Petulla me Kunguj Dimri – Receta Ideale për Ditët e Ftohta

Hyrje

Petulla me kunguj dimri janë petulla të trasha e të buta që gatuhen në tigan me pak gjalpë, jo në vaj të thellë si petullat klasike me maja. Pureja e kungullit të pjekur u jep ngjyrë portokalli, ëmbëlsi natyrale dhe një brendësi të lagësht që mbetet e butë edhe pasi qëndrojnë pak në pjatë. Kanella dhe një majë arrë moskati e plotësojnë aromën pa e mbuluar shijen e kungullit. Me mjaltë dhe arra të thekura sipër, bëhen një mëngjes i ngrohtë dhe i ngopshëm për ditët e ftohta.

Sekreti qëndron te pureja: kungulli piqet në furrë në vend që të zihet në ujë, sepse kështu del më i thatë dhe më i ëmbël. Pureja e ujshme e rëndon brumin dhe petullat mbeten të papjekura në mes. Kosi dhe soda e bukës reagojnë menjëherë e krijojnë flluska, ndërsa pluhuri i pjekjes i mban petullat të fryra deri në fund. Brumi përzihet vetëm derisa të mos duket më miell i thatë, dhe zjarri mbahet pak nën mesatar gjatë gjithë kohës, sepse sheqeri i kungullit skuqet shpejt.

Këto petulla shkojnë për mëngjesin e fundjavës, për një drekë të lehtë me fëmijët ose për çajin e pasdites, kur jashtë bën ftohtë dhe kuzhina mbushet me erë kanelle. Janë edhe mënyrë e mirë për të përdorur kungullin që ka tepruar nga një byrek i ëmbël apo nga blerjet e vjeshtës. Pureja mund të përgatitet një ditë përpara, kështu që në mëngjes mbetet vetëm përzierja dhe gatimi në tigan. Shërbejini të ngrohta me mjaltë, arra të thekura ose një lugë kos të trashë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Pjekja e Kungullit: Ngrohni furrën në 200°C. Prisni kungullin në gjysmë për së gjati ose, nëse është kungull i madh, në copa rreth 5 cm. Hiqni farat dhe fijet me lugë dhe vendoseni me lëkurën nga lart në një tepsi të shtruar me letër furre. Piqeni 35-45 minuta, derisa thika të hyjë pa rezistencë në pjesën më të trashë. Në 5-6 minutat e fundit, thekni arrat në furrë në një tepsi të vogël.
2. Pureja e Thatë: Lëreni kungullin të ftohet 10-15 minuta, pastaj hiqni tulin me lugë dhe shtypeni me pirun ose bluajeni me blender derisa të jetë krejt i lëmuar. Nëse pureja lëshon ujë, lëreni në një sitë të imët 10-15 minuta. Peshoni 250 g pure për brumin; pjesën që tepron ruajeni në frigorifer deri në 3 ditë. Thyejini arrat trashë dhe lërini mënjanë.
3. Përbërësit e Thatë: Në një tas të madh hidhni miellin, sheqerin, pluhurin e pjekjes, sodën e bukës, kanellën, arrën moskati dhe kripën. Përziejini me kamxhik rreth 30 sekonda, që pluhuri i pjekjes dhe soda të shpërndahen njëtrajtësisht dhe të mos mbeten pika me shije të hidhur në petulla. Në fund hapni një gropë në mes të përzierjes.
4. Përbërësit e Lagësht: Shkrini 30 g gjalpë dhe lëreni të vakët. Në një tas tjetër rrihni vezët me kamxhik, pastaj shtoni purenë e kungullit, kosin dhe qumështin dhe përziejini derisa masa të jetë e njëtrajtshme. Në fund hidhni gjalpin e shkrirë duke përzier pa ndalur. Pureja duhet të jetë e vakët, jo e nxehtë, që vezët të mos piqen, ndërsa kosi dhe qumështi në temperaturë dhome e pengojnë gjalpin të ngrijë në kokrriza.
5. Bashkimi i Brumit: Hidhni masën e lagësht në gropën e miellit dhe përzieni me shpatull vetëm derisa të zhduket mielli i thatë, rreth 15-20 lëvizje. Disa gunga të vogla janë në rregull, sepse përzierja e tepërt i bën petullat të forta. Lëreni brumin të pushojë 5 minuta, ndërkohë që ngrohni tiganin. Brumi duhet të jetë i trashë, por të bjerë nga luga.
6. Gatimi në Tigan: Ngrohni një tigan që nuk ngjit ose prej gize në zjarr pak nën mesatar dhe lyeni lehtë me pak nga gjalpi i mbetur. Hidhni rreth 60 ml brumë për çdo petull dhe hapeni me shpinën e lugës në një rreth prej 10 cm; nga kjo sasi dalin rreth 16 petulla. Gatuajini 2-3 minuta, derisa buzët të duken të thata dhe në sipërfaqe të dalin flluska të vogla.
7. Kthimi dhe Kontrolli: Kthejini petullat me shpatull dhe gatuajini edhe rreth 2 minuta, derisa të marrin ngjyrë kafe të artë dhe qendra të jetë elastike kur e shtypni lehtë. Një shkop druri i futur në mes duhet të dalë pa brumë të lagësht, sepse brumi përmban vezë të papjekura. Nëse jashtë skuqen shpejt, ulni zjarrin. Lyeni tiganin me pak gjalpë pas çdo radhe.
8. Servirja: Mbajini petullat e gatshme të ngrohta në furrë në 90°C, në një shtresë të vetme, derisa të gatuani gjithë brumin. Vendosni 3-4 petulla në çdo pjatë, hidhni sipër mjaltin dhe spërkatni arrat e thekura. Shërbejini menjëherë, sa brendësia është ende e butë dhe e ngrohtë.

Këshilla nga Kuzhina

• Piqeni kungullin një ditë përpara dhe mbajeni purenë në frigorifer; në mëngjes brumi bëhet për dhjetë minuta.
• Provoni tiganin me një petull të vogël: nëse skuqet para se të dalin flluskat, zjarri është shumë i lartë.
• Nëse brumi del shumë i trashë, shtoni 1-2 lugë gjelle qumësht; nëse rrjedh si brumë palaçinkash, shtoni 1 lugë gjelle miell.
• Mos e shtypni petullën me shpatull pasi e ktheni, sepse humbet ajri dhe brendësia del e ngjeshur.
• Nëse gjalpi fillon të nxihet, fshijeni tiganin me letër kuzhine para se të hidhni brumin tjetër, që petullat të mos marrin shije të djegur.

Si të Servirni

Shërbejini petullat sapo dalin nga tigani, ose mbajini të ngrohta në furrë në 90°C, të shtruara në një shtresë të vetme që të mos lagen nga avulli. Shoqërimi më i thjeshtë është mjalti me arra të thekura e të thyera trashë; një majë kanellë sipër ua rikthen aromën. Për një version më pak të ëmbël, vendosni anash një lugë kos të trashë ose gjizë të freskët me pak mjaltë.

Me to shkon mirë një çaj mali i nxehtë, çaj me kanellë ose një filxhan qumësht i ngrohtë. Për një mëngjes fundjave më të plotë, shtoni anash mollë të pjekura ose dardha të prera dhe pak reçel ftoi. Për fëmijët, bëni petulla të vogla, sa një lugë gjelle brumë secila: hahen lehtë me dorë dhe ftohen më shpejt.

Variacione Rajonale

• Me xhenxhefil dhe karafil: Shtoni 1/2 lugë çaji xhenxhefil pluhur dhe një majë karafil të bluar për aromë më të fortë e pak pikante.
• Me miell integral: Zëvendësoni deri në gjysmën e miellit me miell gruri integral dhe shtoni 2-3 lugë gjelle qumësht më shumë, sepse ai thith më shumë lëng.
• Me arra në brumë: Përzieni 40 g arra të copëtuara imët direkt në brumë, për petulla me kafshatë më krokante.
• Me patate të ëmbël: Përdorni pure patateje të ëmbël të pjekur në vend të kungullit; ngjyra dhe ëmbëlsia mbeten të ngjashme, ndërsa tekstura del pak më e dendur.

Çfarë është Petulla me Kunguj Dimri – Receta Ideale për Ditët e Ftohta?

Petullat me kungull dimri janë petulla tigani me brumë të lëngshëm, të ngjashme në formë me petullat e trasha amerikane (pancakes), por me pure kungulli në vend të një pjese të lëngut. Nuk kanë maja dhe brumi nuk lihet të vijë: fryrja vjen nga pluhuri i pjekjes dhe soda e bukës. Prandaj, kur pureja është gati, petullat janë në pjatë për rreth 45 minuta.

Kungulli i dimrit është kungulli me lëkurë të fortë dhe tul të verdhë ose portokalli, që vilet në vjeshtë dhe ruhet me muaj në vend të freskët: kungulli me qafë të gjatë (butternut), kungulli i rrumbullakët portokalli ose kungujt e mëdhenj të verdhë që përdoren për byrek të ëmbël. Për petulla përshtaten më mirë llojet me tul të dendur dhe pak fije, sepse japin pure të lëmuar e jo të ujshme.

Brumi është i lëngshëm, por më i trashë se brumi i palaçinkave: duhet të bjerë nga luga si shirit i trashë dhe të hapet ngadalë në tigan. Petullat e gatshme janë rreth një centimetër të trasha, me sipërfaqe kafe të artë, brendësi të butë e të lagësht dhe aromë kanelle. Hahen të ngrohta, me mjaltë ose reçel, por edhe vetëm me një lugë kos.

Historia e Pjatës

Kungulli nuk është bimë vendase e Ballkanit. Kungujt e gjinisë Cucurbita e kanë origjinën në kontinentin amerikan dhe arritën në Europë pas udhëtimeve të Kolombit, gjatë shekullit XVI. Gjatë shekujve që pasuan u përhapën në kopshtet e Mesdheut dhe të Ballkanit, sepse rriten lehtë dhe ruhen gjatë dimrit pa u prishur. Në kuzhinën shqiptare kungulli i verdhë hyri kryesisht në byrekë e pite të ëmbla, i grirë me sheqer, kanellë dhe arra, një kombinim që gjendet me variante në gjithë rajonin.

Petullat tradicionale shqiptare janë diçka tjetër: brumë me maja që lihet të vijë dhe pastaj skuqet me lugë në vaj të nxehtë. Petullat e trasha të tiganit, që fryhen me pluhur pjekjeje, kanë histori më të shkurtër. Pluhuri i pjekjes u krijua në mesin e shekullit XIX dhe u përhap në kuzhinat shtëpiake në dekadat që pasuan. Varianti me pure kungulli dhe erëza të ngrohta lidhet sot fort me kuzhinën e vjeshtës në Amerikën e Veriut.

Nuk dihet kur dhe ku hynë për herë të parë petullat me kungull në shtëpitë shqiptare, dhe receta nuk ka statusin e një gatimi të vjetër tradicional. Ka më shumë gjasa të jetë përshtatje e kohëve të fundit, që bashkon formën e petullës së tiganit me një përbërës që kuzhina shqiptare e njeh prej kohësh. Kosi në vend të dhallës dhe mjalti me arra sipër e afrojnë me shijet e zakonshme të mëngjesit shqiptar.