëherë nga furra, sepse i duhet kohë që të forcohet. Pritni katrorë rreth 7 centimetra dhe vendosini në një pjatë të sheshtë, me fetat e mollës nga sipër. Një lugë kos i trashë ose ajkë e rrahur pa sheqer e plotëson bukur, ndërsa pak mjaltë i hedhur në fund i jep shkëlqim.

Me pije të ngrohta shkon veçanërisht mirë: çaj mali, çaj me kanellë ose kafe e zezë. Për mëngjes, një katror i ngrohur lehtë dhe një gotë qumësht janë të mjaftueshëm. Kur e nxirrni për mysafirë, vendoseni pranë një pjate me fruta stine ose fiq të thatë, që tryeza të duket e pasur pa shtuar ëmbëlsira të rënda me shurup. Nëse ka mbetur nga dita e djeshme, ngroheni 8-10 minuta në furrë në 160°C, që anët të marrin sërish pak kërcitje.

Variacione Rajonale

• Me dardha dhe xhenxhefil: Zëvendësoni mollët me dardha të forta dhe shtoni gjysmë luge çaji xhenxhefil pluhur bashkë me kanellën.
• Me lajthi dhe fiq të thatë: Në vend të arrave përdorni lajthi të thekura dhe shtoni 4-5 fiq të thatë të prerë imët, për një shije më dimërore.
• Me kumbulla në fund të verës: Vendosni sipër gjysma kumbullash pa bërthamë në vend të fetave të mollës; thartësia e tyre shkon bukur me kosin dhe mjaltin.
• Pa produkte qumështi: Përdorni kos soje ose kokosi në vend të kosit, pije bimore në vend të qumështit dhe vaj luledielli në vend të gjalpit.

Çfarë është Ëmbëlsira me Tërshërë dhe Mollë në Tavë?

Ëmbëlsira me tërshërë është një ëmbëlsirë e pjekur në tavë, ku në vend të miellit përdoren fletë tërshëre. Ajo bën pjesë te ëmbëlsirat e thjeshta të shtëpisë, ato që bëhen pa hapur petë dhe pa shurup. Masa përbëhet nga tërshërë e njomur në kos e qumësht, vezë, mjaltë, gjalpë i shkrirë, mollë dhe arra, e aromatizuar me kanellë. Nuk ka shtresa, krem apo glazurë: e gjithë ëmbëlsira përgatitet si një masë e vetme.

Tekstura është e veçantë: e butë dhe pak elastike nga brenda, si një puding që e mban formën, me sipërfaqe të artë dhe feta molle që shkëlqejnë nga mjalti. Arrat japin kërcitje në çdo kafshatë, ndërsa kosi sjell një thartësi të lehtë që e balancon mjaltin. Nuk është shumë e ëmbël, ndaj ndihet më shumë shija e frutit. Në prerje duket bezhë e ngrohtë, me copëza molle dhe arre.

Për nga mënyra e gatimit, i afrohet tërshërës së pjekur me fruta, e cila është përhapur gjerësisht në recetat e shtëpisë në shumë vende. Këtu përbërësit janë nga më të zakonshmit në kuzhinën shqiptare: kosi, mjalti, arrat dhe mollët. Një tavë 22 x 22 cm pritet në nëntë katrorë, që ruhen deri në tre ditë në frigorifer pa e humbur shijen.

Historia e Pjatës

Tërshëra (Avena sativa) është ndër drithërat që u kultivuan më vonë se gruri dhe elbi. Studiuesit besojnë se fillimisht rritej si bimë e egër mes arave me grurë e elb dhe vetëm më pas filloi të mbillej më vete. Ajo përshtatet mirë me klimën e freskët dhe të lagësht, prandaj u bë ushqim i rëndësishëm në Evropën veriore, ku qulli i tërshërës ka traditë të gjatë, si në Skoci. Fletët e tërshërës, kokrra të zbutura me avull dhe të shtypura, janë një prodhim industrial relativisht i ri.

Në vendet e Mesdheut dhe në pjesën më të madhe të Ballkanit, tërshëra është mbjellë më shumë si ushqim për kuajt dhe bagëtinë sesa për tryezën. Ëmbëlsirat tradicionale shqiptare janë ndërtuar mbi përbërës të tjerë: miell gruri te bakllavaja dhe kadaifi, grurë i zier te ashureja, niseshte te hasudja, bollgur te revania. Për këtë arsye, ëmbëlsira me tërshërë nuk duhet paraqitur si recetë e vjetër shqiptare, por si një ëmbëlsirë e re shtëpie me shije të njohura.

Nuk ka një vend apo datë të njohur ku lindi kjo ëmbëlsirë. Recetat me tërshërë të pjekur me fruta janë sot të përhapura në kuzhinat e shtëpisë në shumë vende dhe kanë hyrë edhe në shtëpitë shqiptare, ku fletët e tërshërës gjenden lehtësisht në dyqane. Versioni këtu mbështetet te përbërës që kuzhina shqiptare i njeh prej kohësh: kosi, mjalti, arrat dhe mollët, frut për të cilin zona e Korçës është veçanërisht e njohur.