Ëmbëlsira me Sherbet: Hurmashica Kosovare me Limon

Hyrje

Hurmashicat janë ndër ëmbëlsirat me sherbet më të njohura në shtëpitë e Kosovës, sidomos për Bajram dhe kur priten shumë mysafirë. Janë copa të vogla brumi me formë të zgjatur, me vija të holla sipër që merren duke e shtypur brumin mbi rende. Pas pjekjes lagen me sherbet limoni dhe e thithin deri në qendër, ndaj kafshata del e butë, e lagësht dhe e ëmbël, me aromë të lehtë gjalpi e vaniljeje. Nga një tavë dalin rreth tridhjetë e dy copa, mjaft për gjithë familjen.

Brumi është i thjeshtë: gjalpë, vaj, vezë, sheqer dhe miell, i fryrë pak me pluhur pjekjeje. Gjalpi jep shijen, vaji e mban brumin të butë edhe pasi ftohet, dhe masa bashkohet shkurt, pa u gatuar gjatë. E gjithë receta mbështetet te një rregull: sherbeti përgatitet i pari dhe lihet të ftohet, kurse hurmashicat e marrin sapo dalin të nxehta nga furra. Kur sherbeti dhe brumi janë të dy të nxehtë, copat zbuten tepër dhe shpërbëhen; kur janë të dy të ftohtë, sherbeti mbetet në fund të tavës.

Hurmashicat duan kohë për të pushuar, prandaj është mirë të përgatiten një ditë përpara. Të nesërmen sherbeti është shpërndarë njëtrajtësisht dhe copat kanë marrë butësinë e duhur. Kjo i bën të përshtatshme për Bajram, për iftarin gjatë Ramazanit, për fejesa ose thjesht për një kafe të gjatë me mysafirë. Shërbehen në temperaturë dhome ose pak të ftohta, një a dy copa për person, pranë një filxhani kafe turke pa sheqer ose një gote me ujë të ftohtë. Të mbuluara, mbahen tri deri në katër ditë.

Përbërësit

Për 16 persona

Udhëzimet

1. Sherbeti me limon: Në një tenxhere vendosni 650 g sheqer dhe 650 ml ujë. Ngrohini në zjarr mesatar dhe trazoni vetëm derisa të shkrihet sheqeri. Kur të nisë të vlojë, ziejeni 10 minuta në valë të lehtë pa e trazuar. Në dy minutat e fundit shtoni tri feta limoni, pastaj hiqeni nga zjarri dhe shtoni 2 lugë gjelle lëng limoni. Lëreni të ftohet plotësisht, rreth një orë e gjysmë. Kini kujdes: sherbeti që vlon djeg më rëndë se uji.
2. Furra dhe përbërësit: Ndizni furrën në 180°C me nxehtësi lart-poshtë. Lyeni lehtë me vaj një tavë metalike rreth 30 x 40 cm me buzë të paktën 4 cm, sepse sherbeti do të hidhet në të njëjtën tavë. Gjalpi dhe vezët duhet të jenë në temperaturë dhome. Sitni miellin në një tas bashkë me pluhurin e pjekjes dhe kripën, që të shpërndahen njëtrajtësisht.
3. Baza e brumit: Në një tas të gjerë rrihni gjalpin e zbutur me 120 g sheqer për 3 minuta me mikser, ose rreth 5 minuta me lugë druri, derisa masa të zbardhet dhe të bëhet kremoze. Shtoni vezët një nga një, duke e përzier mirë pas secilës. Pastaj hidhni vajin me rrjedhë të hollë dhe ekstraktin e vaniljes, duke trazuar derisa masa të jetë e lëmuar, pa pika vaji në sipërfaqe.
4. Mielli dhe brumi: Shtoni miellin e situr gradualisht, me lugë, dhe përzieni fillimisht me lugë druri, pastaj me dorë. Mos e hidhni gjithë miellin menjëherë: 30 g e fundit shtojini vetëm nëse brumi ngjitet ende. Brumi është gati kur del i butë, i lëmuar dhe pak i yndyrshëm, nuk ngjitet në duar dhe e ruan formën kur shtypet. Mos e gatuani gjatë, sepse forcohet.
5. Formimi mbi rende: Ndajeni brumin në copa rreth 30 g, rrumbullakosini në pëllëmbë dhe zgjatini lehtë në formë hurme, rreth 6 cm të gjata. Vendoseni çdo copë mbi anën me vrima të vogla të rendes, shtypeni lehtë me pëllëmbë dhe rrëshqiteni poshtë një herë, që të marrë vija sipër. Vendosini në tavë me vijat sipër, rreth 1,5 cm larg njëra-tjetrës. Dalin rreth 32 copa.
6. Pjekja: Piqini në raftin e mesëm për 20-25 minuta. Hurmashicat janë gati kur sipërfaqja merr ngjyrë kashte të artë dhe fundi, që e shihni duke ngritur një copë me shpatull, ka marrë ngjyrë kafe të artë. Mos i nxirrni të zbehta, sepse brumi i papjekur mirë qullet nga sherbeti dhe shpërbëhet. Kur shtypen lehtë sipër, duhet të jenë të forta, jo të buta.
7. Lagia me sherbet: Sapo i nxirrni nga furra, hiqni fetat e limonit nga sherbeti i ftohur dhe hidheni me garuzhdë mbi hurmashicat e nxehta, ngadalë dhe në disa herë, duke mbuluar çdo copë. Brumi i nxehtë duhet ta thithë sherbetin menjëherë. Pas 30 minutash, merrni me lugë sherbetin e mbledhur në fund të tavës dhe hidheni sërish sipër copave, pa i lëvizur nga vendi.
8. Pushimi para shërbimit: Mbulojeni tavën me një peshqir të pastër pambuku dhe lërini hurmashicat të pushojnë në temperaturë dhome të paktën katër orë, e më mirë gjithë natën. Gjatë kësaj kohe lagini edhe një ose dy herë me sherbetin që mbetet në fund. Janë gati kur sherbeti është thithur pothuajse i gjithë dhe brendësia është e lagësht deri në qendër.

Këshilla nga Kuzhina

• Përgatitni sherbetin një mbrëmje më parë dhe mbajeni të mbuluar në temperaturë dhome; të nesërmen mjafton të bëni brumin dhe ta piqni.
• Peshoni copën e parë të brumit, rreth 30 g, dhe përdoreni si masë për të tjerat. Copat e njëjta piqen njësoj dhe e thithin sherbetin njëlloj.
• Fshijeni renden me një peshqir të thatë pas çdo disa copash, që brumi të mos zërë vrimat dhe vijat të dalin të qarta.
• Përdorni tavë metalike me buzë të paktën 4 cm, sepse hurmashicat lagen në të njëjtën tavë dhe sherbeti duhet të ketë vend pa u derdhur.
• Hiqni farat nga fetat e limonit para se t'i hidhni në sherbet, sepse farat e zier mund t'i japin sherbetit një shije të hidhur.

Si të Servirni

Hurmashicat shërbehen më mirë në temperaturë dhome ose pak të ftohta, të paktën katër orë pasi janë lagur me sherbet, e më mirë të nesërmen. Vendosini në një pjatë të sheshtë me pak sherbet në fund, që të mos thahen, dhe shërbejini me pirun të vogël ose me dorë, në kupa të vogla letre.

Ëmbëlsia e tyre e fortë ekuilibrohet mirë me kafe turke pa sheqer, me çaj të zi ose me çaj mali pa sheqer, dhe një gotë me ujë të ftohtë pranë është gjithmonë e mirëpritur. Për një pjatë më të plotë, mund t'i shoqëroni me pak kajmak ose kos të trashë pa sheqer, që e zbusin ëmbëlsinë. Në tryezat e festave vendosen krahas bakllavasë dhe biskotave të thata, ku ofrojnë një kafshatë të butë e të lagësht.

Variacione Rajonale

• Me arra brenda: Para se t'i formoni, futni në mes të çdo cope gjysmë arre ose një lugë çaji arra të grira imët. Kafshata del më e pasur, me pak kërcitje në qendër.
• Me griz: Zëvendësoni 100 g miell me griz të imët. Brumi del pak më i kokrrizuar dhe copat e mbajnë më mirë formën pas lagies, si në ëmbëlsirën turke hurma tatlısı.
• Me aromë portokalli: Grini në brumë lëkurën e një portokalli të larë, pa pjesën e bardhë, dhe në sherbet vendosni dy feta portokalli në vend të fetave të limonit. Lëngun e limonit mos e hiqni, sepse e balancon ëmbëlsinë dhe e pengon sherbetin të kristalizohet.
• Me kokos ose arra sipër: Pas lagies, kur sipërfaqja është ende e ngjitshme, spërkatni pak kokos të grirë ose arra të bluara imët për pamje dhe shije më të plotë.

Çfarë është Ëmbëlsira me Sherbet: Hurmashica Kosovare me Limon?

Hurmashica është një ëmbëlsirë e pjekur me brumë të butë, e lagur pas pjekjes me sherbet sheqeri e limoni. Emri lidhet me hurmën arabie, frutin e palmës së hurmës, sepse copat e brumit marrin formë të zgjatur e të rrumbullakosur që i ngjan kokrrës së saj. Vijat e holla sipër nuk janë vetëm zbukurim: ato rritin sipërfaqen e copës dhe mbajnë më shumë sherbet.

Shpesh ngatërrohen me sheqerparet, por ndryshojnë në disa pika. Sheqerparet janë të rrumbullakëta, zakonisht me një bajame ose arrë sipër, dhe në shumë receta bëhen me më shumë gjalpë e vetëm me të verdha veze, prandaj dalin më të shkrifëta. Hurmashicat kanë formë të zgjatur, vija nga rendja dhe një brumë me vezë të plota, vaj e pluhur pjekjeje, që pas pjekjes del më i ajrosur. Kjo strukturë me pore u lejon të thithin më shumë sherbet pa u shpërbërë.

Në pamje të parë duket ëmbëlsirë e mundimshme, por puna ndahet qartë në tri faza: sherbeti, brumi me formimin, pastaj pjekja dhe lagia. Nuk kërkon mikser, petë apo forma të veçanta; mjaftojnë një tenxhere, një tas, një rende dhe një tavë me buzë. Rezultati duhet të jetë një copë që e mban formën kur merret me dorë, por që lëshon sherbet sapo kafshohet.

Historia e Pjatës

Hurmashicat i përkasin familjes së madhe të ëmbëlsirave me sherbet që lidhen me kuzhinën osmane dhe që sot gjenden në gjithë Ballkanin, bashkë me bakllavanë, kadaifin, revaninë dhe sheqerparen. Parimi i tyre është i njëjtë: brumë ose petë që piqen dhe pastaj lagen me shurup sheqeri, shpesh me limon. Kjo mënyrë ëmbëlsimi u përshtat me kuzhinat vendore dhe vazhdon të jetë e gjallë në pothuajse çdo vend të rajonit.

Origjina e saktë e hurmashicave nuk është e dokumentuar. Emri vjen nga fjala turke hurma, që do të thotë hurmë arabie, dhe në Turqi njihet një ëmbëlsirë e ngjashme me emrin hurma tatlısı. Në formën që njihet sot, me vija nga rendja dhe sherbet limoni, hurmashicat lidhen veçanërisht me kuzhinën boshnjake, por janë të zakonshme edhe në Kosovë, në Sanxhak dhe në Maqedoninë e Veriut. Në Bosnjë e Hercegovinë përgatiten shpesh gjatë Ramazanit dhe për Bajram.

Në Kosovë, hurmashicat zënë vend në tryezën e festave krahas bakllavasë dhe u shërbehen shpesh mysafirëve që vijnë për urime gjatë ditëve të Bajramit. Receta ndryshon pak nga një shtëpi në tjetrën: disa familje përdorin vetëm vaj, të tjera gjalpë ose margarinë, disa shtojnë griz apo arra të bluara, dhe në vend të vijave nga rendja ka amvise që i shënojnë me pirun. Në kuzhinën e Shqipërisë, e afërmja më e njohur e tyre është sheqerparja, me formë të rrumbullakët dhe arrë sipër.