Petulla të Lumës

Hyrje

Në këtë recetë, petullat e Lumës nuk hidhen me lugë: brumi me maja formohet me dorë. Copat e brumit shtypen në rrathë të rrafshët dhe, sapo bien në vaj të nxehtë, fryhen e marrin një kore të hollë ngjyrë ari, ndërsa brenda mbeten të buta e plot flluska. Emri i lidh me Lumën, krahinën malore rreth Kukësit, në verilindje të Shqipërisë. Shërbehen të ngrohta, me mjaltë mali, gjizë të freskët ose djathë të bardhë, dhe kontrasti mes brumit të nxehtë dhe gjizës së ftohtë është pjesë e kënaqësisë.

Gjithçka varet nga maja dhe nga lagështia e brumit. Uji duhet të jetë i vakët, rreth 37°C, që maja të shkumëzojë brenda 10 minutash pa u dëmtuar nga nxehtësia. Brumi del i butë e pak ngjitës, ndaj duart lyhen me vaj në vend që të shtohet miell. Pasi brumi dyfishohet, zakonisht brenda 1-1.5 orësh, formohen rrathë rreth 1 cm të trashë, që skuqen njëtrajtësisht në vaj 170°C, vetëm dy a tre njëherësh. Receta është e lehtë; kërkon më shumë durim sesa mjeshtëri.

Janë mëngjes i ngrohtë për ditët e ftohta, për fundjavë ose kur vijnë mysafirë, sepse përbërësit gjenden pothuajse në çdo kuzhinë. Me mjaltë bëhen ëmbëlsirë e thjeshtë, ndërsa me gjizë ose djathë të bardhë një mëngjes i kripur që ngop. Nga kjo sasi dalin rreth 14 petulla, mjaftueshëm për gjashtë veta. Për mëngjes, nisni brumin rreth dy orë e gjysmë para se të uleni në tryezë, sepse fermentimi dhe skuqja kërkojnë kohë. Petullat që teprojnë ngrohen edhe të nesërmen, por më të mirat hahen sapo dalin nga tigani.

Përbërësit

Për 6 persona

Udhëzimet

1. Aktivizimi i majës: Në një tas të vogël, përzieni ujin e vakët me sheqerin dhe majën. Lëreni të qëndrojë 10 minuta derisa maja të aktivizohet dhe të formojë shkumë sipër.

   💡 Këshillë: Nëse maja nuk formon shkumë, mund të jetë e vjetëruar - përdorni paketë të re.

2. Përzierja e brumit: Në një tas të madh, vendosni miellin dhe kripën. Bëni një gropë në mes dhe derdhni përzierjen e majës. Përzieni me lugë druri duke tërhequr gradualisht miellin nga anët.

   💡 Këshillë: Brumi duhet të jetë i butë dhe pak ngjitës - mos shtoni miell të tepërt.

3. Fermentimi: Mbulojeni tasin me pecetë të lagur dhe vendoseni në vend të ngrohtë. Lëreni brumin të fryhet për 1-1.5 orë derisa të dyfishohet në vëllim.

   💡 Këshillë: Në dimër, vendoseni tasin pranë sobës ose në furrë të fikur që është ende e ngrohtë.

4. Formimi i petullave: Me duar të lyera me vaj, merrni copa brumi sa një vezë e madhe. Shtypini lehtas me pëllëmbë për të formuar rrathë të rrafshët, rreth 1 cm të trashë.

   💡 Këshillë: Mos i punoni shumë - petullat duhet të mbeten të buta dhe ajrore.

5. Skuqja: Ngrohni vajin në tigan të thellë deri në 170°C. Vendosni petullat një nga një dhe skuqini 2-3 minuta për çdo anë derisa të marrin ngjyrë të artë. Çani të parën në mes: brendësia duhet të jetë e bardhë, e butë dhe pa brumë të lagësht.

   💡 Këshillë: Mos mbushni tiganin - skuqini 2-3 petulla njëkohësisht.

6. Servirja: Nxirrini petullat në pecetë kuzhine për të thithur vajin e tepërt. Servirini të ngrohta me mjaltë, gjizë ose djathë të bardhë sipas dëshirës.

   💡 Këshillë: Mjalti i ngrohur lehtë derdhet më mirë mbi petulla.

Këshilla nga Kuzhina

• Temperatura e ujit është kritike - shumë e nxehtë vret majën, shumë e ftohtë nuk e aktivizon.
• Brumi i mirë petullash duhet të jetë i butë si "veshi i bebes" siç thonë gjyshet.
• Për petulla më të lehta, mund të shtoni 1 lugë gjelle kos në brum.
• Vaji duhet të jetë i nxehtë por jo i tymosur - hidhni një copë të vogël brumi për test.
• Petullat më të mira hahen sapo dalin nga tigani.

Si të Servirni

Petullat e Lumës shijohen më mirë dy-tre minuta pasi kanë kulluar mbi pecetë kuzhine, kur korja është ende e freskët dhe brendësia e nxehtë. Vendosini në një pjatë të gjerë, jo në grumbull, dhe nxirrni pranë tyre tri enë: mjaltin, të ngrohur lehtë që të rrjedhë më mirë, gjizën e freskët dhe djathin e bardhë të thërrmuar. Secili mund ta çajë petullën në mes dhe ta mbushë me gjizë, ose ta lyejë me mjaltë. Një lugë mjaltë e përzier me gjizë jep një mbushje të ëmbël e të butë.

Për mëngjes shkojnë mirë me çaj mali, kafe ose një gotë dhallë të ftohtë; me djathë të bardhë, edhe me domate dhe speca të freskët në stinën e verës. Gjizën dhe djathin mbajini në frigorifer deri në çastin e shërbimit. Petullat që teprojnë ruajini në enë të mbyllur dhe ngrohini të nesërmen në tigan të thatë, në zjarr të ulët, 1-2 minuta për çdo anë.

Variacione Rajonale

• Petulla me gjizë brenda - mbushni brumin me gjizë para skuqjes
• Petulla të ëmbla - shtoni 2 lugë gjelle sheqer në brum dhe servirini me reçel
• Petulla me miell misri - zëvendësoni 1/3 e miellit me miell misri për teksturë të veçantë
• Petulla të pjekura në furrë - për version më të lehtë, piqini në furrë në vend që t'i skuqni

Çfarë është Petulla të Lumës?

Petullat e Lumës janë brumë me maja i skuqur në vaj, nga familja e gatimeve që në kuzhinën shqiptare njihen si brumëra. Ajo që i dallon këtu nga shumë petulla të tjera është mënyra e formimit. Brumi nuk hidhet me lugë, por ndahet me duar të lyera me vaj në copa sa një vezë e madhe dhe shtypet me pëllëmbë në rrathë rreth 1 cm të trashë. Kështu çdo petull del e rrumbullakët, me trashësi të njëjtë, dhe skuqet njëlloj nga buza deri në mes.

Për t'u formuar me dorë, brumi ka më pak ujë se brumi i lëngshëm i petullave me lugë: 350 ml për 500 g miell. Është i butë dhe pak ngjitës, por e mban formën. Përveç miellit dhe ujit, ka vetëm maja të thatë, një lugë sheqer që ushqen majën dhe kripë. Pa vezë, qumësht ose gjalpë, shija mbetet e pastër, si ajo e bukës së sapopjekur, prandaj këto petulla shkojnë po aq mirë me mjaltë mali sa edhe me gjizë ose djathë të bardhë.

Në vaj 170°C, gazi që ka prodhuar maja dhe avulli i ujit e fryjnë brumin, kështu që rrathët dalin dukshëm më të trashë se kur u vunë në tigan. Petulla e skuqur si duhet ka ngjyrë të artë në të dy anët dhe është e lehtë në dorë. Kur e çani, brendësia është e bardhë, e butë dhe me flluska të imta, pa shtresë brumi të lagësht në mes.

Historia e Pjatës

Luma është një krahinë historike dhe etnografike në verilindje të Shqipërisë, në zonën e Kukësit. Është krahinë malore, që shtrihet rreth vendit ku Drini i Bardhë dhe Drini i Zi bashkohen dhe formojnë Drinin. Si në shumë zona të tjera malore të veriut, jetesa këtu ka qenë e lidhur për një kohë të gjatë me blegtorinë dhe me bujqësinë e vogël familjare, ndaj mielli, bulmeti dhe mjalti kanë qenë produkte të zakonshme të shtëpisë.

Nuk ka të dhëna të sigurta se kur u gatuan për herë të parë petullat e Lumës, as nëse kjo mënyrë formimi lindi pikërisht aty. Petullat me maja gatuhen anembanë Shqipërisë, në Kosovë dhe në trevat e tjera shqiptare; në të folmet gege quhen shpesh petlla. Nga një zonë në tjetrën ndryshojnë trashësia e brumit, forma dhe ajo që hidhet sipër. Emri i kësaj recete tregon zonën me të cilën lidhet ky version, jo një origjinë të dokumentuar.

Shoqërimet që jep kjo recetë, mjalti, gjiza dhe djathi i bardhë, janë ndër mënyrat më të zakonshme për t'i shërbyer petullat në Shqipëri dhe në Kosovë. Që nga vitet '90, shumë familje nga zona e Kukësit janë shpërngulur drejt Tiranës, Durrësit dhe jashtë vendit. Bashkë me to kanë udhëtuar edhe gatimet e shtëpisë. Sot petulla si këto gatuhen edhe larg krahinës, me miell e maja nga dyqani, por shpesh me të njëjtat shoqërime.