Sallatë Waldorf – Recetë Klasike

Hyrje

Një sallatë Waldorf e mirë e tregon veten që në kafshatën e parë: mollë krokante plot lëng, selino e freskët që kërcet nën dhëmbë, rrush i ëmbël dhe arra të thekura, të gjitha të veshura me një salcë të bardhë e kremoze. Lindi në Nju Jork, në një hotel luksoz të fundit të shekullit XIX, por përbërësit e saj janë krejt të njohur për tryezën shqiptare. Mollët e vjeshtës dhe arrat e reja e bëjnë këtë sallatë të ndihet afër kuzhinës sonë, edhe pse emri tingëllon i huaj.

Sekreti i saj qëndron te kontrasti dhe te ekuilibri. Mollët priten me lëkurë dhe kalohen menjëherë në lëng limoni, që të mos nxihen dhe të marrin një thartirë të lehtë. Selinoja pastrohet nga fijet e forta dhe pritet hollë, që të japë freski pa dominuar. Arrat theken në tigan të thatë, sepse kështu lëshojnë aromën e plotë. Salca bëhet me majonezë të përzier me kos të kulluar, ndaj del më e lehtë dhe pak më e freskët se versioni vetëm me majonezë.

Kjo sallatë shkon bukur në vjeshtë dhe në dimër, kur mollët janë në kulmin e tyre dhe arrat e reja gjenden me bollëk në treg. Servireni si pjatë e parë në një drekë të fundjavës, si shoqëruese pranë pulës ose gjelit të detit të pjekur, ose si darkë e lehtë me një fetë bukë të thekur. Në tryezat e festave të fundvitit, ngjyrat e gjalla dhe shija e saj e lehtë bëjnë kontrast të bukur me gatimet më të rënda. Përgatitet për rreth 25 minuta dhe nuk kërkon furrë.

Përbërësit

Për 4 persona

Udhëzimet

1. Thekja e Arrave: Vendosni arrat në një tigan të thatë, pa vaj, mbi zjarr mesatar. Thekini 4–5 minuta, duke i trazuar shpesh, derisa të lëshojnë aromë dhe të marrin një ngjyrë pak më të errët. Kalojini menjëherë në një pjatë, që të mos vazhdojnë të piqen nga nxehtësia e tiganit. Kur të jenë ftohur plotësisht, copëtojini trashë me thikë.

   💡 Këshillë: Mos i largoni sytë nga tigani: arrat kalojnë shpejt nga të thekura në të djegura dhe hidhërohen.

2. Salca Kremoze: Në një tas të madh, ku më pas do të bashkoni sallatën, përzieni majonezën, kosin e kulluar, 1 lugë gjelle lëng limoni, majën e kripës dhe pak piper. Rriheni me pirun ose me fshesë teli derisa salca të jetë e lëmuar, pa kokrriza. Provojeni: duhet të jetë kremoze, e butë dhe me një thartirë të lehtë. Mbajeni në frigorifer derisa të përgatitni perimet dhe frutat.
3. Pastrimi i Selinos: Lani kërcejtë e selinos dhe prisni skajet e thata. Nëse janë të trashë, hiqni fijet e forta të anës së jashtme me qëruese perimesh. Pritini tërthor në feta rreth 5 mm. Gjethet e njoma në majë mos i hidhni: grijini imët dhe ruajini për zbukurim, ose përdorni majdanoz nëse selinoja nuk ka gjethe.
4. Përgatitja e Rrushit: Shpëlajeni rrushin nën ujë të rrjedhshëm, shkëputni kokrrat nga bishtat dhe thajini mirë me peshqir kuzhine, sepse uji i mbetur e hollon salcën. Përgjysmoni kokrrat një nga një me një thikë të mprehtë. Kokrrat e përgjysmuara shpërndahen më mirë në sallatë dhe nuk rrëshqasin nga piruni. Nëse gjeni vetëm rrush me fara, përgjysmoni kokrrat dhe hiqni farat me majën e thikës.
5. Prerja e Mollëve: Tani, kur gjithçka tjetër është gati, lani mollët dhe thajini. Ndajini në katër pjesë, hiqni bërthamën me farat dhe pritini me lëkurë në kubikë rreth 1,5 cm. Hidhini menjëherë në një tas tjetër me lugën e mbetur të lëngut të limonit dhe përziejini, që çdo faqe e prerë të laget. Limoni i mban mollët të çelëta dhe u jep një thartirë të këndshme.

   💡 Këshillë: Lëkura e kuqe ose jeshile i jep sallatës ngjyrë, ndaj mos i qëroni mollët.

6. Bashkimi i Sallatës: Hidhni në tasin me salcë mollët bashkë me lëngun e limonit, selinon, rrushin dhe dy të tretat e arrave. Përziejini butësisht me një shpatull, nga poshtë lart, derisa çdo copë të jetë veshur me një shtresë të hollë salce. Provojeni dhe rregulloni kripën dhe piperin. Sallata duhet të shkëlqejë lehtë, jo të notojë në salcë.
7. Servirja: Shtroni gjethet e marules, të lara dhe të thara mirë, në një pjatë të madhe ose në katër pjata. Vendosni sallatën sipër dhe hidhni përsipër arrat e mbetura dhe gjethet e grira. Servireni menjëherë ose mbajeni në frigorifer deri në 30 minuta. Meqë ka majonezë dhe kos, mos e lini jashtë frigoriferit më shumë se 2 orë.

Këshilla nga Kuzhina

• Pritini mollët të fundit, pasi të keni gati salcën, selinon dhe rrushin, që të qëndrojnë sa më pak në ajër para se të vishen.
• Përdorni kërcejtë e brendshëm, më të çelët, të selinos: janë më të butë, më të ëmbël dhe kanë më pak fije.
• Lërini arrat të ftohen plotësisht para se t’i shtoni, sepse arrat e ngrohta e hollojnë salcën dhe humbin kërcitjen.
• Nëse e përgatitni disa orë përpara, mbajini veçmas në frigorifer salcën, selinon dhe rrushin, prisni mollët në çast dhe bashkojini të gjitha pak para servirjes.
• Për një salcë më të lehtë, ndryshoni raportin në 3 pjesë kos me 1 pjesë majonezë: del më e freskët, por pak më e hollë, ndaj bashkojeni sallatën vetëm pak para servirjes.

Si të Servirni

Sallata Waldorf është më e shijshme kur shërbehet e ftohtë: servireni mbi një shtrat me gjethe marule, në një pjatë të madhe ose në pjata të veçanta, me arrat e mbetura dhe gjethet e grira sipër. Pjatat e ftohura paraprakisht në frigorifer e ruajnë më gjatë freskinë e saj.

Si pjatë anësore shkon shumë mirë me pulë të pjekur, gjel deti të pjekur ose bërxolla derri në skarë, sepse ëmbëlsia e mollës dhe thartira e limonit e balancojnë yndyrën e pjatës kryesore. Mund ta shoqëroni edhe me një copë djathë të bardhë ose kaçkavall dhe bukë fshati të thekur për një darkë të lehtë. Për pije zgjidhni një verë të bardhë të freskët, lëng molle natyral ose ujë me gaz me një fetë limoni. Mos e vendosni pranë gjellëve shumë pikante, që e mbulojnë shijen e saj delikate.

Variacione Rajonale

• Waldorf me Pulë: Shtoni 250 g gjoks pule të zier ose të pjekur, të prerë në kubikë, dhe sallata kthehet në një pjatë të plotë dreke.
• Me Rrush të Thatë: Në dimër, kur rrushi i freskët mungon, përdorni 60 g rrush të thatë, të njomur 10 minuta në ujë të ngrohtë dhe të kulluar mirë.
• Me Rrënjë Selinoje: Nëse nuk gjeni selino me kërcell, qëroni 150 g rrënjë selinoje, grijeni me rende të trashë ose priteni në shirita të hollë dhe përziejeni menjëherë me limon, që të mos nxihet.
• Me Djathë Blu: Spërkatni sipër 50 g djathë blu të thërrmuar; kripësia e tij e plotëson bukur ëmbëlsinë e mollës dhe të rrushit.
• Klasikja e Vjetër: Për versionin e vitit 1896, përdorni vetëm mollë të qëruara, selino dhe majonezë, pa rrush dhe pa arra.

Çfarë është Sallatë Waldorf – Recetë Klasike?

Sallata Waldorf është një sallatë e ftohtë me fruta dhe perime, e veshur me një salcë me bazë majoneze. Në versionin më të vjetër të njohur kishte vetëm tre përbërës: mollë, selino dhe majonezë. Arrat u shtuan më vonë dhe sot quhen pjesë e pandarë e recetës, ndërsa rrushi është një shtesë e zakonshme e kohëve moderne. Ndryshe nga sallatat jeshile, ajo nuk ka si bazë gjethet: marulja shërben vetëm si shtrat mbi të cilin vendoset sallata në pjatë.

Në këtë recetë përdorim mollë krokante me lëkurë, kërcej selinoje, rrush pa fara, arra të thekura dhe një salcë me majonezë, kos të kulluar dhe lëng limoni. Salca duhet të jetë aq sa të veshë çdo copë, pa e mbytur. Mollët japin ëmbëlsi dhe lëng, selinoja freski dhe një hidhësi të lehtë, rrushi kokrriza të ëmbla që pëlcasin në gojë, ndërsa arrat sjellin shije të plotë dhe kërcitje.

Shija e përgjithshme është e freskët, pak e ëmbël dhe pak e thartë, me një bazë kremoze që i lidh të gjitha. Sallata hahet e ftohtë dhe e sapopërgatitur, kur mollët dhe selinoja janë ende krokante. Është vegjetariane dhe pa gluten, por jo vegane, sepse majoneza bëhet me vezë dhe kosi është produkt qumështi.

Historia e Pjatës

Sallata Waldorf e ka marrë emrin nga hoteli Waldorf në Nju Jork, paraardhësi i hotelit të njohur Waldorf-Astoria. Hoteli u hap në vitin 1893 dhe sallata u krijua aty në vitet e para të tij. Krijimi i saj zakonisht i atribuohet Oscar Tschirky-t, kryekamerierit të hotelit, i cili njihej si “Oscar of the Waldorf”. Receta u botua në librin e tij të gatimit në vitin 1896 dhe përmbante vetëm mollë, selino dhe majonezë.

Arrat nuk ishin pjesë e recetës së parë. Ato u shfaqën më vonë dhe deri në vitet 1920 ishin bërë pjesë e zakonshme e saj, aq sa sot pothuajse të gjitha recetat i përfshijnë. Rrushi, rrushi i thatë, kubikët e pulës ose salca me kos janë ndryshime të mëvonshme, që e përshtatën sallatën me shije dhe kuzhina të ndryshme. Gjatë shekullit XX ajo u përhap gjerësisht në Shtetet e Bashkuara dhe u bë e zakonshme në restorante, hotele dhe tryeza festash.

Në kuzhinën shqiptare sallata Waldorf nuk ka rrënjë tradicionale dhe nuk dihet saktësisht kur u shfaq për herë të parë te ne. Sot e gjeni më shpesh në menutë e restoranteve dhe në tryezat e festave. Përbërësit e saj, megjithatë, janë shumë të njohur: Shqipëria ka traditë të gjatë në kultivimin e mollëve, sidomos në zonën e Korçës, ndërsa arrat dhe rrushi janë prej kohësh pjesë e oborreve dhe e tryezës shqiptare.