Ciabatta Shtëpie – Bukë Italiane
Ciabatta shtëpie me biga: brumë shumë i lagësht, kore e hollë që kërcet dhe brendësi me vrima të mëdha, e pjekur me avull në furrën e zakonshme.
Hyrje
| Koha totale | 975 minuta |
|---|---|
| Përgatitja | 945 minuta |
| Gatimi | 30 minuta |
| Porcione | 6 persona |
| Niveli | mesatare |
Ciabatta është buka italiane e gjatë dhe e sheshtë, me kore të hollë që kërcet nën thikë dhe me brendësi të butë, plot vrima të parregullta. Emri do të thotë pantofël, sepse kështu duket buka kur del nga furra: e ulët, e zgjatur dhe pak e shtrembër. Kjo recetë ka vetëm miell, ujë, maja, kripë dhe pak vaj ulliri, ndërsa shija e lehtë, pak e thartë, vjen nga koha që i jepet brumit. Nuk është bukë tradicionale shqiptare, por del shumë mirë edhe në furrën e shtëpisë.
Puna fillon një mbrëmje përpara me bigën, një brumë paraprak me 200 g miell, ujë dhe pak maja, që fermentohet ngadalë 12-16 orë. Të nesërmen biga shpërbëhet në ujë dhe bëhet brumi përfundimtar, me rreth 76 ml ujë për çdo 100 g miell. Ky brumë ngjitet dhe nuk gatuhet në tavolinë: forcohet me palosje në enë, pastaj ndahet në dy copa pa u shtypur, që të ruajë flluskat. Pjekja nis në 240°C me avull, që korja të dalë e hollë, e artë dhe krokante.
Koha totale duket e gjatë, por pjesa më e madhe është pritje, ndërsa puna me duar nuk kalon 40 minuta. Me këto sasi dalin dy bukë rreth 25-30 cm të gjata, mjaftueshëm për gjashtë persona. Ciabatta është bukë për sanduiçe dhe panine, për bruskëta me domate, për t'u ngjyer në vaj ulliri ose për të marrë lëngun e një tave me perime apo të një supe. Përshtatet mirë për fundjavë: bigën e përgatitni të premten në mbrëmje dhe bukën e piqni të shtunën.
Pyetje të shpejta
- Si bëhet ciabatta në shtëpi që të dalë me vrima të mëdha?
- Vrimat vijnë nga tri gjëra: brumi i lagësht, me rreth 76 ml ujë për 100 g miell, fermentimi i gjatë me biga dhe trajtimi i butë. Mos shtoni miell kur brumi ngjitet, forcojeni me palosje në vend që ta gatuani në tavolinë dhe mos e shtypni gjatë formimit. Pjekja në 240°C me avull e lë bukën të fryhet plotësisht para se të forcohet korja.
- A mund ta bëj ciabattën brenda ditës, pa biga?
- Po. Përzieni 500 g miell me 380 ml ujë të vakët dhe 7 g maja të thatë, lëreni 20 minuta dhe vazhdoni nga hapi i tretë, por bëni palosjet çdo 20 minuta. Rritja, bashkë me palosjet, zgjat zakonisht 1,5-2 orë, derisa brumi të dyfishohet. Buka del e mirë, por me shije më të thjeshtë, pa thartësinë e lehtë të bigës, dhe me vrima pak më të vogla.
Përbërësit
Për 6 persona
Prekni përbërësit që keni gati.
0 nga 9 përbërës gati.
Udhëzimet
- Biga, një mbrëmje përpara: Në një tas mesatar shpërndani 0,5 g maja të thatë në 120 ml ujë në temperaturë dhome, pastaj shtoni 200 g miell dhe përzieni derisa të mos mbetet miell i thatë. Masa do të jetë e fortë dhe e ashpër; nuk ka nevojë të gatuhet. Mbulojeni tasin dhe lëreni 12-16 orë në temperaturë dhome, rreth 18-22°C. Biga është gati kur është dyfishuar ose trefishuar, ka sipërfaqe të fryrë plot flluska dhe erë të lehtë të thartë.
- Përzieni brumin: Në një tas të madh hidhni 260 ml ujë të vakët dhe 3 g maja, pastaj shtoni bigën, të ndarë me dorë në copa të vogla. Shtrydheni me gishta brenda ujit për 1-2 minuta, derisa të shpërbëhet pjesërisht. Shtoni 300 g miell dhe përzieni me lugë druri derisa të mos mbetet miell i thatë. Mbulojeni tasin dhe lëreni brumin 20 minuta të pushojë, që mielli të thithë ujin.
- Kripa, vaji dhe forcimi: Hidhni sipër brumit 10 g kripë dhe 1 lugë gjelle vaj ulliri, pastaj futini brenda duke e shtrydhur brumin me dorë të lagur, derisa të mos ndihen më kokrrat e kripës. Punojeni brumin në tas për 5-6 minuta: kapeni nga një skaj, tërhiqeni lart dhe paloseni mbi vete, duke rrotulluar tasin. Mos shtoni miell. Në fund brumi do të jetë ende ngjitës, por më i lëmuar dhe elastik.
- Palosjet dhe rritja: Lyeni një enë drejtkëndëshe me lugën tjetër të vajit, kalojeni brumin brenda dhe mbulojeni. Çdo 30 minuta, tri herë radhazi, bëni një seri palosjesh: me dorë të lagur ngrini secilën nga të katër anët e brumit dhe paloseni drejt mesit. Pas palosjes së tretë lëreni të qetë edhe 45-60 minuta, në rreth 24°C, derisa vëllimi të jetë pothuajse dyfishuar dhe të shihen flluska në sipërfaqe e anash.
- Ndani dhe formoni pa e shtypur: Spërkatni bujarisht tavolinën me miell ose bollgur dhe derdheni brumin butësisht, duke e ndihmuar me shpatull plastike. Spërkatni pak miell edhe sipër dhe ndajeni në dy copa me një prerje të vetme. Palosni secilën copë në tri pjesë si një letër, tërhiqeni lehtë në drejtkëndësh rreth 25 × 10 cm dhe vendoseni me palosjen poshtë mbi letër pjekjeje të spërkatur me miell.
- Rritja e fundit dhe furra: Menjëherë pas formimit vendosni në mes të furrës një tepsi të përmbysur ose gur pjekjeje dhe në raftin e poshtëm një tavë metalike bosh. Ndizni furrën në 240°C, me nxehtësi lart e poshtë, që të nxehet mirë gjatë gjithë rritjes së fundit. Ndërkohë mbulojini bukët lirshëm me peshqir dhe lërini 35-45 minuta, derisa të fryhen dukshëm; kur i shtypni lehtë me gisht, gropa duhet të mbushet ngadalë.
- Pjekja me avull: Me ndihmën e një dërrase ose tepsie të sheshtë, rrëshqitni letrën me bukët mbi tepsinë e nxehtë. Hidhni me kujdes rreth 200 ml ujë të vluar në tavën e poshtme dhe mbyllni derën menjëherë; avulli djeg, ndaj mbani dorashka furre dhe largoni fytyrën. Piqini 10 minuta në 240°C, pastaj ulni furrën në 220°C dhe piqini edhe 15-20 minuta, derisa korja të marrë ngjyrë të artë të thellë.
- Kontrolli dhe ftohja: Me dorashka furre kthejeni njërën bukë dhe trokitni fundin: duhet të tingëllojë bosh. Nëse keni termometër, në mes duhet të jetë 96-98°C. Kalojini bukët mbi një skarë teli, që avulli të mos e zbusë fundin, dhe lërini të ftohen të paktën 45 minuta para se t'i prisni. Gjatë ftohjes korja kërcet lehtë dhe brendësia përfundon së forcuari; e prerë e nxehtë, del ngjitëse.
Çfarë të gatuani më pas
Këshilla nga Kuzhina
- Peshoni miellin dhe ujin me peshore kuzhine. Te ciabatta disa lugë ujë më shumë ose më pak e ndryshojnë dukshëm brumin, ndërsa gotat dhe filxhanët nuk masin saktë.
- Mbajeni pranë një tas me ujë dhe lagni dorën sa herë që prekni brumin. Dora e lagur nuk ngjitet, ndërsa mielli shtesë e bën brendësinë të dendur.
- Në verë, kur kuzhina kalon 25°C, biga mund të jetë gati pas 8-10 orësh. Përgatiteni me ujë të freskët dhe kontrollojeni më herët; nëse ka filluar të ulet në mes, përdoreni menjëherë.
- Përdorni për rritjen një enë drejtkëndëshe me anë të drejta, që të shihni qartë sa është fryrë brumi. Shënoni nivelin fillestar me një copë shirit ngjitës.
- Mos e nxirrni bukën nga furra kur është ende e zbehtë. Ngjyra e artë e thellë do të thotë kore e hollë dhe krokante, që nuk zbutet aq shpejt pas ftohjes.
Si të Servirni
Ciabatta është më e mirë po atë ditë, pasi të jetë ftohur të paktën 45 minuta, kur korja ende kërcet. Priteni me thikë me dhëmbëza, në feta të pjerrëta për tryezë ose horizontalisht në mes për sanduiçe. Si bukë shoqëruese shkon me supa me fasule, thjerrëza ose perime, me tava me perime dhe me sallata verore, ku brendësia thith lëngun e domates dhe vajin.
Për meze, nxirrni anash një pjatë me vaj ulliri, pak kripë dhe piper, bashkë me ullinj, djathë të bardhë dhe speca të pjekur. Për sanduiç, mbusheni me proshutë, mocarela, domate dhe gjethe borziloku, ose me perime të pjekura në skarë. Fetat e thekura, të fërkuara me hudhër dhe të mbuluara me domate të grirë me vaj ulliri, bëhen bruskëta. Copat e mbetura, të prera në kubikë dhe të thekura, bëhen krutona për supa e sallata.
Variacione Rajonale
- Ciabatta me ullinj: Pas serisë së dytë të palosjeve shtrini lehtë brumin në enë, shpërndani sipër 100 g ullinj të zinj pa bërthamë, të prerë në copa dhe të tharë mirë me letër kuzhine, pastaj bëni palosjen e tretë që të futen brenda.
- Ciabatta me miell integral: Zëvendësoni 100 g nga mielli i brumit me miell gruri integral dhe shtoni 15-20 ml ujë më shumë. Buka del me shije më të plotë dhe ngjyrë më të errët, me vrima pak më të vogla.
- Ciabatta me qumësht: Zëvendësoni 100 ml nga uji i brumit me qumësht të vakët. Ky version, që në Itali njihet si ciabatta al latte, ka kore më të butë dhe brendësi pak më të imët, por nuk është më vegan.
- Ciabattina për sanduiçe: Ndajeni brumin në 8 copa në vend të dy bukëve dhe formojini në drejtkëndësha të vegjël. Piqini 10 minuta në 240°C dhe 8-10 minuta në 220°C, derisa të marrin ngjyrë të artë.
Çfarë është Ciabatta Shtëpie – Bukë Italiane?
Ciabatta është bukë e bardhë gruri me maja, e formuar në bukë të gjata e të sheshta, rreth 25-30 cm, që piqen drejtpërdrejt mbi tepsi ose gur të nxehtë, pa kallëp. Brumi i saj ka shumë më tepër ujë se buka e zakonshme e shtëpisë: rreth 75-80 ml për 100 g miell, ndërsa një bukë që gatuhet në tavolinë ka zakonisht 60-65 ml. Prandaj brendësia del e butë, pak e shndritshme dhe me vrima të mëdha, ndërsa korja është e hollë dhe e lehtë.
Shumë receta përdorin një brumë paraprak, që në Itali quhet biga: miell, ujë dhe pak maja, të përziera në një masë të fortë që lihet të fermentojë shumë orë. Gjatë kësaj kohe majaja dhe enzimat e miellit krijojnë acide të lehta dhe aroma, që i japin bukës shije më të plotë dhe e ndihmojnë të mos thahet aq shpejt. Biga i jep brumit edhe më shumë forcë, që i duhet për të mbajtur ujin e shumtë.
Ciabatta dhe focaccia shpesh ngatërrohen, por janë dy bukë të ndryshme. Focaccia shtrihet në tavë me shumë vaj dhe del me fund të skuqur e me gropëza sipër, ndërsa ciabatta ka pak ose aspak vaj dhe piqet me avull, pa tavë që t'i mbajë formën. Nga bageta franceze ndryshon për formën e sheshtë dhe për brumin më të lagësht, që nuk mund të formohet në cilindër të ngushtë. Në sanduiç, korja e hollë kafshohet lehtë dhe brendësia mban mirë salcat.
Historia e Pjatës
Fjala ciabatta në italisht do të thotë pantofël, dhe emri iu vu bukës për formën e saj të ulët e të zgjatur. Ndryshe nga shumë bukë italiane me histori shekullore, ciabatta ka një datë të njohur: e krijoi në vitin 1982 Arnaldo Cavallari, prodhues mielli dhe buke nga Adria, në rajonin e Venetos. Ai e quajti ciabatta polesana, sipas zonës së Polesines, dhe synonte një bukë italiane për sanduiçe që t'u bënte konkurrencë bagetave franceze, që po përdoreshin gjithnjë e më shumë në Itali.
Buka e re u përhap shpejt në furrat italiane dhe brenda pak vitesh edhe jashtë Italisë, ku u bë bukë e njohur për sanduiçe. Kjo nuk do të thotë se bukët rustike me brumë të lagësht nuk njiheshin më parë: në krahina të ndryshme të Italisë piqeshin prej kohësh bukë të ngjashme, dhe sa ndikuan ato në recetën e Cavallarit nuk mund të thuhet me siguri. Sot ciabatta ndryshon nga furra në furrë, në kore, në madhësinë e vrimave dhe në formë.
Në Shqipëri ciabatta njihet kryesisht nga furrat dhe lokalet që shërbejnë panine, por nuk është bukë tradicionale shqiptare dhe nuk lidhet me ndonjë krahinë të vendit. Buka e zakonshme e shtëpisë ka brumë më të fortë dhe gatuhet më gjatë me dorë. Kjo recetë ndjek metodën shtëpiake me biga, që përdoret gjerësisht nga ata që pjekin bukë në shtëpi, pa pretenduar të jetë receta e saktë e Cavallarit.
Gabimet e Zakonshme që Duhet të Shmangni
Për të arritur Ciabatta Shtëpie – Bukë Italiane të përsosur, shmangni këto gabime të zakonshme:
Shtohet miell sepse brumi ngjitet.
Zgjidhja: Brumi i ciabattës duhet të jetë i lagësht; çdo lugë miell e tepërt ul lagështinë dhe vrimat zvogëlohen. Punojeni me dorë të lagur dhe me shpatull plastike, dhe lërini palosjet ta forcojnë gradualisht. Miell përdorni vetëm në tavolinë dhe sipër bukës kur e formoni.
Brumi shtypet ose shtrihet me forcë gjatë formimit.
Zgjidhja: Kështu dalin flluskat që janë krijuar gjatë rritjes dhe brendësia del e dendur si bukë e zakonshme. Derdheni brumin butësisht, ndajeni me një prerje të vetme dhe vetëm paloseni e tërhiqeni lehtë.
Buka del e sheshtë dhe përhapet në tepsi.
Zgjidhja: Zakonisht biga ose brumi janë rritur tepër, ose brumit i mungon forca sepse janë anashkaluar palosjet. Përdoreni bigën kur është në kulm, para se të ulet në mes, bëni të tri seritë e palosjeve dhe mos e zgjatni rritjen e fundit përtej 45 minutave në kuzhinë të ngrohtë.
Korja del e trashë dhe e zbehtë.
Zgjidhja: Furra nuk ishte nxehur mjaftueshëm ose mungonte avulli. Ngroheni furrën në 240°C bashkë me tepsinë ose gurin gjatë gjithë rritjes së fundit, të paktën 35 minuta, hidhni ujë të vluar në tavën e poshtme sapo futni bukët dhe piqini derisa të marrin ngjyrë të artë të thellë.
Buka pritet sapo del nga furra.
Zgjidhja: Brendësia e nxehtë është ende e lagësht dhe shtypet nën thikë, ndaj del ngjitëse. Lërini bukët mbi skarë teli të paktën 45 minuta; nëse e doni të ngrohtë, ringroheni më vonë 5 minuta në furrë.
Pyetje të Shpeshta
Vlerat Ushqyese (për porcion)
Vlera të përafërta për një porcion, të llogaritura nga përbërësit me të dhënat e USDA FoodData Central.
Rreth Autorit

Drita Hoxha
Eksperte me mbi 30 vjet përvojë në kuzhinën tradicionale shqiptare. Drita Hoxha sjell traditat kulinare të jugut direkt nga Korça, me receta të shkruara për kuzhinën e shtëpisë.


